Амай Монгол Бадарчин » Монголын түүхээс /From Mongolian History/

“Монгол Бадарчин” ном, Гэр Бүлээрээ унших ном

amai — Wed, 23 Nov 2011 05:09:34 +0000

Facebook – дээрээс

2011 оны 11 сарын 22

АНУ. Чикаго хот

Миний ном таалагдсан бол, сурталчилгаа өвөрмөц болж чадсан бол. LIKE дарж SHARE хийгээрээ.

Таны дэмжлэг над болон миний аялалд маш чухал байна!

Миний энэ рекламыг чангалж байгаад сонссон хүн байна уу?

Цаас юм болхоороо чимээгүй, ширээн дээр хэвтэж байгаа 2 ном. Төсөөлөөд үздээ. Ном руу хартал тэр дотор байгаа бүх үйл явдлууд сонсогдоno.

Номын хуудсыг эргүүлэх болгонд тухайн хуудсанд тохирсон дуу чимээ дагалдаж байна. Магадгүй ирээдүйн ном болж болох

Хүүхэн харааны хөдөлгөөнийг тооцоолж тухайн хөгжим дээр үйл явдал, хэлж буй хүний хоолойны өнгөхүртэл мэдрэгдэнэ. Зүгээр видео кино үзэж буй мэт биш, ҮСЭГ гэдэг дүрсүүдийг нийлүүлэхэд чихэнд чимээ сонсогдоно.

Санснаас Номыг Chillout хөгжмийн чимээнд унших сайхан байдаг шүү.

ХЭРВЭЭ НОМ ЧИМЭЭТЭЙ БАЙСАН БОЛ гэсэн бичгийн дараа миний номонд орсон тэмдэглэлүүдийн үйл явдлын чимээ дуугарч байна.
Монгол Бадарчин номын 1-р боть болох ГАЙХАМШИГТ ЕРТӨНЦ номонд орсон ЧИМЭЭ гэдэг тэмдэглэлийг уншсан хүмүүс санаж байна уу? Өглөө хүйтэн хөлстэй сэрээсэн ЧИМЭЭ. Тэгээд чимээний төгсгөл хэсэгт эхний бөмбөг унаж байгаа. Зарим бөмбөг Чингэлтэй дүүргийн хэмжээтэй газрыг тэгшилсэн байсан. Тэгээд –ИЗРАЙЛЬ УЛС ХЕЗБОЛЛА БҮЛГИЙН ДАЙРАЛТАНД ӨРТЛӨӨ!!! гэсэн өгүүлбэр хэлж байгаа. Тэр үед үнэхээр сонин үйл явдлууд болж байсан. Орос, англи хэлийг ойлгодог Харилцаа төгссөн Монгол залуу Орос улс болон Араб, Израйль улс болон АНУ-ын хооронд хийж буй дайн шиг олон мэдээллийн урсгалыг мэдэрсэн.
Харин сүүлийн хэсэгт гарч байгаа КИРГИЗ ЯСТАНГУУДЫН (КИРГИЗСТАН) улсын мэдээгээр төр засгийн газрын тухай ярьж байгаа. Төр иргэд хоёр хэл амаа олж бие биенээ зохицуулж чадаагүйн тод жишээ! 170 гаруй хүнээ хувьсгал хийж байгаа гэж алуулсан. Тийм улсад иргэд цагдаа нартаа итгэхгүй (гэмт хэрэг өсөхийн шинж) цэргүүдээсээ айдаг болдог юм.
Ийм үйл явдлуудыг харуулах гэж оролдсон.

Монголын телевизийн рекламуудыг харж байхад дандаа л гадны рекламуудыг дуурайсан байдаг.

Ичих ч үгүй энэ рекламтай яг адил хий гэж ярьж байдаг.

Аялалалын 66 дахь улс Украйнд хөл тавилаа

amai — Tue, 02 Feb 2010 13:35:49 +0000

66 дахь улс Украйнд хөл тавилаа.2010 оны 1 сарын 29 ны өдөр. Украйн улс Чернивци

Европын соёл иргэншлээс гарч Слав соёл иргэншлийн төврүү орж ирлээ.

Монгол улсынхаа тухай бодох болгондоо хоёр хөршийн тэс өөр соёл иргэншилтэйг гайхдаг билээ. Миний аялаж байсан ихэнх улсууд хөрш орнуудтайгаа бараг ууссан, адил байдаг бол Өмнө зүгийн Дундад улс, Хойд Орос улсаас тэс өөр соёл иргэншилтэй Монгол улс оршин байгаа н маш өвөрмөц юм.

Соёлын ийм ялгааг харж болох боломж дэлхийд маш цөөхөн улсуудад байдгийг мэдлээ.

Манай хойд бүсийг эзлэн амьдарч буй шар үстэй өнгөтэй нүдтэй хүмүүс хэн бэ?

Бид Орос гэж тэднийг дуудна. Гэтэл Европруу шилжээд удаж буй Унгарууд бас тэднийг Орос гэж нэрэлж буйд гайхсан юм. Хэрвээ Унгарууд ХҮННҮ үндэстний залгамжлагчид мөнө гээд одоогийн Монгол улстай түүхээ хуваах юм бол Орос гэж нэр тухайн үед хэрэглэгдэж байсан гэсэн үг үү? – Үгүй!

Энэ бол хэлний онцлог байх. Гийгүүлэгчээр үг эхлүүлж чаддаггүй хэл соёлууд яалтачгүй өмнө нь эгшиг залгаж дууддаг юм байна.

ОРОС гэдэг нь газар малтах буюу тариачин гэсэн гаралтай үгнээс үүсэлтэй гэсэн санааг найз Андрейгээс сонсоод үүнээс үүдэлтэй байж болохыг ч бодлоо.

Слав, тэр дотроо Орос хүмүүс гэж хэн бэ? Украйн найз надад хэлэхдээ – Бид өөрсдийгөө бас Руский гэдэг, өмнө Киевын Рус гэж улсыг байгуулж байхаас, Харин Руссиа гэдэг улс 200 гаруй жилийн өмнөөс бий болж Московскө Княжэство нь Россиа болсон. Россиа гэдэг нь Перс гаралтай үг байх гэсэн таамаглал дэвшүүллээ.

Социализмын үед Зөвлөлт улсад 4 жил амьдарч тэдний боловсролын бодлогыг дотроос нь судлаж байсны хувьд Русский гэдэг үндэстний үүсэл гарал анх КИЕВСКАЯ РУССИ гэж түүхээс улбаатай гэж мэдсэн юм. Орос хэл нь Слав хүмүүсээс гаралтай гэдэг ойлголтыг ч бас суулгаж байсан.

Харин Македон улсад байхдаа маш сонин таамаг олж мэдсэн бөгөөд түүнийг баталгаажтал албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөх аргагүй байгаа юм. Македоны Александр гэж манай их хаантай адил баатар өөрийн их гүрнээ Балканаас авахуулаад Африкийн хойд, Энэтхэг хүртэл байгуулж байсан бөгөөд, тухайн их улсын залгамж улс нь өнөөгийн жижиг Македон улс юм.

Их түүхийн золиосонд амьдрал нь болж өгөхгүй байгаа Монголтой адил түүхийг хувааж буй улс гэж болно. Энэ улсад олсон сонирхолтой мэдээ нь Македон хэл гэдэг нь бидний нэрлэж заншсан Слав хэлийг хэлдэг юм байна. Өнөөгийн Македон чууд Македон хэлээрээ ярьдаг гэж өөрсдийгөө үздэг бөгөөд тэр хэл нь Болгар, Серб болон Орос хэлтэй нэг бүлэгт багтдаг юм. Оросоор ярьдаг бол балканд хоолоо олоод идэж чадна гэсэн үг.

Орос хэлний үүслийг би ямагт олохыг хичээдэг байсан юм. Александрын байгуулсан Македоны их гүрний газар нутагт багтаж байсан тухайн үеийн Егыптын архиологийн олдворуудын дунд нэгээн чулуу олдсон бөгөөд 200 гаруй жил түүн дээр бичээстэй хэлийг олох гэж хичээсний үр дүнд саяхан Македон хил болохыг нотолсон гэж байна.

Россэтта гэх чулуун дээрх бичиг н бидний мэдэх слав хэлтэй тустэй юм бол Орос хэлний уусэл эндээс гаралтай юм байншт! Гэсэн богин дугнэлт тухайн үд хийсэн юм. Орос хэлээр яридаг улсууд энэ соёлтой холбоо бага бугууд Македон хэл нь өнөөгийн Слав хэлний үүсэл гэж нотолж болох зүйлүүдийн нэг нь одоогийн Македоны Охрид гэх нуурын хажууд Кирил үсгийг зохиож байсан явдал юм.

Тухайн үед Македон нь Болгаруудын мэдэлд байсан тул, Болгарчууд– Македон хэл гэж байхгүй, тэд Болгар хэлээр ярьдаг юм. Гэж тайлбарлаж байсан юм.

Уралаас ирсэн гэх Славчууд энэ хэлийг авчирсан гэж бодох үндэслэл бага юм. Учир нь Нүүдэлчдийн нутгаас хоолгүй байсан улсууд Өнөөгийн Монгол эсвэл Түрг хэлний нөлөө орсон байх ёстой. Гэтэл хажууд байгаа улсын хэлэнд эдгээр хэлний нөлөө байдаггүй.

Бат хаанд дагаар орж байсан түүхэнд, эсвэл Зөвлөлт улсын нөлөөгөөр ганц хоёр үгнүүд хоёр хэлний хооронд шилжсэн байж болох авч Монгол Слав хоёр хэл ямарч харилцаа холбоогүй гэж болох юм.

Тэгэхээр 9 зууны үед бий болсон Киевын Рус гэж улсад ямар хүмүүс байсан юм болоо?

66 дахь улс Украйнд 13 жилийн өмнө ирж байхдаа барилга байшин, охидууд гээд биширсэн зуйл их байсан, харин энэ удаа Украйн гэж өөрийгөө дууддаг хүмүүсийн үндэсний онцлог, бахархал гэж юу байдаг, Өмнө нь нэг үндэстэн гэж бодож байсан Оросуудаас юугаараа ялгаатай тухай илүү нарийн судалгааг хийх нь зүйтэй санагдаж байгаа юм.

Интернэтийн хэд хэдэн сурвалжуудыг уудлаж үзээд ам ангайсан гэж хэлж болно.

Цэнхэр нүдтэй, шаргал үстэй манай хойд хөршүүд скандинавын одоогийн Швед нутгаас гаралтай гэдгийг олж тогтоолоо. Магадгүй энэ таамаг байж болох авч, үнэхээр хойд Скандинавын улсуудын иргэд шав шаргал үстэй, цэнхэр ногоон нүдтэй байдаг юм.

Хэрвээ хойд бусэд амьдарснаас болж ийм эволюц болсон гэх юм бол, Оросын хойд бүсэд байдаг Чукча болон Якутуд бас ийм болох ёстой шүүдээ.

900 оны үед бий болсон Киевын Рус гэж улс байгуулагдахдаа өөр бас Рус гэж хар далайн эрэг дээр байсныг олж мэдлээ. Тиймээс хооронд нь ялгахын тулд Киевын Рус гэж нэрэлсэн болвуу.

Россиа гэдэг нэр нь Персүүдээс гаралтай, харин РУС гэдэг нь Скандинаваас гаралтай овгуудын нэр гэх юм. Түүх ямар их холион бантан байнаа! гэхдээ түүнийг мэдэх юм бол үндэстэн хүн бүрийн оюун санаа, биеийн чадвар сэтгэхүйг нэрээ хэлсэн цагаас мэдэж болдгийг ойлгосон юм.

Украйн улс буй энэ бүсэд маш их соёлын болон үндэстний холиц явагдаж байсныг түүхээс нь олж уншлаа.

Еврей шашиныг хүлээн авсан Казарууд энд бас амьдарч байсан байна.

Монголын Казар гэж яриад байгаа хүмүүс Тухайн үеийн Иран бүсээс гаралтай Казартай андуураад байгаа юм болвуу?

Түүхийг судлах мэдэх гэж ямар их хөдөлмөр ордог юм бэ!

Гэхдээ хэрвээ түүнийг мэдэх юм бол амьдралын, улс орны асуудлыг шийдэхэд маш амар болдог юм байна.

Швед болон Скандинавын нутгаас нүүж ирсэн хүмүүсийг Рус гэдэг байсан нотолгоонууд байдаг юм байна. Өнөөгийн тэр нутагт энэ хэллэг хэвээрээ гэж байна.

Түүхийг зөв судлаж нэрлэж эхлэх нь бидний төөрөгдлийг арилгахад маш хэрэгтэй байна.

Жишээлбэл 803 жилийн өмнөх үед манай нутагт амьдарч байсан овог аймгуудыг Монгол гэж нэрлэж болохгүй. Хүннүчүүд байсан бол түүгээр нь Түргүүд бол Түргээр нь нэрлэх ёстой.

Харин бид хойд Хөрш, Өмнөд хөршөө буруу нэрэлснээс маш олон бэрхшээлүүд нийгэмд гараад байгаа билээ.

21 оны хувьсгалын дараа Монголд нөлөөгөө бэхжүүлсэн хүмүүс бол Орос биш Комунистууд буюу Зөвлөлтөд гэж нэрэлэх ёстой юм. Учир нь тухайн үеийн Социалист чиг баримжаатай Коммунист улсууд нэгдэж Зөвлөлт Холбоот Улсыг байгуулсан тул.

Харин 91 оны коммунизмын задралын дараа хуучны зөвлөлтийн улсууд бие дааж, Тусгаар улсын Холбоо (СНГ)! Гэдгийг тур байгууллж байгаад сүүлдээ Российская Федерация эсвэл Россиа гэж нэрээр явахаар болсон юм.

Киевская Рус гэж анх төр улс нь бий болж байсан үндэстэн улмаар Московская Рус болж, өнөөгийн их гүрний эхэн тавигдсан юм.

Украйн гэж ямар улс байнаа?

Европдоо хамааралтай улсууд дотор Оросын дараа газар нутгаараа ордог энэ улс 1991 оны 8 сарын 24 нд Зөвлөлт холбоот улсаас тусгаар тогтнож. Ерөнхийлөгчийн засаглалыг сонгосон юм.

600 гаад км кв газар нутагтай 46 сая хүн амтай энэ улстай бид харилцаагаа сайжрууж, Европын холбоо болон Орос улстай хийж буй гадаад харилцаан дээр дүгнэлт хийж алдаануудыг нь давтахгүй байх нь маш чухал юм.

13 жилийн өмнө үүнтэй харицуулахад том өөрчлөлтүүд болоогүй байх шиг санагдаж байна. Ялангуя ардчилал нийгмийн салбар дээр.

судалгаагаа дуусгаад тайлангаа сүүлд бичихээр боллоо.

Үргэлжэл бий…

Ленины музейн талаар Аавын бодол

amai — Wed, 09 Dec 2009 14:56:00 +0000

2009 оны 12 сарын 9 ны өдөр Серб улсын Нови Сад хот
Дассан газрын даавуу зөөлөн гэж үг ямар үнэн вэ?
Би буцаад Нови Сад хотдоо ирлээ. Шинэ зүйлүүдийг судлаж явах шаардлаггүй, хуучны найзууд дээрээ түр болов ч саатахдаа өөрийн тэмдэглэл, цалингүй ажилаа хийсээр байна.

Би сар гаруйн өмнө би улсын музей гэдэг иргэдийн оюун санаанд хэрхэн сайнаар нөлөөлдөг, түүнийгээ яаж хамгаалах ёстой тухай бичиж байхдаа түүхийн профессор Ааваасаа тусламж хүссэн юм.

Том ажил бүтээх гэж байгаа бол юуны түрүүнд гэр бүлээсээ дэмжлэг авсан байх ёстой. Гэр бүл дотны хүмүүсдээ тайлбарлаж дэмжлэг авч чадахгүй байгаа бол яаж бусдад хүргэх гэж байгаа билээ?

Гэж өөрөөсөө асууж сурах хэрэгтэй. Миний аав уг музейн тухай бодлоо илгээсэн бөгөөд Оросын ард түмэн болон хуучин коммунист байсан улсуудын ихэнх нь коммунизэмд байсан сайн талуудыг харж эхэлсэнтэй адил надад бас маш олон эерэг бодлууд орж ирсээр байгаа билээ.

Хүний байгалийн зөн болох Шунал гэж зүйлийг хааж боогдуулах хүн төрлөхтний туршилт 80 жилийг давж чадсангүй, харин уг шалгалтандаа бүдэрсэн эx коммунист улсууд шунал, материаллаг сэтгэлгээ ямар муухай байдгийг ойлгож, зарим талаараа хуучны нийгмээ үгүйлж буй нь аялалын туршид харагдаж байна.

10-аас илүү жил унахгүй машин, нөгөө ертөнцрүү авч явахгүй байшин эдлэл мөнгөнөөс болж, Аав ээж өвөг дээдэс нь хамгаалж ирсэн эх орон ард түмнээ худалдаж хамгийн нүгэлтэй зүйл нь үе удмаараа баталж ирсэн гэр бүлийн нэр хүндээ шалд буулгаж, өөрийнүр удмаа хэдэн үеэр ХУЛГАЙЧ, ЛУЙВАРЧИН, ХАХУУЛЬЧ, УРВАГЧын удам гэж нэрлүүлэх цолд унагаж буй нь түүх судалдаггүйн гай байхдаа…

Доорх Аавын маань захиаг уншаад бодлоо бичээсэй гэж би хүсэж байна. Аав маань уг тэмдэглэлд саналаа үлдээж буй хүмүүсийн бодлыг мэдэх сонирхолтой байх болвуу.

Лениний музейгээс В.И.Ленин хүртэлх бодол
Хуучин Лениний музейтэй холбоотой чиний бичсэн зүйл, надад тавьсан саналыг аав нь хүлээж аваад нилээн бодлоо. Энэ музейн түүхийг тусгайлан судлаагүй болохоор, түүнчлэн хэдийд татан буугдсан, өмчийн харъяалал нь яаж өөрчлөгдөж ирснийг бараг л огт мэдэхгүй болохоор хариулт бичиж чадахгүй өдий хүрэв.
Тэр аяараа музей үзмэр болсон Европын гайхамшгийг олон орны жишээгээр мэдэх болж, ард түмнүүд түүх соёлоо хэрхэн хамгаалж байдгыг нүдээрээ үзэж туулсан миний хүү Лениний музейн асуудлыг бодож, дахин сөхөж тавьж байгааг аав нь зүйтэй гэж бодож байна.
Уг зүй нь үйлдвэрийн газрууд нь худалдааны газар бололгүй бүтээгдхүүнээ үйлдвэрлэж, цэцэрлэг нь хувийн сургууль бололгүй хүүхдээ хүмүүжүүлж, сургуулийн талбайд барилгын суурь тавилгүй сурагчид биеийн тамираар хичээллэж, ганцхан байдаг хүүхдийн паркд өндөр барилгууд барилгүй зөвхөн хүүхдийн сайн сайхны төлөө тоглоом наадмаар үйлчилж баймаар билээ.
Гэтэл манайд олон зүйл яг л байх ёстойгоосоо тэс тонгоруугаар явагддаг нь хэвийн зүйл болоод байгаа билээ. Тэдний, энэ хүний буруугаас гэх аргагүй, ер нь нийт тогтолцоо маань л ухаалаг шинэчлэлт өөрчлөлт хүлээж байгаа гэж олон хүн үзэх болж байгаа юм.
Энэ музейн тухайд миний мэдэх зүйл гэвэл наяад онд нээгдэх үед, дараа нь гээд 2 удаа үзсэн юм. Музейн барилга гял толь, гадна талаас нь олон прожектораар гэрэлтүүлсэн нь тун сүрлэг харагддаг байлаа. Муу санаатан, хулгайч, архичид, бохир хувцастай хүн дөхөж очихын аргагүй хүндэтгэлтэй ордон байсан юм.

Дотроо гоё нарийн хивс тавьсан, хүмүүс хилэн бойтог давхар өмсөх тул чимээ үгүй, гагцхүү тайлбарлагчийн яриа л тод дуулддаг байв. Нэг үгээр ленинизм сурая гэхээсээ илүү цэвэр цэмцгэр байдал, соёлыг үзэх, гоо сайхны мэдрэмж авах гэж л хүмүүс тэнд очдог байсан юм. Гэрэлтүүлгийн өвөрмөц хослол, зураг үзмэрүүдийн өнгө үзэмж, нягт нямбай хийж байрлуулсан нь содон байлаа. Хамгийн гол үзмэр бол В.И.Лениний том цээж хөрөг баримал байсан бөгөөд арай л буулгаж устгаад хаячихсангүй, энд тэнд тавьж хүний тоглоом болгосонгүй, Монголын төдийгүй, дэлхийн түүхийн гэрч болон үлдсэн нь сонин байлаа.

Хүүдээ тодорхой мэдээлэл өгөхийн тулд би энэ музейн байрыг дахин очиж үзсэн юм. Ойрхон байдаг болохоор энэ ч хэцүү биш байлаа. Подвальд 2-3 бар, кафе, диско зал, нэг хоёр давхартаа 2 ресторан, том төв заалаандаа Юнител гар утасны компаны үйлчилгээний төв, голомт банкны салбар, гар утасны үзэсгэлэн худалдаа, уран сайхны фото зурагчин, сонин хэвлэлийн худалдаа, бэлэг дурсгалын зүйлийн худалдаа, гадаад хэлний сургалтын төв, нийслэлийн МАХН-ын хорооны оффис, эрдэм шинжилгээ, судалгааны Прогноз академи, том үзвэрийн танхимтай Сэрэлт кино театр, доод подвальд томоохон номын сангийн фонд байрлаж байна. Өөрөөр хэлбэл баар, зугааны газар ч байх юм, эрдэм судалгаа, соёлын төвүүд ч, бас албан өрөөнүүд ч, үйлчилгээний танхимууд ч байдаг юм байна.

Ямар ч байсан музей музей биш болсон учраас нэг хэсэг нь шүүмжилж, нөгөө хэсэг нь зах зээлийн нөхцөлд ийм байхаас аргагүй гэж тайлбарлах юм билээ. Нэг хэсэг энэ байшинг музей болгоё гэсэн том хөдөлгөөн, жагсаал, цуглаан хүртэл болж, телевиз, хэвлэлийн гол сэдэв болж байснаа намжсан юм. Магадгүй зүгээр л соёлын салбарынхны соёлтой, хүчтэй санал байсан бол ард түмэн илүүтэй дэмжих байсан боловч улс төрийн өнгө аястай болж, түүнийг тухайн үед өмчилж байсан МАХН-ын “гарыг мухарлах” зорилт тавьсан гэж зарим нь үзэж болгоомжлох болсноо сонин хэвлэлд бичиж байлаа.

Хуучин социализмын үеийн тодорхой зарим барилгуудыг улс төрийн намууд тодорхой тохиролцоогоор, соёлтойгоор өмчилж байгаа нь байж болох асуудал билээ. МАХН нь 2 давхар Лениний музей, хуучин 4 давхар цагаан байшин (шатдаг); Ардчилсан нам нь Төв шуудангийн өмнөх 2 давхар; Соёлын төв өргөө, Дуурийн театрын дундах хүзүүвч; хуучин Соёлын яам байсан одоо Ардчиллын ордон; хоёр давхар Зориг сангийн байр зэргийг эзэмшдэг юм байна.

Энэ өмчлөл нь тодорхой хууль зүйн үндэстэй гэдэгт аав нь итгэдэг шүү. Харин бусад намуудын ордон, байшин гэж байдаггүй нь шалтгаантай байх. Зах зээлийн нөхцөлд хүний хувийн өмч ч, нам, байгууллагын өмч ч ялгаагүй тун чухал асуудал мөн билээ.

В.И.Лениний музейг чигээр нь үлдээлгүй өөрчилж бужигнуулсан нь ч учир шалтгаантай байх. Ная ерээд оны зааг үеээр Лениний үзлийг зүг чигээ болгосон социализмын систем нуран унаж, ленинизмийн гол өлгий орон ЗХУ задран бутарч, ерээд оны шинэ үзэл санааны их хувьсгалын шуурга монголчуудын ленинизмд итгэх итгэлийг шүүрдэн арилгаж, бүхнийг шинэ маягаар сэтгэх, шинэчлэх, өөрчлөх шаардлага гарч, тэр хүрээнд Лениний музей оршин байхаа больсон нь буруу биш байжээ. Оронд нь юу байгуулах вэ гэдэг асуулт тавигдах үед зах зээлийн сэтгэлгээ нь давамгайлжээ гэж би боддог юм.

Соёл танин мэдэхүйн объект зүг чигээ өөрчилсөнд манайд намуудын улс төрийн тэмцэл ширүүссэн, сонгуульд асар их мөнгө зарцуулдаг үрэлгэн систем бий болсон явдал нөлөөлжээ. Аль их мөнгө зарсан нь сонгуульд ялдаг хачин систем манайд бий болсноор, мөнгөтэй л бол хүчтэй гэдэг үзэл санаа хүчтэй болсноор өөрт байгаа бүхий л бололцоог, тухайлбал Лениний музей хэмээх том объектыг ч энэ зорилгод ашиглахад хүрсэн байж болох юм. Улс төрийн нөхцөл байдал соёлтой болж байгаа одоо цагт дээрх байдал өөрчлөгдөж, иргэдийнхээ ертөнцийг үзэх үзэл, соёл хүмүүжил, гоо сайхны ертөнцөд илүү анхаардаг цаг ирж байгаа гэж аав нь ойлгож байна.
Энэ дашрамд хэлэхэд энэ музей чухам яагаад Лениний болсон бэ гэдэг бас л сонин юм. Хамгийн гол нь монголчууд бид Маркс, Лениний сургаалийг хүндэтгэдэг, Зөвлөлтийн ард түмэнтэй тогтоосон найрамдалдаа бид үнэнч, Зөвлөлт, Монголын ард түмэн нэг үзэл сурталтай, нэг зорилготой гэдгээ нотолж, хувь заяа нэгтэй Монголчуудад аль болох их туслаж, нийгэм, эдийн засаг, соёлоо дээшлүүлэхэд нь улам дорвитой туслая гэсэн сэтгэлийг зөвлөлтийн ард түмэнд төрүүлэе гэсэн бодлогын илрэл байв. Одоо ч гэсэн ялгаагүй шүү дээ. Америкийн тусламжийг авая гэсэндээ л бид Ирак, Афганд энхийг сахиулах үйлсэд оролцож байгаа биш гэжүү.

В.И.Ленин хэмээх дэлхийн түүхэнд нэрээ үлдээсэн энэ суут хүн түүний бий болгосон социализм нурахын хирээр улам бүр шүүмжлэгдэж ирсэн боловч, түүний дүрийг Оросын ард түмэн мөнхөлсөөр иржээ. Эв нэгдэл, гуманизм, аллага хүчирхийллийг хослуулан байж Дэлхийд хосгүй их гүрнийг тэрээр байгуулжээ. Дайн дажин, аллаггүйгээр хэн агуу их гүрнийг байгуулж, түүхийг бүтээж байсан билээ?
Бурхны ташуур Их Аттила хаан, Их эзэн Чингэс хаан, Өгөөдэй, Бат, Хувилай, Доголон Төмөр, Моголын их хаан Бабур ертөнцийн түүхийг дархлан сийлж байсан шиг Монголын торгууд удмын Ульянов(Улаан) түүхэнд тодорсон нь аавыг нь ямагт уярааж байдаг билээ. Лениний аавын нь ээж А.А.Смирнова(Самар) халимаг хүн байсан нь түүхэнд нэгэнт тогтоогдсон юм. Агуу их нүүдэлчин Монгол удам судар нь түүнийг агуу их болгосон ч байж болох юм.

В.И.Ленин бол Сталин шиг хатуу хүн биш байжээ. Ер бусын хөдөлмөрч, их ухаантан, чин зоригтон энэ хүн хувь хүний хувьд зөөлөн ухаалаг хүн байжээ. Социализмын үед бид түүний зохиол бүтээлийг их уншдаг байсан болохоор гадарлах юм. Монгол орны талаар, Монголын ард түмний тусгаар тогтнолын хувьд тэрээр зөөлөн дөлгөөн, бидэнд ээлтэй бодлого явуулжээ.

В.И.Ленин Хаант Оросын зүгээс Монголын талаар явуулж байсан колоничлох шинжтэй бодлогыг ямагт эрс шүүмжилж байв. 1912 онд “Улсын Думын социал демократ фракц… Монголыг эзлэн авах явдлыг буруушааж байна” (б.18,т.427); 1913 онд Хаант Орос Монголыг “энхрийлэн тэвэрлээ” (б.21,т.403); “Өнөөдөр Монголд буюу Туркийн Армянд дээрэм хийх балмад бодлогыг Хаант засгийн газар өгөөмрөөр санхүүжүүлж байна”(б.19,т.132); 1915 онд “Оросын хаант ёс Монгол ба Азийн зарим орныг эзлэн авахыг эрмэлзэж байна”(б.21,т.150); “Оросын хаант засаг… Перс, Монгол зэргийг боолчлохыг эрмэлзэн дээрмийн дайн хийж байна”(б.21,т.377); 1916 онд “Их Оросын ажилчин бид засгийнхаа газрыг Монгол, Туркестанаас зайл гэж шаардах ёстой”(б.23,т.62); “Бид Монгол, Перс, Энэтхэг, Египетчүүдтэй ойртон нийлэхийг бүх хүчээрээ чармайх… ингэхийг өөрийн үүрэг, өөрийн эрх ашиг гэж үзэж байна… Биднээс илүү дарлагдан хоцрогдсон эдгээр улс түмэнд “соёлын тусламжийг сэтгэл харамгүй үзүүлэх… Машин хэрэглэх хөдөлмөрөө хөнгөвчлөхөд, ардчилал, социализмд тэдний шилжихэд нь туслахыг бид хичээнэ. (боть 23, т.63); 1917 онд “Оросын ажилчин, тариачин бид их Оросын биш…(Монгол, Перс мэтийн) нэг ч газар нутаг буюу колонийг хүчээр барьж байлгахгүй” (б.25,т.45) гэжээ.

В.И.Лениний толгойлж байсан Зөвлөлт засгийн газар 1919 онд Монголын ард түмэнд хандаж гаргасан тунхагтаа: “Үүнээс хойш Монгол улс нь өөртөө эрхт тусгаар нэгэн орон мөн… Монгол улс тусгаар тогтносон орны ёсоор Бээжин, Петерград хоёроос асуулгүй аливаа олон улстай шууд харилцан нэвтрэлцэх эрхтэй болсон явдлыг… Монгол үндэстний улсад чухам мэдэгдэн тунхаглахын хамт, манай Орос улстай даруй харилцан нэвтрэлцэж элчин явуулан эрх чөлөөт Монгол улсын төлөөний хүмүүсийг манай улаан цэргийн өмнөөс тосон илгээх ажаамуу” (МАХН-ын түүхийн зарим чухал баримтууд.УБ,1946,т.63-65) гэжээ. 1919 онд Хятадын цэргийнхэн Монголын автономитыг устгаж байсан тэр үед Лениний засгийн газар Монголын тусгаар тогтнолыг тов тодорхой хүлээн зөвшөөрч буйгаа илэрхийлж байжээ.

В.И.Ленин Монголын элч нарыг ганц нэг гэлгүй, албаны биш гэлгүй хүлээн авч уулздаг хүн байжээ. 1920 онд Солийн Данзан, Чагдаржав нарыг, 1921 онд Солийн Данзан,Б.Цэрэндорж, Ширнэндамдин нарыг, (Сүхбаатартай ганцаарчлан уулзсан бололтой), 1922 онд А.Данзан (Япон) нартай уулзаж Монгол, Зөвлөлтийн харилцааг цаашид хөгжүүлэх, Монголын тусгаар тогтнолыг дэмжих бодлоготой байдгаа илэрхийлжээ.
Түүхийн эдгээр баримтаас уламжлан бодоход торгууд, халимаг удмын В.И.Ульянов(Улаан) Монголчуудын хувь заяаны асуудалд аятайхан ханддаг байжээ. Түүнийг залгамжлагчдын үед Монгол, Зөвлөлтийн харилцаанд эерэг, сөрөг олон үйл явдал болж байсан нь өөр асуудал юмаа.
Одоогийнхны үздэгээр тийм ч моодны биш сэдвийг хүүдээ дурсахдаа улирч өнгөрөн түүх болсон социализмыг магтая гэсэнгүй, хүн төрөлхтний түүхэн дэхь томоохон диктатор хэмээн дуудагдах болсон энэ хүний зорилго, үзэл суртлыг дэмж гэсэнгүй. Харин түүх хэмээх гайхамшигт шинжлэх ухаан хичнээн олон талтай болохыг, түүхэн үзэгдэл, түүхэн хүмүүсийн хувь тавилан ч мөн л олон талтай болохыг хэлэх гэсэн юм. Одоо үеийнхэн энэ хүнд яаж хандах нь хүний эрхийн асуудал гэдэгтэй адил хориод оны Монголчууд энэ хүний зүг итгэл найдварын нүдээр харах үндэс шалтгаан ямар нэг хэмжээгээр байжээ гэдгийг л хэлэх гэсэн юм. Түүхийн өмнөх үеийнхэн, тухайлбал ХХ зууны эхэн үеийн Монголчуудаас одоогийн бид ухаантай сайн гэж үзэх нь зөв биш бөгөөд тэр үеийнхэн тэр үеээрээ л амьсгалж, сэтгэж, тухайн үедээ тохирох үйл ажиллагаа явуулж байсныг өнөө үеийнхэн зөв ойлгохыг чармайх нь л түүхийн зөв сэтгэлгээ болно гэж боддогоо хүүдээ хэлэх гэсэн юм.

Монголчуудын агуу их түүхийг уламжлан хадгалах ариун газрын нэг бол музей мөн бил

Ааваас ирсэн захиа

amai — Sun, 24 May 2009 02:05:19 +0000

Aavaas negen zahia irsen buguud ogt zasvarguigeer end tavii.

Ayaliin hetsuu berhsheeltei ued yamagt minii tushig tulguur boldog ger buliin helsen ug yunaas chuhal bilee.

Сайн байна уу Миний хүү? Ер бусын аялалд чинь их амжилт хүсэе. Европыг туулж буй чиний энэ аялалыг сонирхдог мянга мянган хүүхэд залууст зориулж Монголчуудын өвөг дээдэс бүр III, IV зууны үед хэрхэн Европт очиж агуу гайхамшигт түүх бүтээсэн тухай товч үгүүлэл бичсэнээ илгээв.

Дараа нь XIII зуунд Чингисийг залгамжлагчид Оросын их тал нутгийг хэрхэн туулж, Европын төв хүртэл яаж очиж, энэ тив, нутгийн түүх хэрхэн бичилцсэнийг бичнэ.

Дараа нь XX-XXI зуунд Монгол ба Европын харилцаа хэрхэн хөгжсөнийг бичих бодолтой байна.

Энэ түүхийг өнөөдөр миний хүү бас л шинээр бичиж байгаа болохоор энэ сэдэв сонин байх боловуу гэж бодож байна.
Харин сүүлийн үеийн чиний мэдээлэл аав, ээж хоёрыг нь нилээд юм бодох, тодруулахад хүргэлээ.
Бид ямагт чиний аялалыг бүр эхнээс нь дэмжиж, ямагт чамтай хамт явж байдаг гэдгийг чи ойлгож байгаа биз.

Эхлээд бараг л гэр бүлийн ажил үйлс байсан энэ аялалыг чи тив дэлхийн шинжтэй үйлс болгочихлоо гэж би бодож байна.

Ганц биеэр туулж буй ч гэсэн олон арван жилийн туршид бид шийдэж чадаагүй олон улсын харилцааны асуудлыг ч чиний аялал тодруулж эхэллээ.

Олон улсын дунд бидний эзэлж буй байр суурь, бусад зарим орнууд бидэнд хэрхэн хандаж байгааг ч чи харуулчихлаа.

Ялангуяа өөрийн улсын иргэний эрх ашгийг манай төр, засаг ямар түвшинд хэрхэн хамгаалах ёстой болохыг ч аялал чинь харуулж байна.

Бид хэн билээ?

Ардчилал, нээлттэй гадаад бодлого гэж цээжээ хичнээн дэлдсэн ч, бусад хөгжилтэй орны “хайрыг татаж байна” гэж бид хичнээн ярьсан ч олон улсын дунд Монголын тухай сурталчилгаа ямар хэмжээнд байгаа, цаашид их зүйл хийх ёстой байгааг чиний аялал харууллаа.

Уян хатан, шуурхай ажиллагаа нь улам бүр өргөжиж байгаа манай гадаад харилцааны байгууллагууд чиний мэдээллийг аль хэдийн хүлээн авч, гадаадад зорчигч иргэдийнхээ эрхийг хамгаалах цогц бодлого төлөвлөж байгаа гэдэгт, энэ бодлого нь чиний араас цувах олон монголчуудад тус болно гэж найдаж байна.

Айл болгонд интернет орох яагаа ч үгүй байхад олон мянган залуус чиний блогтой танилцаж, дэмжиж байгааг аав нь хараад миний ард түмний үр хүүхдүүд шинийг мэдэх оргилуун хүсэл эрмэлзлэлтэй, нэгнийгээ цагаан сэтгэлээрээ дэмжих хүнлэг сайхан чанартай болж хүмүүжиж байгааг ойлгож баярлаж байдаг юм шүү.

Ялангуяа олон тивийн цагаан, хар, шар, бор олон мянган залуустай танилцаж, үерхэн нөхөрлөж, дуулж хуурдаж, бүжиглэж, бэрхшээлийг хамтдаа даван туулж, олон орны залууст эх орон түүх, соёлоо танилцуулж, Дэлхийд алдартай их сургуульд лекц уншиж, дэлхийн 57 улс оронд төрийнхөө далбааг намируулж, эх орноороо бахархаж яваад тун ч сэтгэл бардам явдаг юм шүү.

Чиний блогыг үзэх маш дуртайгаа хэлэе гэж бодлоо.

Хэцүү бэрх аялалын хажуугаар миний хүү маш их хөдөлмөрлөж, бичиж, мэдээлж байгааг ч аав нь ойлгодог. Монголд байгаа өндөр боловсролтой, орчин үеийн сэтгэлгээтэй чиний найз нар чинь хичнээн үнэнч сэтгэлээр, их хөдөлмөрөөрөө энэ блогийг ажиллуулж байгааг ч аав нь ойлгож баярлаж явдаг юм.

Дэлхий байгаль ертөнцөө хайрлахын чухлыг уриалсан, арьсны ямар өнгөтэй байлаа ч хүн хэмээх гайхамшгийг магтан дуулсан нийтлэл, гэрэл зургууд чинь манай залуучуудад байгаль эхээ, хүнийг хайрлах хүмүүнлэг, гэгээнлиг үзэл өгдөг гэж итгэж байна.
Комментуудыг би анхааралтай сонирхож уншдаг. Олон янзын санаа бодол, дэмжлэг, магадгүй атаархал, гэнэн цагаан зүггүйтэл янз бүрийн л зүйл байдаг.

Энэ нь ч аргагүй юм.

Миний хүү бас л нэг бүхэл бүтэн ертөнц болохоор шүүмжлүүлэх, магтуулах зүйл аль аль нь байж л таараа. Сайн ч, саар ч чиний блогт анхаарал тавьж, цаг гаргаж, коммент бичдэг тэр найз нөхдийнхөө үгийг ямагт анхааралтай уншиж, хүндэтгэлтэй хандаж байгаарай.

Олон зуун, мянган коммент болгонд хариулт өгөх хэцүү бизээ, гэхдээ үнэтэй санал дэвшүүлж байгаа хүүхдүүдэд хариулт өгөх бололцоог сайн ашиглаарай.

Зарим нөхөд чинь чамаас олон улсын харилцаа судлалын серьезный бүтээл хүсдэг юм байна. Аялаж яваа хүнд судалгаа, тэр тусмаа нухацтай судалгаа хийх хэцүүг би ойлгож байна.

Чи аль нэг орны түүх соёлыг тусгайлан судалж байгаа биш Дэлхийг тойрох аялал хийж байгаагаа найз нөхөддөө ойлгуулаарай.

Хальт мөлт сонссоноос, үзэж харсан, ажигласнаа сайтар тэмдэглэж байгаа чинь одоохондоо хангалттай гэж бодож байна. Дараа нь харьцуулсан сайн судалгаа дүгнэлт хийхэд чиний мэдээллүүд их хэрэг болно.

Чиний тэмдэглэлүүдийг чиний мэргэжлийн хүмүүс сонирхож уншдаг юм байна.

Олон улс судлалын хүрээлэнгийн захирал, Шинжлэх ухааны гавъяат зүтгэлтэн, доктор, проф. Л.Хансандай гуай, МУИС-ийн Олон улсын харилцааны сургуулийн захирал, проф. Н.Алтанцэцэг нар чиний судалгааны ажлын удирдагч чинь болое гэснийг чамд баяртайгаар дуулгая.

Золбаяраа!

Хаанаас олж мэдсэнийг чинь мэдэхгүй байна. Чиний бичсэнд зарим ташаа зүйл байна. 1. “Одоогоос хэдэн сарын өмнө манай гэрийнхэн яалтачгүй Ерөнхийлөгчид бараалхаж миний аялалыг анхааралдаа авахыг хүссэн юм” гэж бичсэнд аав нь гайхав.

Монгол Улсын төрийн тэргүүн, энэ эрхэм дээд хүнд хандаж хүүгийн аялалыг анхааралдаа авахыг хүсэх санаа байгаа гэдэг бол үнэн. Тийм бололцоо олдох боловуу гэж найдаж байгаа.

Харин уулзсан гэдэг бол үгүй шүү!!!

Хаанаас яагаад таагүй мэдээлэл аваад байна?

Аав нь надтай адилхан бодолтой бай гэж тулгаж чадахгүй ч гэсэн олон оймс элээсэн, Монголын нийгмийн гүнд, залуучуудын дунд ажилладаг хүний хувьд, бас улс төрийн түүхээр арваад ном бичсэн судлаач хүний хувьд, ерөөсөө ч “Төрийн минь сүлд өршөөх болтугай” гэж монгол заншлаараа залбирч явдаг ахмад хүний хувьд хэлэхэд өндөр соёлтой, ном эрдмийг эрхэмлэдэг, хэнтэй ч эв эеийг хичээдэг, англи, оросоор ус цас шиг ярьдаг, шашин, соёл, үндэсний зан заншлаа хүндэтгэдэг улсынхаа Ерөнхийлөгчөө, ард түмнийхээ сонголтыг залуучууд маань ойлгож нэгнийгээ дэмжиж байх нь ер нь өлзийтэй байдаг юм.
2. “Өдөр бүр гэрийнхэн, найз нөхөд минь Монголын тэргүүн компаниудын хаалгыг сахиж… дэмжээд өгөөч гэж гуйсаар сүүлдээ залхаж байгаа бололтой” гэж бичсэнд аав нь бас л гайхав.

Аав, ээж нь одоо хүртэл ямарч компаниас дэмжлэг гуйж ороогүй байгаа. Гэр бүлийнхээ бүх бололцоог ашиглаад хүүгийнхээ аялалыг дэмжих л бодолтой явж ирсэн. Одоо миний хүүгийн аялал улам хүнд хэцүү болж байгааг ойлгож байгаа тул хүүгээ дэмжих хүрээг өргөтгөх талаар ажиллахаар шуударч байна.

Биднийг хэн ч томилолтоор гадагш явуулаагүй болохоор бид өөрсдөө л гол ачаагаа үүрэх ёстой.

Цагаан сэтгэлээрээ чиний аялалыг дэмжиж буй найз нөхдийн чинь дэмжлэг ч бидэнд хэрэгтэй. Чи зөвхөн миний хүү биш Монголын хүү болж, алхам тутамдаа олон улсын хүү болж байгаа болохоор төр, засаг ч хайр ивээлээ үзүүлнэ гэж найдаж байна.

Аливаа бэрхшээлийг даван туулах хатан зориг Монголын шинэ үеийнхэнд байна гэдгийг харуулах л гэж нутгаасаа гарсан болохоор зорилгоо биелүүлээд нутагтаа орж ирэх тэр өдөр ойртож байгаа гэж аав нь итгэж байна. Аян зам чинь өлзийтэй байх болтугай.

Монгол угсаатан ба Европчуудын анхдугаар уулзалт

amai — Wed, 15 Apr 2009 07:03:31 +0000

2009 onii 4 sariin 15 nii 12.58 Serbi ulsiin Novii Sad hot

Margaash Serbiin hoid zugiin Subotica hotruu yavj salhinii parashutaar gazraas huuruh gej oroldon boloh eshiig medehgui bain. Chadahgui bol…

Holiin ayand ger buliin bat demjlegtei baih yamar saihan yum. Hiij bui zuil zuv gej itgej baigaa oiriin humuusdee bayarlaa gej helmeer bain. Karmandaa yamarch mungugui boloh hetsuu, gehdee ter ued l ger bul naiz nuhdiin chanar medegdeh yum. Ogt yu ch hiihgui gertee gedsee ilj hevteed nadad tusla gej helj bui huntei namaig anduurchj baigaa hun ih baigaa haragdan. Zarim n zugeer hiih yumaa olj yadaj baigaa bololtoi.

Minii ayaliig oilgoj demjsen Jagaa ahdaa bayarlaa gej helmeer bain.

Bichleg zogsohgui urgeljilhed tanii huvi nemer orj bain shuu!

Mongolchuud bid tuursun ard tumen, tuuh soyoloo ch sain meddeggui. Gadnii buhen sain gej bodsoor bain.

Manai aav MUIS-iin tuuhiin bagsh hun tul minii Mongoliinhoo soyoliig sudlah surah busdad hurgeh ajliig anhnaas demjij irsen bilee. Unuudur unshigchiddaa Aaviin mani bichsen tuuhtei hollbootoi medeelliig tavihaar shiidlee. Yalanguya Europiin Balkanii bused orj ireh ued namaig Mongol gej medeed Chingis Khaan, Atilla gej nerlej ehelsentei holbootoigoor.

Serbi ulsiin Novi Sad hotiin Ih Surguulid orson lekts

МЭӨ 2 дахь мянган жилийн тэртээ Төв Азийн цээжин дээр түүхээ бичиж эхэлсэн Хүннү хэмээх монгол аймгууд МЭӨ 209 онд хүчирхэг Хүннү гүрнийг байгуулж байв. Эрдэмтдийн нотолсноор энэ улс нь аравт, зуут, мянгатаар засаг захиргаагаа зохион байгуулсан, Баруун, Зүүн, Төвийн гэж улсаа хуваан захирдаг монгол уламжлалтай, монгол хэлээр ярьдаг, гол төлөв бөөгийн шашинтай, монгол г эрт амьдардаг, 5 хошуу мал өсгөдөг, газрыг улсын үндэс гэж үздэг язгуур үндсээрээ монгол төр улс байжээ. Энэ улсын баруун хил Дорнод Туркестан хүрч, зүүн зүгт Ляо голыг дамнаж, хойт зүг Байгал далайг долгилуулж, өмнө зүгт Түмэн газрын цагаан хэрэм тулж байжээ.

Хэзээнээс хүн ам цөөтэй байсан Хүннү улс нь хөрш зэргэлдээ орнууд, тухайлбал олон арван сая хүнтэй Хятадын Хан улстай эрх тэгш, нэг зиндаанд харилцаж байжээ. Хүннү, Хан улсын МЭӨ 198 оны гэрээнд “Цагаан хэрэмнээс хойших нум агсагчдын улс нь шаньюйн зарлигийг дагаж, Цагаан хэрэмнээс урагших үшмэдийн бүс малгай өмсөгчид суудаг орон нь харин надад захирагдана. Хан улс, Хүннү хоёр бол мөр зэрэгцэх хүчирхэг хөрш улсууд мөн” гэжээ. Энэ гэрээ ёсоор Хятад улс Хүннү улсад жил бүр үнэт бэлэг, үнэн чанартаа алба барих болсноос гадна, Хятадын эзэн хааны гүнжийг нэгэн үе шаньюйд өгөх болжээ.

Төв Азийн цээжнээ оршиж байсан энэ их гүрэн МЭӨ 53 онд 2 хэсэг болон хуваагдаж , улмаар МЭ-ний 85, 87 онд Хүннүгийн бүрэлдэхүүнд байсан Сяньби аймаг хүчирхэгжин Хүннү гүрний халаанд гарч ирсэн юм.

Баруун Хүннүчүүд 95 оны үед Зүүнгарын нутаг хавьд очиж, 160 оны үед Оросын зүүн өмнөд хэсэгт очиж “ Ард түмнүүдийн их нүүдэлд” томоохон үүрэг гүйцэтгэжээ. Умарт Хүннүчүүдийн өрнө зүгт хийсэн ер бусын гайхамшигт нүүдэл нь хамгийн олон үндэстэн угсаатнуудыг хөдөлгөөнд оруулсан, Дэлхийн шинж чанартай том түүхэн үйл явдал, хүн төрөлхтөний түүх, хөгжилд хүчтэй нөлөө үзүүлсэн анхны “дэлбэрэлт” байв. Төв Азиас Дундат Ази, Каспийн тэнгис, Урал, Днепр, Хар тэнгис, Дунайн Адриатикийн тэнгис хүртэл асар уудам нутгийг хамран хийсэн энэ нүүдэл нь Ази тивийн цээжинд нутаглагчдын аугаа их эрчим хүч олон зууны турш Европын төв хүртэл уламжлагдан хадгалагдсаныг харуулав.

Баруун тийш нүүсэн Хүн нар 355 он гэхэд хүчирхэгжиж, 1375 онд Дон мөрнийг гаталж, Готуудыг бут цохин, Аланчуудыг өөртөө нэгтгэж, тун удалгүй Ромын эзэнт гүрний хилд тулж иржээ. 395 онд Хүн нар Кавказаар дамжин Анатолий руу, Днепрээр дамжин Балкан руу гэсэн хоёр чиглэлээр Ромын эзэнт гүрэн рүү дайралт хийж, Анатолйд Ромын цэргийг бут цохижээ. 409 онд Улдуз хааны удирдсан Хүн нар Дунай мөрнөөр дамжин Византид довтлоход, Хаан нь эвлэрэх хүсэлт тавьж байжээ.

Улдуз хааны хүү Роугийн үед 422 онд Хүн нар их цэргийн хүч хуримтлуулан Ромын эзэнт гүрнийг довтолж байлаа.

Византийн эзэн хаан 2-р Феодосий 426 оноос Хүн улсын хаанд жил бүр “алба” хэмээх 350 фунд алт төлөх болжээ. Улмаар Хүн нар Баруун Ромын эсрэг байлдах бэлтгэл шаргуу хийсэн бөгөөд 433 онд Баруун Ром, Хүн нарын хооронд гэрээ байгуулагдаж, Европ, Газрын дундат тэнгист олон зуун жил ноёрхсон, эртнээс алдарт Ром жил бүр 700 фунд алтаар Хүнчүүдэд алба өгөх болжээ. Хаан Роугийн ах Манчуг хаан 2 хүүтэй байсны нэг нь Атилла, нөгөө нь Буда нар байв.

Дэлхийн агуу суут хаадын нэг Атилла 395 онд төржээ. 434 онд Атилла Хүнчүүдийн засгийг толгойлох болов. Атиллагийн орд Паннанид байрлаж байлаа. Гоё ганган хээнцэрлэлийг тэр тоодоггүй, нүүдэлчдийн эгэл жирийн амьдралаар насны ихэнхийг өнгөрүүлжээ. Морины туурай хүрэх газар очно, Европыг бүхэлд нь эзэлж, улмаар Ази бүр Африкт ч очно гэсэн зорилго энэ хүнийг цэнэглэх болжээ. Атилла Хаанаас болгоомжилсон Константиниполь Хүннүчүүдтэй гэрээ байгуулж Хүннүчүүдийн эсрэг холбоонд орохгүй байх, Хүннүчүүдэд зориулан хилийн худалдааны зах нээх, жилийн албыг 2 дахин нэмэх зэрэг буулт хийж байжээ.

Атилла Кавказыг эзлэхээр Перстэй дайтаж, Балканы хойгт цөмрөн Белград, Виминациум, Найс хотуудыг эзэлж, улмаар 442 онд Константинопольд тулж, хаан Федосий хуучин албаа нөхөж төлөх, шинэ их алба нэмж төлөхөөр тохирч байв. 441-447 онд Хүн нар Византийн Грекийг эзлэн авав. 449 онд Зүүн Ромтой гэрээ байгуулж алба татвараа үргэлжлүүлэн авах болов. Улмаар Баруун, Зүүн Ромын хаадад элч илгээж, Атиллийн эзэрхийллийг хүлээн зөвшөөрөхийг шаардаж, дайны бэлтгэл хийж эхлэв.

451 онд Атиллийн Хүнчүүд Рейн мөрнийг гаталж Галли руу цөмрөн Темц хотыг эзэлжээ..

451 оны 6 сарын 15-нд Труагийн орчим Каталауны талд Атилла Баруун Ромын цэрэгтэй байлджээ. “Ард түмнүүдийн түүхэн их тулалдаан” гэж түүхэнд алдаршсан энэ байлдаанд хагас сая цэрэг оролцож, 2 талаас асар их хохирол амсчээ. Атилла ч цэргээ хойш нь татсан юм. Тэрээр Труа, Колони, Тюринг хотуудыг замдаа “хамж” Паннонийд иржээ.

452 онд Атилла хаан Итали руу цөмрөн Аквелия, Веронн, Мантуя, Бергамо, Милан хотуудыг эзэлж, улмаар Ромын хэрэмд бараг л тулж ирсэн юм.

Ромын эзэн хаан Валентиниан их нэр хүндтэй, цэцэн билэгт яруу найрагч, Пап лам Лео, Ромын захирагч, нарыг 2 Сенатчийн хамт Атиллаг угтуулан Венецид уулзуулжээ. Ромын эцэг болох Лео Атиллатай уулзахдаа Христын нэрийн өмнөөс Ромын эзэнт гүрний агуу их соёлын үнэт зүйл болох архитертурын гайхамшигт бүтээл, эрт дээр үеэс цуглуулсан тоо томшгүй баялаг номын сан, хадгаламж байдаг энэ хотыг эвдэн сүйтгэхгүй байхыг хүссэн гэдэг юм. Атилла хаан энэхүү соёлтой хүсэлтэнд өршөөнгүй хандсан нь цэргээ татахад нөлөөлсөн гэж зарим нь үздэг. Энд ямар яриа хэлэлцээр болсон нь нууцлагдан үлдсэн бөгөөд агуу их хаан Атилла хөлгийн жолоог нутгийн зүг залжээ.

Зарим хүмүүс Атилла нас ахиж идэвхитэй бодлогоос ухрах болсон хэмээж, нөгөө хэсэг нь Атилла эв зүй хичээх дипломат бодлогод шилжсэн гэж тайлбарлах нь ч бий. Гэвч бидний бодлоор Итали даяар дэгдсэн тахал өвчин, хүн амын ядуурал өлсгөлөн зэрэг нь Италийг бүрэн эзлэх Атиллийн сонирхлыг бууруулсан байж магадгүй юм.

Атилла нутагтаа ирээд улс гүрнээ тохинуулахад голлон анхаарсан бөгөөд нэгэн боссон аймгийн ахлагчийг хөнөөж, харин охинтой нь хурималсан 453 онд ертөнцийн их хаадын нэг, “Тэнгэрийн ташуур” хэмээн Европд алдаршсан Атилла насан эцэслэжээ. Энэ үйл явдлын шалтгаан бас л нууцлагдан үлджээ….Удалгүй 469 онд Хүн нарын их гүрэн мөхсөн гэж үздэг билээ. Төв Азийн аугаа их удам судрыг Европын түүхэнд баларшгүйгээр бичсэн энэ их хүнтэй уулзсан Приск Паний бичсэнээр Атилла “том толгойтой, өндөр биш нуруутай, гүн суулгасан нүдтэй” хүн байсан бөгөөд тэрээр зөвхөн мах идэж байсан гэжээ. Түүхийн олон гэрчүүд тэмдэглэснээр тэрээр тал нутгийн хөрслөг бор эрчүүдийн шинжийг хадгалсан хүн байв.

Атиллийн хүннүчүүдийг морин дээр амьдардаг гэж Европчууд бичиж үлдээсэн нь олон үеийнхний сонирхол татсаар ирэв. Тэд гэр маягийн сууцанд амьдардаг байсан нь бүр сонин юм. Нүүдэлчдийн их гүрэн Хүннүчүүдийн довтолгоо нь Дэлхийн хамгийн хүчирхэг гүрнүүдийн нэг Ромын эзэнт гүрнийг үндсэнд нь мөхөлд хүргэсэн юм.

МЭӨ 510 онд Ромын улс байгуулагдсан бол МЭӨ 59-44 онд Юлий Цезарийн үед нэр сүрээ улам дуурсгаж, МЭӨ 30-27 оны үед томоохон эзэнт гүрэн болсон юм.

Манай эриний 300-гаад оны үед Баруун, Зүүн гэсэн хоёр хэсэгтэйгээр хүчирхэгийн туйлд хүрч байсан энэ эзэнт гүрэн Хүнчүүдийн олон удаагийн довтолгоонд нэрвэгдэн 395 онд Баруун Ром, Зүүн Ром гэж нэгэнт хуваагдсан байна.

Атиллийн Хүн гүрэн хүчирхэг болохын хирээр Ромын эзэнт гүрэн сульдан доройтож, Хүн гүрэн унасны дараа удалгүй 476 онд Баруун Ромын эзэнт гүрэн дагалдан мөхөж, дэлхийн түүхэнд хосгүй хоёр гүрэн бараг нэгэн зэрэг түүхийн тавцангаас буусан юм. Удалгүй Византийн улс хүчирхэгжихийн хирээр Зүүн Ромын нэр ч дуурсахаа больсон юм.

Төв Азийн удамтай Хүнчүүд Ромын эзэнт гүрний “бодийг нь урьдчилан хөтөлсний “улмаас Европод олон шинэ үндэстэн, ястан ард түмнүүд сэргэж, төр улсаа эмхлэн байгуулж, Дэлхийн ялангуяа Европын газрын зураг үндсээрээ өөрчлөгдөв.

Бүх Европ Христын хаанчлалд бүрмөсөн автагдахаас энэ үйл явдал аварч, үндэстэн ард түмнүүдийн өөрсдийн нь өвөрмөц шашин хөгжсөн юм.

Хүн нарын гүрэн Орос, Кавказ, Персийн түүхэнд ч ул мөрөө үлдээв. Евро Ази, Дундат Ази, Бүх Европт олон үндэстэн ястны “холилдоон” хүчтэй явагдсан нь хүн төрөлхөтний хүн ам зүйн хөгжилд шинэ эрин үеийг нээсэн юм.

Эдийн засаг, соёл, зан заншлын дэлхийн хэмжээний нийлэлт энэ үед болсон юм. Хүн төрлөхтөний түүх бол их аян дайнууд, үндэстнүүдийн их хөдөлгөөн, нүүдэллэлт, ард түмнүүдийн агуу их уулзалт, золголт, танилцал, ойлголцлын түүх бөгөөд үүнд монголчуудын өвөг дээдэс голлох эрчимжүүлэх үүрэг гүйцэтгэсэн юм.

Алтан Гадас

amai — Mon, 01 Dec 2008 17:01:18 +0000

2008 оны 12 сарын 02 Мороко улсын Касабланка хот
Өнөөдөр би сууж байгаад яагаад ч юм хуучин амьдрал, уран бүтээлээ санаж эхэллээ. Уран бүтээл ч хүн насан туршдаа уран бүтээлчээрээ үлддэг гэж би өмнө сонсож байсан.

2005 онд дэлхийг тойрхоор гарч байхдаа студи, хуучны хэрэглэж байсан бүх зүйлээ зарахыг нь зараад, тараахыг нь тараасан юм. Учир нь хэрвээ дэлхийиг тойрч байх явцдаа гутраад гэртээ харихыг хүсвэл – Буцах газар үгүй шүү! гэж санаж байхаар.

Тухайн үед уран бүтээлээ орхиод, буцаж ирээд дахин хийж эхлэн гэж бодож байсан ч, энэ удаан замын турш хөгжимөө эхлэх ямарч боломж гарсангүй. сайн компьютер хөгжмийн төхөөрөмжөөс эхсүүлээд.

Нөгөөтэйгөөр зам ийм урт гэж төсөөлсөнгүй.

Надтай таарсан хүмүүс миний уран бүтээлүүдийг асуудаг ч, үнэндээ би оюун санаагаа цэвэрлэх гээд юу ч биедээ авч яваагүй юм. Гагцхүү хааяа хуучин мэрэгжлээ санах үед харж суухаар “Би Хэн Бэ” цомгынхоо CD -ний нүүр зургийг цүнхээ хийсэн юм.

Хааяа түүнийгээ харж суух үнэхээр сайхан байдаг. Монголд Электро урсгалыг хөгжүүлэх гэж ажиллаж байсан, бусад холбоотонгуудыг нэгтгэж шинэ шинэ зүйл байнга сэдэж байсан гээд л.

Өнөөдөр өөрийнхөө блогдоо Миний уран бутээл гэдэг хэсэг нээгээд бага багаар бүтээлүүдээ тавихаар шийдлээ.

Амай гэж хүмүүс сонсоод, хааяа хараад байдаг ч яг юу хийдэг залуу вэ? юу хийж байсан юм болоо гэсэн ойлголтыг илүү сайн хүргэхээр шийдлээ.

Ийнхүү энэ булангийн анхны хэсэгт “Алтан Гадас” гэдэг өвөрмөц бүтээлээ тавилаа. “Би Хэн Бэ” цомгийн хоёр дахь хөгжим “Алтан Гадас”-аараа бидэнд итгэл найдвар байгаа юм шүү!

Бидний ирээдуй 2032 оны үед яг ийм болдоггүй юмаа гэхэд сайн мууг ойлгож ухаарсан, хөгжилтэй улс болно шүү! Гэж анхааруулсан юм.

1981 оний 3 сарийн 22 ний өдрийн Улаанбаатарын цагаар 22:59 -д Зөвлөлт Монголын хамтарсан “Союз 39″ сансарын хөлөг газраас хөөрсөн түүх, Монголын хэдэн үерээ ярих бахархал болсон юм шүүдээ.

Хоцрогдсон нүүдэлчин гээж яриад байсан соёл дэлхийн олон орноос түрүүлж сансар огторгуйг судлаж, Монгол хүний нүдээр огторгуйн талаар сэтгэгдлээ хуваалцах боломж нээгдсэн юм. Миний дэлхийг тойрч буй аялал энэ нислэгтэй харицуулашгүй жижиг зүйл. Гэхдээ болдогсон бол Гүррагчаагуайн тухайн үед төрж байсан сэтгэгдэл, бие сэтгэлийн мэдрэмжүүдийн талаар ярилцлага олж унших юмсан. 00 өрөөнд орж бие засахад ямар бэрхшээл байсан гээд, яриад байх зүйл зөндөө шүүдээ. Би дэлхийн улс орнуудаар аялхдаа технилогийн музейг үзэж, юуны түрүүнд сансарын хөлгийг сонирохдог юм.

Би бага цэцэрлэгт байхаасаа сансарын нисгэгч болно гэж мөрөөддөг байлаа.

Шөнө хээр хонож буй үед тэнгэр одод руу ширтэн- Би тэндээс ирсэндээ! гэж бодогдох үе ч байсан. Хил хязгааргүй харанхуй огторгуйд гялалзаж буй сая сая оддын дунд өөр амьд биет байгаа гэдэгт өнөөг хүртэл итгэсэн хэвээр байгаа.

Гагцхүү машинд удаан суухаад дотор муухай оргидог нь миний сансарын нисгэгч болох бодлыг орхиход хүргэсэн юм.

Ж. Гуррагчаа нь тухайн үеийн болон өнөө ирээдүйн олон залуусын мөрөөдөж байсан, мөрөөддөг зүйлийг хийсэн тул, би хувиьаа Ж. Гуррагчаагуайг хүндэлж явдаг юм. Хүмүүс намайг дэлхийгээр тойрч яваа сая сая хүнээс азтай гэж бичиж байсан ч, сансарт хэдэн хүн ниссэн тоог харахад, тэр хүмүүсийн нэг нь бидэнтэй хамт амьдарч байна шүүдээ! Тэр хүн л азтай байхаа.

Өмнө санаандгүй интэрнет хисч явахдаа энэ өдрийн талаархи түүхэн мэдээллүүд олоод блог дээрээ тависан ч, хүмүүс орос хэл ойлгоогүй эсвэл нээх чухал гэж бодоогүй байх. Дахин нэг уншаараа!

http://www.amai.mn/arhives/158

Уг орос хэл дээрхь тэмдэглэлийг Монголынхоо залуус төрлөх хэлээр орчуулж өгч туслах хүн байвал маш хэрэгтэй байна. Олон зуун хүний төлөө цөөхөн гардаг цаг заваа зарцуулахад харамсах зүйлгүй шүүдээ!

Алтан гадас видеог хийх тухай би бодож байсан ч, манайд тэгтлээ сайн компьютер эффэкт хөгжөөгүй, бас видео бичлэг хийх сансрын станц гэж байхгүй тул, хамгийн энгийн зургийг ашиглахаар болсон юм.

Найз Граффитчин Амгаад энэ саналыг хэлээд ажлаа эхлүүлсэн ч ажлын зай заваар удсаар байгаад бараг жил гаруй болсон юм.

Амгаа! миний энэ дуу хүмүүсд дүрс хэлбэрээр хүрэхэд чиний хөдөлмөр их байгаа юм шүү! чамд маш их баярлалаа!

http://www.amgalans.com/?page_id=10 энэ холбоос миний маш сайн найз Амгаагийн блог юм. Монголд авьяастай залуус дуурэн байгаа шүү! гагцхүү ойлгодог дэмждэг хүмүүс л хэрэгтэй байна.

Энэхүү клипийг анзаарвал, зургууд тус бүрдээ нэг Лер үүсгэж байгаа шүүдээ! тэгээд түүнийг нааш цааш хөдөлгөх гээд тухай үеийн техникийн бололцоо хэцүү байсан,Жоохон уншиж байгаад гацчихана. Тухайн үед өөрийн уран бүтээлээ өөрийн студи дээрээ хийж бас видео дезайнаахүнээс царай алдалгүй чөлөөтэйгээр хийдэг цорийн ганц студи байсан байх.

Харин одоо аяллын 3 жилийн дараа жирийн айлд байгаа компьютер дээр хийх боломжтой болсон байна шүүдээ, бас Монгол маш олон уран бүтээлчид өөрийн студи, продкашнуудтай болж, ажлын бүтээлийн чанар эрс дээшилсэн байгаа харагдаж байна.

Манай залуус хий, гадуур лааз өшиглөж, хэрэгтэй хэрэггүй зүйлийн талаар орцны үүдэнд ярьж суухаар, хун бүр сонирохсон зүйлээ суралцаж хийхийг оролдвол үр дүнд ямар болох нь миний ажлуудаас харагдаж байгаа байх.

За ингээд, сүүлд дууны эх хувийг бас блог дээрээ үнэгүй татаж болохоор байрлуулнаа. Би уран бүтээлийг мөнгөний төлөө хийдэггүй байсныг та бүхэн мэддэг болов уу?

9х 9-ийн 81 он шүүдээ! Монголын бүх түүх соёл энэхүү тооны нууцанд оршидог гэж би их итгэдэг.

1206 он гэдэг бол, 6+6 6

Монгол улсын төрийн дуулал

admin — Sat, 07 Jun 2008 22:52:32 +0000

2008. 06 сарын 07 Сиерра Леон, Монголын Энхийг Сахиулагчдийн Нарлаг Баз

Өнөөдөр өөрийн Вэб хуудсандаа Монгол Улсынхаа Турийн Дууллалаа тавихаар шийдлээ. Би 2005 оны сүүл үед эх орноосоо дэлхийг тойрхоор гарсан билээ. Харин 2006 оны үед Монгол улсийн төрийн дууллалийг өөрчилснийг би мэдээгүй явсан юм. Либериа улсад Манай Энхийг сахиулагч Чинзориг, Энкцог гэдэг оффицеруудтай хамт байхад Төрийн дуулал солигдоод удаж байгааг тэр хоёроос олж мэдээд, гайхлаа.

Төр тогтворгүй байна гэдэг ямар хэцүү гэдгийг маш олон зүйлүүдээс олж мэдэрч байна.

Сиерра Леоний Монголийн Энхийг Сахиулагчидтай байхдаа Тугаа намируулах үед гараа цээжиндээ барьж, Төрийнхөө дуулалийг дуулна гэж бодож байтал үг нь өөрчлөгдсөн байдаг. Интернэтээс шинэ үгний эрэлд гарж нэлээд удлаа. Арай гэж олоод цаасан дээр хэвлүүлж яаралтай цээжлэх хэрэг гарлаа.

Монгол Улсийн Иргэн гэж өөрийгөө бодож байгаа хэрнээ шинэчлэгдсэн төрийн дууллаа мэдэхгүй байх нь тэнэг хэрэг гэж ичгүүртэй санагдсан тул, хичээж байгаад 1 өдөрт сурлаа.

Сиерра Леонд ирээд Тугаа намируулахдаа сэтгэл хөдөлснөөс болж сайн дуулж чадаагүйч, сэтгэл зүрхэндээ шинэчлэгдсэн Турийнхуу дууллаа хүлээн зөвшөөрч, давтан дуулж эхэллээ.

Өнөөдөр Монголийн Зэвсэгт хучнийхээ баз-д байхдаа өглөө үүрээр тугаа мандуулах, үдэш тугаа буулгахад байнга Төрийн Дуулал мань эгшиглдэг тул тэр үеэр унтаж байх юм бол заавал босч Эх Орон Ард Түмэндээ хүндэтгэл үзүүлж байгаа юм.

Би сүүлийн хэдэн жилийн турш Агшин, Сүүдэр болон бусад вэб хуудсууд дээр Монголийн Наадам, төрийн арга хэмжээнууд дээр Бид бухний сонгосон Улс Эх Орний мань сайн сайхний төлөө амь амьдралаа зориулна гэсэн ам тангараг өргөсөн хүмүүс ном барисан, зарим н зүгээр хэнэгчгүй зогсож байгааг хараад, Бид ямар төр засагтай байгаа вэ! гэдэг дүгнэлт та бүхэн хийсэн байх!

Улс Ард тумний мань эв нэгдлийн бэлэг тэмдэг болсон, Ард нийтээрээ хоолойгоо нэгтгэн дуулах ёстой 8 хан мөрт дуу асуудалтай байхад , бусад маш чухал хууль тогтоомж батлах тухай бүүр асуугаад ч хэрэггүй. Эдгээр хүмүүс ард тумнийхээ төлөө Төрийг барьж байна, Эх Оронч хүмүүс гэж өөрсдийгөө нэрэлдэг байна!

Миний аялсан ихэнх орнуудийн цэцэрлэгийн хүүхдүүдээс хөгшид хүртэл цээжээрээ хамаг чангаар Төрийнхөө Дууллаа дуулж байхад манай иргэд эх оронч биш юмаа гэхэд Төр Засгийн хүмүүс ийм ичмээр хэнэггүй байхад Монгол оронд Эх Орон ч үзэл, сайн сайхан амьдрал бий болохгүй байгаад та бүхэн гайхаад хэрэггүй бизээ!

Хэрвээ та нар надтай адил гэр орноосоо хол байгаад Төрийн Дуулалийн үг солигдснийг мэдээгүй байгаа бол миний энэ тэмдэглээс хуулж аваад цээжилнэ гэж итгэж байн. 8 хан мөрт Дэлхийгээр тарсан Монгол үндэстнийг нэгтгэдэг юм шүү.

Хааяа эх нутаг, Монголийнхоо сайхан орноо санах үедээ амандаа ч болов дуулах ямар сайхан байдгийг надаар хэлэлтгүй мэдэж байгаа бизээ.

Эх Оронч байх ийм жижиг зүйлээс эхэлдэг юм шүүдээ! Манай Төр Засгийн Удирдлагуудаа!

Магадгүй мөдхөн болох НААДАМ-аар хэн н ам барьж байна, хэн нь үгээ мэдэхгүй байна гэдгийг хараад хүн бүр өөрсдийнхөө дүгнэлтээ хийгээрээ!

Монгол улс Мандан Бадраг!

Дархан манай тусгаар улс

Даяар Монголын ариун голомт

Далай их дээдсийн гэгээн үйлс

Дандаа энхжиж, үүрд мөнхөжнө

Хамаг дэлхийн шударга улстай

Хамтран нэгдсэн эвээ бэхжүүлж

Хатан зориг, бүхий л чадлаараа

Хайртай Монгол орноо мандуулъя

Өндөр төрийн минь сүлд ивээж

Өргөн түмний минь заяа түшиж

Үндэс язгуур, хэл соёлоо

Үрийн үрдээ өвлөн бадраая

Эрэлхэг Монголын золтой ардууд

Эрх чөлөө жаргалыг эдлэв

Жаргалын түлхүүр, хөгжлийн тулгуур

Жавхлант манай орон мандтугай

English Translation

Our unwavering independent nation

All Mongols’ sacred ancestry

All world’s good deeds

Always stable, forever continue

With all honest nations of the world

Strengthen our bonds

With all our will and strength

Let’s develop our beloved Mongolia

Our great nation’s symbol blesses

The people’s fate supports

Our ancestry, culture and language

Let’s forever cherish and prosper

Bright people’s of brave Mongolia

Have freedom and happiness

Key to happiness, column for prosperity

Our great country prosper

Монгол бичиг/ Mongolian Script/ “Их Гурний Бичиг”/Empires Script /

amai — Fri, 05 Oct 2007 20:16:00 +0000

Монгол бичиг “Их Гурний Бичиг”

Үсэг бичгийн түүхэнд янз бүрийн бичлэгийн төрөл чиглэлийг ашиглан утга санаа, уран сэтгэмжийг илэрхийлдэг. Монгол бичигт эвхмэл үсгийн төрөл онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг. Эртний монголчуудыг монгол гэргүйгээр төсөөлөх аргагүй. Монгол бичгийн эвхмэл үсгээр таван ханат монгол гэрийн харьцаагаар “монгол” гэдэг үгийг гэрийн хэлбэртэйгээр бичиж гэрийн хаалгыг нь “бичиг” гэдэг үгээр бичсэн нь монгол гэр, монголчуудтай танилцахад бичиг үсгийг нь мэдвэл тэдний оюун санаа, утга соёлыг нь мэдэж танина гэсэн билэгдэлтэй. Гэрийн хаалганы хажууд бариулын талд нь бичээчийн тамга эвхмэл монгол үсгээр дарсан байна. Гэрийн дээд талд “асч бадар” гэсэн утгатай бэлэгдлийн тэмдэг дүрсэлсэн.

2007 onii 10sariin 10nii udur mash chuhal arga hemjee zohioh hereg garlaa. South Afrikiin niislel Pretoria hotiin Ih Surguuliin udirdlag namaig Mongoliin tuuh, Soyoliin talaar hicheel zaahiig huslee. Delhiin shildeg 100 Ih surguuliin toond ordog Tom surguulid Eh ornoo surtalchilah gedeg minii huvid muruudul baisan tul ayan zamdaa garhaas tatgalzaad Ter udriig huleej ehellee.

Manai aav MUIS-iin doctor proffessor hun tul medeej tuuhiin sedviig gaigui zaachih baih gedegtee buren itgeltei baisanch dursjuulj uzuuleh hereg garj magadgui geed Internetees medee material survaljilj ehellee.

Gadaadad ayalj yavahdaa “Mongol Bichig” bag zereg meddegiih heden ug bichij uzuuleed “EMPIREs Script” gej tailbarlhad ted unj gardag.
“Empires Script” “Ih Gurnii Bichig” gej nerelhed bugd bishirdeg.Unheer Chingis Khaan Ih Guren baiguulhad Undesnii bichiggui baisan buguud ihenh materialaa HANZ, ARAB bichgeer galiglaj baij.Mongol bichgiig Uigur bichgees sanaa avan 1204 ond bie bolgoson. Tegheer “Ih Gurnii Bichig” geed nerelhed nadtai zuruh hun baihgui bolvuu.

Unheer Mongol bichgiig bi huvidaa mash ih hundelj ali boloh olon zaluus surj amidraldaa hereglej ehleesee gej husdeg. Manai uvuu Emee nar bugd temdeglee Mongol bichgeer hiij ehelhed unheer baharhmaar sanagddag.

Interneted sanamsargui http://www.inkway.mn sitenaas URAN BICHEECH BATBAYAR gej hunii buteeluudiig haraad unheer gaihaj shutlee. Mongold baihdaa hed heden humuus Mongol Bichgiig hugjuulheer ajilj baisniig medsench uuriin ajildaa daragdad anhaarch chadahgui bailaa. Harin hol yavj baihdaa tedgeer humuus Mongoliin, Bidnii tuluu yamar aguu tom hudulmur hiij TUHEE hamgaalj hugjuulj bainaa gedgiig oilgoloo. Uuriin BLOG bolon tanil buh hureenii humuusees husch edgeer humuusiin ajliig demjihiig urialj bain.

Hoich uedee Tuuhee uldeei!

Ter uees unuug hurtel 11 turliin bichleg ashgilsaar odoo KIRILiig hereglej uldsen bilee. Globalchlal hugjij bui unuu ued Kiriliin nuluu buurch Mongol Latin usegruu oroh baih.

Чингис хаан

“Тэнгэрийн чимэг нь гурван марал
Газрын чимэг нь гурван нуур
Хүний чимэг нь ЧИНГИС хаан” гэсэн нэр бүхий монгол уран бичлэг.

Чингис хааны язгуур дээд тэнгэрээс заяат төрсөн Бөртэ чоно гэргий гуа марлын хамт тэнгис далайг гэтэлж … гэж “Монголын Нууц Товчоо” хөлгөн сударт өгүүлснийг мөнх тэнгэрт цэцэглэж буйг бэлэгдсэн тамгатайгаар* дүрсэлсэн. Дээрээсээ доошоо бичигдсэн судрын энэхүү хэсэг нь Монголын үүсэл гарлын түүх тэнгэрээс бууж буйг билэгдэн эртний тамга үсгээр хүрээ үүсгэн дүрсэлсэн.
Уран бичлэгийн зохиомжид суу алдараа дуурсгасан их хааны нэрийг сүр хүч, сэтгэл зүрхний гүнд оюун ухааны илд болгон бүтээлээ. Эртний тамга үсэг, эвхмэл монгол бичиг, дөрвөлжин бичиг**, монгол бичгээр бичээчийн нэрийн тамга дарсан.

* – дүрст тамга
** – 1269 онд Монголын Юан гүрний Хувилай хааны зарлигаар Пагва лам Лодойжалцан зохиосон.

Улаанбаатар

Монгол бичигт хичээнгүй бичлэг, таталган бичлэг гэсэн хоёр төрлийн бичлэг байдаг. Монгол үсэг нь дээрээсээ доошоо нар зөв эргүүлэн бичигдэхдээ ацаг шүдийг нь хурааж, зөвхөн зураасаар тэмдэглэн таталган бичдэг онцлогийг ацаг шүдтэй бичсэн бичлэгтэй хослуулан “Улаанбаатар” гэж хотын нэрийг уран бичлэгээр бичсэн. “Улаан” гэсэн үгийн өмнөх хоёр цэг тавих зайд эртний үсэгтэй тамга зураас хоёрыг бичиж, “баатар” гэсэн үгийг бийрийн хичээнгүй бичлэгээр бичсэн. “Баатар” гэдэг үгний хоёр цэгийн харалдаа бичээчийн монгол үсэгтэй тамга дарсан.

Морь

Монголчуудыг морьгүйгээр төсөөлөшгүй. Монгол бичгийн бийрний зурлагын өргөн даралтаар “морь” гэдэг үгийг үсгийн зурлагын онцлог хэлбэрээр нь илэрхийлсэн. Монгол бичгийн “м” үсэг нь морины дэл, “о” үсэг нь морины толгой, “р” үсэг нь урд хоёр хөл нь гэхчилэн дүрслэн бичсэн. “Морь” гэдэг үгний нурууны дээд талд эвхмэл монгол үсэгтэй тамга дарсан нь морь унасан хүн мэт. Доод талд нь гарын үсэг бичээчийн нэрийн тамга дарсан.

Шинэ сарны адил үзэсгэлэнт охин

Энэ уран бичлэг нь монголын орчин үеийн утга зохиолыг үндэслэгч Д.Нацагдоржийн “Хөдөө талын үзэсгэлэн” гэдэг алдартай өгүүллэгээр шөнийн тэнгэрт уулан дээгүүр хөвж буй шинийн гуравны үзэсгэлэнт саранг дүрсэлсэн нь залуу бүсгүйг билэгдэнэ. Дээр нь долоон бурхан одыг дүрслэн, зургаа дахь одны дэргэд дөрвөлжин үсгээр бичээчийн нэрийн тамгаа дарсан. Уран бичлэгт “үзэсгэлэнт охин” гэдэг үгийг улаан өнгөөр мөр тэтгэн (догол мөр гарган) бичиж, “шинэ сарны адил” гэдэг үгийг уулын толгой дээр бичсэн. Өндөр уулын төвд нь амь оруулан (шүншиглэн) бичээчийн тамгаа дарсан. Уран бичлэгийн хичээнгүй бичгээр бичив.

Эрдмийн гэрэл

Монголын хэл шинжлэлийн нэрт эрдэмтэн Иөншиөбү Бямбын Ринчен (1905-1977) монгол хэлний тухай долоон бадаг шүлгээ өнгөрсөн, одоо, ирээдүй гурван цагийг билэгдэн бичсэн байдгийг монгол уран бичлэгээр ирээдүй хойч үеийн утга соёлын эрмдийн гэрэл, үүрд мөнх мандан гийх наран мэт болгон дүрслэв.
Чихний чимэг болсон аялгуу байсан монгол хэл
Чин зоригт өвгөд дээдсийн минь өв их эрдэнэ
Сонсох бүр яруу баялагийг гайхан баясаж
Сод их билэгт түмэн юүгээн магтму би гэсэн гайхамшигт мөрүүдээр эхэлдэг. Зүүн доод талд бичээчийн нэрийн тамга гарын үсэг бичсэн.

Бясалгал

Дорно дахины гүн ухаанд судар номын анхны хуудсыг нээж эхлэхдээ өмнө нь заавал тэмдэг* тавьж эхэлдэг.
“Бясалгал” гэдэг үгний эхний хоёр үсгээр энэ тэмдэгийг дүрсэлсэн. Эрт үед ном уншихдаа бие, хэл, сэтгэл гурваа баясгаж уншдаг учиртай. “Бясалгал” гэсэн үгний дор өөрийгөө бясалгаж буй нэгэн хүмүүний зүрхэн тушаа газар улаан тамга** дарсан. Биеэ бясалгавал хэл сэтгэл хоёроо бясалгахын эхлэл болдог. Бясалгал сэтгэл зүрхэнд эрч хүч нэмдэг.
* Эртний Монголчууд ном судрын анхны хуудасны эхлэл тэмдэгээ бярга гэж нэрлэдэг уламжлалтай.
** Улаан тамга нь эвхмэл монгол үсгээр дарсан бичээчийн нэрийн тамга.

Ариусахуй

Монгол бичиг нь уран бичлэгийн төрөл бүрийн өвөрмөц онцлогуудыг хадгалсан байдаг. “Ариусахуй” гэдэг үгийг монгол бичгийн нурууг нь тэмдэглэхгүйгээр бичихэд Солонгос үсэг шиг харагдаж ч болох юм. Монгол үсгийн зурлага нь маш энгийн, товчхон утга агуулга онцлогтой орон зайн өвөрмөц бичлэгийг харуулан бичигддэг уран бичлэг билээ. Зүүн доод талд нь гарын үсгээ бичиж дор нь монгол дөрвөлжин эвхмэл үсгээр уран бичээчийн нэрийн тамгаа дарсан.

http://www.inkway.mn

Түүхээ Аварцгаая

amai — Wed, 05 Sep 2007 22:12:54 +0000

Миний хувьд эх орнийхоо түүхтэй холбоотой зургууд, түүхэн ач холбогдолтой баримтуудыг авч үлдэхийг зорьдог бөгөөд Агшинд байгаа бүх зурагчид болон фото сонирхдог залуусдаа нэгэн маш ач холбогдолтой санал дэвшүүлмээр байна.

Агшин блог дээрээ нэгэн шинэ Сэдэв нээгээд Монголын түүхтэй холбоотой зургуудыг цуглуулж эхэлцгээе! Бидэнд болон бидний хойч үед маш чухал баримт цуглаж үлдэх болно гэдэгт итгэлтэй байна. Хэрвээ маш ховор зургууд цуглуулбал тайлбар ямар учиртайг сайн бичээрэй.

Түүнээс гадна үндэстний онцлогийг үзүүлсэн түүхэн баримт болох зургуудыг цуглуулмаар байна. Бид үүнийг эхлүүлэх ёстой! Хойч үедээ үлдээх ёстой!

Жишээлбэл энэ залуу ТҮВД чимэглэлийг авч эхэлсэн байна!

http://www.flickr.com/photos/zhaowang/sets/72157601347007725/

Түвдийн түүхэн зургууд

http://www.flickr.com/photos/zhaowang/sets/72157601254616464/

Харин та бүхэн Монгол гэрийн хээ угалз, хаалганы дүрс, Монгол хувцас гэх мэт тусгай бүлэг нээгээд нэмээд байхыг уриалж байна.

Mongol mungiig Dollar gedeg baisniig ta buhen medhuu?

Hun turluhtnii tuuhend Mongol guren anh udaa Tsaasan mungun temdegt ashiglaj ehelsenniig bas medhuu?

Leninii hushuug buulgah tuhai yaria garj baisan. En mash buruu! bid durtaich durguich en bol bidnii tuuh, tiimees umnu hiij baisan aldaanuudaa davtah yosgui! Hyatduud irj tuuhiig ustgasan, daraan Manjuud irj bas ustgasan, Komunistuudtai niilj bid uurstiinhuu tuuhiig ustgasan odoo Ardchilaliin neriin door 70 jiliin tuuhee ustgah gej bainshuudee! Bid Tuuhee ustgaj, uguisgej uurchilj bolohgui! harin sudalj surgamj avah yostoi! Hervee Komunismiin tuuhiig ustgah yum bol bid Komunistudtai adil aldaa hiih bolno. Buhel buten 3 ue humuus amdarch baisan tuuhiig hamgaalah heregtei. Hoich uedee ch gesen surgamj bolgoj uldeh heregtei

En zuvhun temdeg , tumur bish! humuusiin amidral, tusgaar togtnoliin husel ermelzel, En temdeg yamar hunii tuuhiig aguulj baigaa boloo?

Manai Mungu Mark tsugluuldag zaluus bas uursdiin Web , blog neegeed tuuhee avarch ehleesee!

Bolomj baival Web hiideg zaluus ch gesen tuslah heregtei shuu! Yum bolgon zaabal ashgiin tuluu baih albagui!