2008 оны 1 сарын 4

Монгол Бадарчин 1-р аян, 29 дахь улс Ботсвана.

IMG_2647

11 сараас эхлээд чөлөөтэй амьсгалахад нилээд төвөгтэй болж эхэллээ. Ямар шалтгаантайг хэлж мэдэхгүй нь. Таньж мэдэхгүй газрын эмнэлэгт үзүүлэх зөв гэж бодохгүй байна, гэхдээ өөр арга алга.

Аялаж байх явцад хамгийн айж явдаг зүйл бол амь нас, эрүүл мэнд билээ. Олон улс, байгалийн өвөрмөц газруудаар аялах явцад, байнга шинэ цаг агаар, ус, хоол унд, ариун цэвэрийн нөхцөл байдалд дасан зохицох гэж биед нилээд их ачаалал бий болдог юм.MB4 nom poster

(Бидний хийж буй ажлуудыг дэмждэг бол номуудыг минь авч уншиж, фейсбүүкт нэгдээрэй.  facebook : Цаг Хугацаагаар)

Амьсгалах төвөгтэй болж, цээжээр хатгаж эхлэх үед яалт ч үгүй Ботсван улсын эмнэлэгт хандахаар боллоо. Харин ямар эмнэлэг чих вэ?

Энэ улсын эдийн засаг нь уурхай дээр оршин тогтнодог, түүнээс олсон ашгаа үнэгүй боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт зарцуулдаг. Үнэгүй буюу хөнгөлөлттэй үнэтэй эрүүл мэндийн систем нь маш сул, муу гэж нутгийн хүмүүс ярьж байна. Ямар сайндаа автын осолд орсон хүн сэрээд, –Намайг битгий Принцэс Маринагийн эмнэлэгт хүргээрэй. Тэгснээс энд үхсэн нь дээр! гэж хэлсэн тухай онигоо нутгийн хүмүүсээс сонслоо. Принцэс Марина гэдэг нь Габоронэ нийслэлд байдаг хамгийн том улсын эмнэлэг нь.

Өөр нэгэн танилын бие муудаж эмнэлэгт очиж үзүүлэх гэтэл дараа сарын дундуур чөлөөт цаг гарч байна, тэр үед оочир бичүүлж эмчид үзүүл гэсэн хариу өгсөн гэсэн. Манайд ч гэсэн эмнэлэгт танилгүй бол үзүүлэх гэдэг бараг боломжгүй.

Яалт ч үгүй хувийн, гайгүй төрхтэй эмнэлэгт хандахаар боллоо. Хүмүүс хувийн эмнэлгийн тухай бас л хөгтэй явдал ярьж байна. Нэг хүний гэдэс хавиар өвдөөд, хувийн эмнэлэгт хандтал -Аан энэ чинь олгой байна. Зүсье гэж зүтгэсэн гэнэ. Маш их өвчтэй байсан ч, өөр эмчид үзүүлтэл бөөрний чулуу байсныг тогтоосон гэнэ. Эм ууж, чулууг зайлуулсан ч хувийн эмнэлэг хийгээгүй олгойны хагалгааны үнийг нэхсэн гэнэ. Энэ мэтчилэн яриа сонсоод гайхаж байна.

Шөнө унтаж чадахгүй, амьсгаадахад ямар хэцүү байхыг та нар төсөөлж байна уу? Тэгээд энд маш халуун бүгчим. Хөлрөөд зарим үед бүр байхын аргагүй. Монголынхоо өвлийг санаж эхэлтэл халууцна даа.

Габорон хотын хувийн том эмнэлэгт ирлээ. -Уушигны эмчид хэрхэн үзүүлэх вэ? гэж хүлээн авахаас асуухад, 4 хоногийн дараа эмчид үзүүлэх цаг өглөө.

Гаднаас эмнэлгийг харахад маш тохилог, нилээд чанартай тохижуулсан харагдана. Оочирлохгүйн тулд наймны өглөө маш эрт очиход, эмчид үзүүлэх 50$ гэж үүдний сувилагч хэлж, хураамж авлаа.

Эмчид үзүүлэхээс өмнө даралт, цусны сахарын хэмжээ тэгээд шээсний шинжилгээ авах хэрэгтэй гэв. Нилээд хариуцлагатай үйл ажиллагаа явуулдаг газар байна даа гэсэн анхны сэтгэгдэл төрлөө. Гэхдээ сонин санагдсан зүйл гэвэл, хэрвээ хэн нэгнээс шээс болон сахарын шинжилгээ авах гэж байгаа бол урьдчилж, –Өглөөгүүр юу ч битгий идээрэй! Өлөн байх ёстой шүү! гэж анхааруулдаг санагдах юм.

Сувилагч намайг шууд дуудаж цус, сахарын хэмжээг тодорхойлох шинжилгээ авъя гэлээ. Зүүгээ бэлдээд миний гарыг хуурай хөвөнгөөр арчиж эхлэв.-Яагаад хуурай хөвөнгөөр арчиж байна? Миний хуруунаас шинжилгээ авах гэж байгаа юм бол спиртээр микробыг нь устгах хэрэгтэй биш үү? гэж гайхаж асуулаа.

Миний эрүүл мэндийн аюулгүйн тухай асуудал бас энэ улс ДОХ-ын хамгийн аюултай 5 орны тоонд ордог байдал. Зөвхөн эмчийн царайг харах гэж 50$ төлж байхад спирт дууссан гэсэн хариу сонсоод гайхлаа. Нөгөө тансаг эмнэлгийн имидж алга болов.

IMG_2679

-За за, тэгвэл больчих ёо оо! гэж сувилагч хэнэг ч үгүй хариуллаа.

-Юу яагаад?

Би төлж байгаа мөнгөө бодоод –За за, би гараа угаая! гээд хуруунаас шинжилгээ авахуулахаар боллоо. Сувилагч резинэн бээлий ч өмссөнгүй!

Ийм газруудад эрүүл мэнддээ болгоомжтой, хянамгай байхыг бүгдэд анхааруулъя.

Сахарын шинжилгээний хариуг шууд хэлсэн боловч тэр тоо надад ямарч ойлголт өгсөнгүй. Миний өндөр, жинг хэмжлээ. Даралтыг автомат аппаратаар бас хэмжээг тодорхойллоо.

Шил өгөөд ОО-ийн өрөө рүү заахад би нэг их удсангүй. Сувилагч бүх тэмдэглэл хөтөлж дуусаад эмч рүү томиллоо.

Нилээд удсаны эцэст эмч дээр орлоо. Өрөө нь компанийн захирлын өрөөтэй төстэй байна. Сонин санагдсан зүйл нь эмчийн өрөөнд ороход тухайн эмчийн зөвшөөрөл эсвэл сурсан сургууль, эрүүл мэндийн салбарт гүйцэтгэсэн гавьяа гээд тухайн эмчийн мэргэжлийн чадварыг баталгаажуулсан баримтууд ханан дээр байх ёстой атал, юу ч харагдсангүй, үнэтэй утас, тансаг хэрэглэлүүд, компьютер.

IMG_2681

Амжилттай бизнес явуулж буй компаний захирал шиг нилээд махлагдуу, үнэтэй цаг, костюм өмссөн хүн сууж байна. Эмчийн халат ч байхгүй.

Би 9 жилийн өмнө уушигны бэрхшээлтэй учирч байсан тул, Монголд хэрхэн үзлэг шинжилгээ хийдгийг сайн мэдэж байна.

Энэ эмч цээж нүцэглэж хоёр гурван удаа чихэвчээр амьсгал чагнаад, дараа нь миний зовиурыг асуугаад цаасан дээр тэмдэглэж эхэллээ.

-За цээжний рентгэн хийх хэрэгтэй байна, хийлгээд ир гээд явууллаа. Рентгэнд оочирлож байгаад зураг даруулав. Коридорт нь байрлах тансаг буйдан дээр сууж кино үзэнгээ зургаа хүлээлээ. -Улсын эмнэлэгт яагаад хүний тав тухын төлөө ийм зүйл хийдэггүй юм бол оо? гэж бодов. Зурганд нэмээд 25$ төллөө.

IMG_2680

Зургаа бариад буцаж эмч дээр ороход, тэрээр зурганд чамд ямар ч асуудал байхгүй байна. Уушигны хуучин хагалгааны ор байна гэхдээ рентгэнээс илүү ихийг мэдэх аргагүй, амьсгалын аппаратаар шинжилгээ хийж байж хариу хэлнэ гэлээ.

Би хүлээн авахаас ямар үнэтэйг асуутал дахиад 55$ төлнө гэлээ. Эмч дээр ороод -Энэ маш үнэтэй байна! гэтэл –Гайгүй ш тээ! Америкт байсан бол хамаагүй ихийг төлөх байсан шүү дээ! Тэр шинжилгээгээр илүү ихийг мэдэж болно! Чи өөрөө мэд.

Энэ улсын эдийн засаг амьдрал одоогийн Монголтой олон талаараа төстэй. Сарын 100$ ч хүрэхгүй цалинтай хүмүүс зөндөө.

Хүн амьдрахын төлөө, эрүүл мэндийнхээ төлөө юуг ч байсан зориулна шүү дээ гээд төллөө. Миний аялах дараагийн орнуудад эрүүл мэндийн систем нь удаан хугацааны иргэний дайнаас болж сүйрсэн тул энд сайн үзүүлэх нь дээр гэж бодлоо.

Нэгэн өрөөнд орж амьсгалаа шалгууллаа. 3 удаа амьсгалж үзүүлэхэд цаасан дээр зүрхний бичлэг шиг зурвас гарч ирнэ. Түүнийг нь аваад эмч дээр орлоо.

Эмч түүнийг үзээд -Чамд ямар ч бэрхшээл алга! Өөр тарлийн шинжилгээ хийвэл юм мэдэгдэж магад гэлээ.

-Юу ч алга гэдэг чинь юу гэсэн үг вэ? Өдөр бүр амьсгалахад бэрхшээлтэй болоод шаналж байна, зарим үед арга ядаад бөхийж байж амьсгалж байна шүү дээ?

–Миний мэдэхийн юу ч илэрсэнгүй гэлээ.

Эмчид үзүүлж шинжилгээ хийлгэсэн ч өөрийгөө хэрхэн эмчилж зовиургүй болгох хариуг ололгүй өвчний шаналгаатай хэвээрээ үлдлээ.

Эмчийн үзлэгийн бичиг дээр миний хэлсэн зовиурыг тоочсон байна. Ийм хариу авахаа мэдэж байсан бол 150 ногооноо хэмнээд, өөрөө цаасан дээр бичсэн нь дээр байж гэж бодлоо. Миний онош бичигдсэн маш гоё дизайнтай цаастай л үлдлээ.

Эмнэлгээс гарахаасаа өмнө -Миний цус, шээсний шинжилгээний хариунуудаас юм алга уу? гэж асуухад. Тэд мартчихсан байв. Зүгээр л шинэ хүн ирэхээр шинжилгээг ёс маягаар авдаг ч тэр хариу нь өвчнийг нь олж тогтооход ямар ч хэрэггүй бололтой.

Хэдийгээр би холын Африкийн тэс өөр үндэстэн, соёлд байгаа ч ингэж болохгүй шүү гэж Та бүхэнд анхааруулж байна.

Удалгүй эргэж замд гарсан бөгөөд, байнгын бэлэн байдал, хүнд цүнхтэй алхалт, зорилгынхоо төлөөх тэмцэл миний биеийн эсэргүүцэх чадварыг дээшлүүлж, өвчний голомтыг бут цохисон байх гэж би бодож байна.

Монгол хүн ухрана гэж байхгүй явсаар.

Horaayy..there are 16 comment(s) for me so far ;)

#1

Hi,

Unshaad ih sonin sanagdlaa. Mongold gehdee arai ch bas iim bish bh gej naidaj bn. ZArim neg emchiin ner hundiig ungasan biz hooson ymnuudiig es tootsvol. Afrik-tai haritsuulah ni bas oroosgol l doo. tend hunii ami neeh chuhal bish bdiim shig sanagdaad bdiin. olon myangan ovchtei yaaduu hun nemergui gej boddog bh. Mongol emch nar mini saihan setgeltei ni mongo hoosonoosoo ih bga gedegt itgeltei bnaa. Chi biee sain bodoj bgaarai. Amjilt huseye.

Korea-gaas

Cr wrote on 2008/01/10 - 15:22
#2

Ene ch uneheer problem shuu de… Hamgiin hetsuu ni bhan shinjilgee hiij hiij yu ni bolohoo baichihaad bgaag ni oldoggui… Tegeed nogoo ovdood shanalaad bga hun chin yah ystoi bolj taarah uu, ovdoh toolondoo oor ulsiig zorih uu…
Bi ongorson havar haniad hurchiheed ogt edgeddegui, ug ni anhanda zugeer l neg haniad l bsan yum, tegsen yvaanda hundreed boldoggui /hiih ystoi arga hemjeeg bugdiig ni avsan/, neg udaa bur ortsondoo amisgaa boogdood turgen duudah yum boldiim da, emchid ochood uzuuleheer yu ch helj medehgui, yu yunii ch shinjilgee ogson medehguie…
Tanilgui bol hetsuugiin zovlong haraahan amsaagui l bna /mod togshiv/. Gehdee nz nohdoosoo hangalttai sonsoj bsan, ylanguya sayhan torson nzaasaa orovdoltei tuuh ch ih sonsson do, hun toroh geed hajuud ni uilaad hevtej bhad emch nar huuhdiin etseg ni haa bnaa geed suuj bdag gesen de /uchir ni huuhdiin etseg buyu, nohor ni dugtuind mongo hiij beldsen bh ystoi/, hervee nohorgui bol tgd yu bolohiig tenger medne de…
Ene buhen deer emchiig buruutgaad, tedniig zuheh amarhan l da… Getel emch nariin yos zui, mergejliin hariutslagaas gadna ene bugdiig zohitsuulj bh ystoi tor zasag daanch hodlohgui yum da… medeej uuniig shiidehed 1 sar, 1 jil enough bish, teglee geed ene ni hiihgui orhino gesen ug bish l bmaar …

zaya wrote on 2008/01/10 - 16:37
#3

good luck

delger wrote on 2008/01/10 - 18:52
#4

Harin tiimee manai aav 1 ulsiin hogjliin tuvshin bolovsrol , eruul mendiin salbariin hogjloor togdoogdodog gej bainga heldiin, bi ch ooroo bas tegej bodoj bdiin. Hun ERUUL baij urt udaan zovlongui amidrana BOLOVSROLT-oi baij ooriin amidraliig hogjuulne geed l . Gehdee ene bugdiig mongoliin nohtsol baidald zereg buh talaar ni hogjuuleh sanal bodol alga da.

Eruul mend hund chuhlaas chuhal , baidal bshdesen l bol erthen uzuuleed emchluulsen ni deer, ert baih tusmaa naidvartai emchilne , hyamdhan emchilne. gehdee nyaltsagnaal joohon evgui bolhoor emneleg guigeed bval demiisht. teghiin tuld bugd bieiin tamir bieiin eserguutsel saijruulah sport em vitamin hool und arhi pivo-oo taaruulbal sainsht .

Za tegeed ta bugd bolon amaidaa esen mend eruul saruul ayalalaa duusgaad eh orondoo ireerei gej erooye.

bOPOPA wrote on 2008/01/11 - 15:19
#5

Ene bichlegiig unshaad manai ulstai ih tustei yum shig sanagdlaa. Medeej hereg eruul mendiin salbar gdeg bol uls ornii hamgiin chuhal salbaruudiin neg. Ard tumnee eruul, uvchin zovlongui blgah uudnees tur zasgiin huvid ch hj amjuulah zuil ih bgaag huleen zuvshuurch bna. Magadgui eruul mendiin uilchilgeenii tulburiig nemegduulj, daatgaliin systemiig iluu saijrulah heregtei bj magadgui yum, ingesneer humuus uursduduu iluu ih anhaaral tavij, uvchin zovlon tusahgui bh uudnees iluu seremjtei bh talaar uhamsar suuh ni nemegdej magadgui yum, undur hugjiltei ornuudad ch daatgalgui bol uvchin hursen tohioldold ih hetsuu bdag shuu dee, mongold jild 1 hun dundjaar 4n udaa emnelegt handdag ochdog gsen tootsoo bdag yum blee, medeej ene ni dund nasniihnii huvid arai baga, undur nastniihnii huvid ih bdag ch dundajlahaar iim ih too garch bga yum, tuunchlen mongolchuud uvduhuuruu l anhnan shatnii bish, shuud tuv emnelegt ochdog ni nuuts bish, ene ni neg talaas urhiin esvel duurgiin emnelegt itgeh itgel, emch nariin chadvar dulimagaas bolj bgaa hereg bh. Iimees emch nariin ch chadvar, emch nariig beldehed iluu ih anhaaral handuulah heregtei bh. Ene buh ajil ni medeej baga bagaar, udaan hugatsaand hjdej baij manai uls chadvarlag emnelgiin togtoltsootoi bno bh, tiim tsag udahgui irne gdegt naidaj bna.

sal_fer wrote on 2008/01/30 - 22:35
#6

mongol er ni afrikiin araas l yavaad bh shig

er hun wrote on 2008/05/21 - 16:39
#7

Amai chi http://www.103.mn, mon zaluu.com, topsites.mn, e-health.mn saitud ru orj bgarai. Edgeer saitud tun ih heregtei yum shig sanagddag. Mon http://www.mongolinternet.com ru bas orod uzerei.

Otgonbat wrote on 2008/07/11 - 13:38
#8

ene ch arai denduu yumaa gehdee end japand ch bas bi iimerhuu baidald orj bsan

odofuu wrote on 2009/02/16 - 07:24
#9

Ãýìòýë ñîãîã ñýðãýýí çàñàõ ¿íäýñíèé òºâä ºâ÷òºí ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéí ýðõ çºð÷èãäºæ áàéíà. ò¿ìíèé ýð¿¿ë ìýíäèéí òºëºº òàíãàðãà ºðãºñºí ýì÷ ñóâèëàã÷èä ýì÷èëýæ ñóâèëñàíûõàà òºëºº ìºí㺠íýõýæ àæèë ìýðãýæèëýý àøèãëàí ºâ÷òºíºº òàð÷èëààí çîâîîæ õóâèéíõàà áèçíåñèéã öýöýã¿¿ëýæ áàéõ þì. ¯¿íä òîäîðõîé æèøýýíä ò¿øèãëýí ºã¿¿ëå:ÃÑÑ ¿íäýñíèé òºâèéí ò¿ëýíõèé ýìíýëãèéí Ñýäðýëòýé êëèíèêèéí áîîëòíû ñóâèëàã÷ Óðòíàñàí ãýã÷ ýìýãòýé áàéõ þì.Ýíý ñóâèëàã÷ ýìýãòýé íü çîâñîí ç¿äýðñýí ºâ÷òºí ñàõèóðûíõàà ç¿ðõýíä õàäíû ìàíãàà øèã îðñîí íýãýí :ªâ÷òºíä áîîëò õèéõýýðýý äàëàéëãàí Îðèïëåéìèéí áàðààãàà øàõàí áîðëóóëàõ àæèëäàà ãàðøñàí áºãººä àâ ãýæ øàõààä àâ÷ ÷àäàõã¿é ºâ÷òºí ¿éë÷ë¿¿ëýã÷ýý ºíæèæ áîîõ ,õàòñàí áîîëòûã íü äýâòýýõã¿é õóó òàòàõ õóãàð÷ aishih emegtei ni skladnii nerawinn oooo shig aguulah choloolj bui hudaldaachin shig aashlaad ooroogoo tugjin tugjin tugjin uuj ideed garch irehd hacha ni ulaa butarsan shinjtei ajil duussan nereer ihemsegeer harj odoh ni ter hargis hechgii huiten chewdeg setgeltei ihemseg durtei suwlagchaasaa aij zowson owchtonuud ni haandaa alba guwsuur ogch bui harch yduus aytai yu baigaagaa temtren booltoo hiilgeheer uud haalgand aishih emegtei ni skladnii nerawinn oooo shig aguulah choloolj bui hudaldaachin shig aashlaad ooroogoo tugjin tugjin tugjin uuj ideed garch irehd hacha ni ulaa butarsan shinjtei ajil duussan nereer ihemsegeer harj odoh ni ter hargis hechgii huiten chewdeg setgeltei ihemseg durtei suwlagchaasaa aij zowson owchtonuud ni haandaa alba guwsuur ogch bui harch yduus aytai yu baigaagaa temtren booltoo hiilgeheer uud haalgand ni dugaarlan zogsononi dugaarlan zogsono

uugii wrote on 2009/03/12 - 16:18
#10

gemtel sogog sergeen zasah undesnii towiin zahirgaand ene suwlagchiinhaa ihemseg huiten tsewdeg shunal husliin setgeliig gesgeej chadahgui ch gesen eneen asarhuin uuregtei emnelegiin mergejliig ni helj oilguulan zasaj zalruulaasaa gej husej bna jich- minii biy tus toviin sedreltei tasgaar dahin dahin uilchiluuleh tul ooriin neriig nuutslaw

uugii wrote on 2009/03/12 - 16:19
#11

Emnelegiin uilchilgee Mongold hetsuu ldee gehdee saijruulah geed baragui shudee Gundalai said baihdaa teheer ene togtoltsoondoo biagaa baih.SOGU iin tuhaid helehed er ni ali ch business is same thing sain muu gej bdaggui yum ashgiin toloo yawj bgaa yuyed buh business adilhan

NIRUN wrote on 2009/04/20 - 22:36
#12

pivonii reklam eneter mongold cholootei bolson shd. sponsorooroo songohod odoo asuudalgui gej bodoj bna. magadgui ter tuhai chinii uuriin uzel barimtlal baidag l baih

muisy wrote on 2009/08/29 - 03:08
#13

eruul mendiin asuudal bol zovhon huvi hunii asuudal bish uls undesten tsaashlaad tusgaar togtnoliin asuudal gedgiig hun bukhen uharaasai. naad bichleg chinu yg MGL-iin dur torkh bna. Mergejliig alivaa khun shunan durlahguigeer ter sal;bart amjilt gargadagui anagaahad ch adil ene salbar manaid zovhon tolbor oloh naimaanii uil ajillagaa erheldeg ashgiin toloo kompani bolgoh bodlogiig tor zasag hiigeed bga yum
Anagaahiin surguuliig A buyu onts unelgeetei togsoogui huneer emch hiilgedeg ugaasaa buruu sn togsson n suvilagch, dund togsson n asragch boldog sistem ruu yvdag boloh heregtei sn tehnikh heregsliig emch bish biznes erhlegchid ezemshihed hangalttai iim zaagiig hurdan hiih heregtei yum

MONGOL GOVI wrote on 2009/09/23 - 16:42
#14

tanii bichsen ene medeelel manai setgvvld mash ix taalagdsan tul xewlej taraaxaar shiidlee ta vvniig zowshooroj bnu?

сүрэн wrote on 2010/02/02 - 17:59
#15

манай салбарынхан сайжирч байгаа. юм гэдэг чинь 1 өглөө л өөрчлөгдөхгүй ш дээ. үүнийг залуучууд бид л хийнэ дээ одоо

noona wrote on 2010/08/06 - 03:37
#16

Sain baina uu?Ene niitleliig nomondoo oruulah uguigee shiideh gej baigaa gej oilgoson hervee zuv buguud oruulahaar bolvol end neg aldaatai ym baina.Yu geheer chihevcheer amisgal chagnasan gesen baina.Bi bodohdoo hedii yduu buurai oron ch gelee chagnuur zaaval baisan bolovuu gej bodoj baina.Ner tomiyondeer anhaaraarai.

Butee wrote on 2017/08/26 - 13:40
You can leave a response, or trackback from your own site.

Write Your Comment

Comment Guidelines: Basic XHTML is allowed (a href, strong, em, code). All line breaks and paragraphs will be generated automatically.

You should have a name, right? 
Your email address, I promised I won't tell it to anyone. 
If you have a web site or blog, you can type the URL right here. 
This is where you type your comments. 
Remember my information for the next time I visit.