Аялж байх явцад хамгийн айж явдаг зүйл нь бие, эрүүл мэнд билээ.
Маш олон орон, байгалийн өвөрмөц газруудаар аялах явцад, байнга шин цаг агаарт дасан зохицох гэж биед нэлээд их ачаалал бие болдог байх гэж бодож байн.

11 сараас эхлээд чулуутэй амьсгалхад нэлээд төвөгтэй болж эхэллэ. Ямар шалтгаантайг хэлж мэдэхгүй байсанч, даатгал , бас таниж мэдэхгүй газрийн эмлэгт үзүүлэх зөв гэж тухайн үд бодохгүй байлаа.
Сүүлд байдал нэлээд хурц болж амьсгалах төвөгтэй болж, цээжээр хатгаж эхэлсэн тул ялтачгүй Боцванагийн эмлэгт хандхаар боллоо.

Энэ улс эдийн засаг нь Димондийн уурхайн дээр оршин тогтнодог тул түүнээс олсон ашигаа үнэгүй боловсрол болон үнэгүй эрүүл мэндийн систэмд зарцуулдаг гэж хэлж болно. ХАрин үнэгүй бую хөнгөлттэй эрүүл мэндийн систэм н Монголийнхтой адил маш сул, муу гэж нутгийн хүмүүс хэлж байлаа. Ямар сайндаа автийн осолд орсон хүн сэрээд –Намайг битгий Принцэс Маринагийн эмлэгт хургээрэээ! Тэгснээс энд ухсэн н дээр! гэж хэлсэн тухай онигоо яриж байлаа. Принцэс Марина гэдэг н Габоронэ нийслэлд байдаг хамгийн том улсийн эмлэг юм.
Өмнө бас нэгэн танилийн бие муудаж эмлэгт очиж үзүүлэх гэтэл, дараа сарийн дундуур чулуут цаг гарж байн тэр үд оочир бичуулж эмчид үзүүл гэсэн хариу авсан байлаа. Тэр болтол өвчин н намдах эсвэл бүүр муудаад чад хийвэл яанаа гэж бодож байлаа. Манайд ч гэсэн эмлэгт танилгүй бол үзүүлэх гэдэг бараг боломжгүй билээ.
Ингээд ялтачгүй хувийн эмлэгт хандхаар боллоо.
Хүмүүс хувийн эмлэгийн тухай бас л хугтэй явдал яриж өглөө. Нэгэн танилийн гэдэс хавиаар өвдөж байсан бөгөөд хувийн эмлэгт хандтал-Анн энэчинь олгой байн, зүсий гэж зүтгэсэн гэлээ, маш их өвчтэй байсан ч өөр эмчийн саналийг соншийг хүслээ. Танил барууний эмчид бүх зовиуураа хэлтэл бөөрний чулуу байснийг тогтоолоо. Эм ууж байж чулууг зайлуулж харин тэр хувийн эмлэг хийгээгүй олгойний хагалгааний үнийг нэхэж байсан гэнэ. Эдгээр түүх дээр би бөөрийн түүхээ нэмхээр шийдлээ.
Шөнө унтаж чадахгүй амьсгаадхад ямар хэцүү байхийг та наар төсөөлж байна уу? Тэгээд энд маш халуун бүхчим. Хулрууд зарим үд буур байхийн аргагүй. Монголийнхоо өвлийг санаж эхэлтэл халууцандаа.
ГПХ гэдэг Габорон хотийн хувийн том эмлэгт ирлээ. Уушигний эмчид хэрхэн үзүүлэх вэ? Гэж Рэцэптионоос асуугаад эмч дээр очитол маш их оочиртой байсан тул 4 хонгийн дараа эмчид цаг үзүүлэх цаг авлаа.

8ний өдөр маш эрт очирлохгүй гэж очилоо. Уудний сувилагч эмчид үзүүлхэд 50$ гэлээ. Гаднаас эмлэгийг хархад маш тохилог, нэлээд чанартай тохижуулсан харагдлаа.

Эмчид үзүүлхээс Өмнө даралт, цусний сахарийн хэмжээ, тэгээд шээсний шинжилгээ авах хэрэгтэй гэлээ. Нэлээд чухал уйл ажилгаа явуулдаг газар байндаа гэсэн сэтгэл төрлөө.

Гэхдээ сонин зүйл н хэрвээ хэн нэгнээс шээс болон сахарийн хэмжээг тодорхойлох хэрэгтэй бол урьдчилж –өглөөгөөр юуч битгий идээрээ! Өлөн байх ёстой шүү! гэж анхааруулдаг санагдлаа.

Ингээд сувилагч намайг дуудаж цусний сахарийн хэмжээг тодорхойлох шинжилгээ авий гэлээ. Зүүгээ бэлдээд миний гарийг хөвөнгөөр арчиж эхэллээ.

-Яагаад хуурай хөвөнгөөр арчаад байгаа? Миний хуруунаас шинжилгээ авах гэж байгаа юм бол спиртээр мицробийг н устгах хэрэгтэй бишүү? Гэж Герман зан гаргалаа

Миний эрүүл мэндийн тухай асуудал бас Энэ улс ДОХ-н аюлтай 5 орний тоонд ордог дээрээ н зөвхөн эмчийн царайг харах гэж 50$ тулж байхад спирт дууссан гэсэн хариу сонсоод үнэхээр гайхлаа. Өмнө нь надад тогтсон байсан нөгөө тансаг эмлэгийн имэдж алга болж эхэллээ.

-За за, тэгвэл боличихийдоо! Гэж сувилагч хэнэггүй хариуллаа.

-Юу ягаад? мэдээж би төлж байгаа мөнгөө бодлоо, тэгээд – за за би гараа угаай! гээд хуруунаас шинжилгээ авхаар боллоо. Сувилагч эрзэнэн бээлий ч өмссөнгүй!

Ийм газруудад эрүүл мэндэндээ болгоомжтой, хянамгай байхийг бүгдэнд анхааруулий.

Сахарийн хариуг шүүд хэллээ, тэр тоо надад юуч өгсөнгүй.

Миний өндөр, бас жин хэмжлээ. Даралтийг автомаат машинаар бас тодорхойллоо.

Гайгүй санагдаад явлаа. Манайд хэзээ эмлэгт үзүүлхэд ингэж суртэй тэмдэглэл хөтөлдөг билээ гэж бодлоо.

Стакан угууд ОО-ийн уруу заалаа, би нээх удсангүй.

Бүх тэмдэглэл хутулж дуусаад эмчийг хулээхээр болло. Нэлээд удсний эцэст эмч дээр орлоо.

Маш тансаг компаний өрөөтэй тустэй уруу байлаа.

Сонин санагдсан зүйл нь , уул нь эмчийн уруунд орход тухайн эмчийн лицэнц, эсвэл сурсан сургууль, эрүүл мэндийн салбарт гүйцэтгэсэн гавъя гээд тухайн эмчийн мэргэжлийн чадварийг баталгаажуулсан баримтууд ханан дээр байх ёстой байтал, юуч харагдсангүй, харин тэр өрөөнд үнэтэй утас, тансаг хэрэглүүд, компьютэр гээд аргагүй амжилттай бизнэс явуулж буй компани шиг хувийн эмэлэг юмдаа гэж бодлоо.

-Үнхээр миний энэ бизнэс эрүүл мэндийн салбартай огт хамаааралгүй шүү! гэдгийг нотлох гэсэн мэт

Миний урд нэлээд махлагдуу үнтэй цаг, Костум өмссөн хүн сууж байлаа. Эмчийн халат ч байхгүй.

Энэ зургийг харвал нэлээд том компаний захирал байндаа гэж бодхоор байлаа.

Манайд төрийн албан хаагчид ч гэсэн маш үнэтэй машин хөлөглөж- би 300$ цалинтай хүн биш, та нарийг бодвол илүү сэргэлэн хүн шүү! Гэж гайхуулж байдаг чанар энд ч бас танигдлаа.

Би 9 жилийн Өмнө уушигний бэрхшээлтэй учирч байсан тул, Монголд хэрхэн үзлэг шинжилгээ хийдгийг маш сайн мэдэж байлаа. Харин тэр эмч цээж нүцгэлж байгаад хоёр гуравхан удаа чихэвчээр амьсгалхийг сонсоод, дараа н миний зовиуурийг асуугаад цаасан дээр тэмдэглэж эхэллээ.

-За цээжний рэнтгэн хийх хэрэгтэй байн, хийлгээд ир гээд явууллаа. Рэнтгэнд оочирлож байгаад ариа гэж үзүүллээ.

Зураг болтол коридорт н тансаг буйдан дээр сууж кино ззэж өнгрөөлөө. Улсийн эмлэгт яагаад хүний тав тухийн төлөө ийм зүйл хийдэггүй юм болоо гэж бодлоо.

Миний санхийн Монголд үйлчилгээг аль болох очиртой, хүнд сурталтай болгох үүднээс зохион байгуулсан мэт байдаг санагдаж байна. Тэгэж байж тэр албан тушаалтны үнн цэн өсдөг байх.

Зурганд нэмээд 25$ төллөө. Зургаа бариад буцаж эмч дээрээ ирлээ. Тэрээр зурган чамд ямарч асуудал байхгүй байн!

Хуучний уушигний хагалгааний ор байн гэхдээ рэнтгэнээс илүү ихийг мэдэх аргагүй, амьсгалийн апратаар шинжилгээ хийж хариу хэлхээр байн гэлээ. Би рэцэптион-оос ямар үнтэйг асуутал дахиад 55$ гэлээ.

Эмч дээр ороод

- эн маш үнтэй байнаа!

-Гэтэл гайгүйштээ! Америкт байсан бол хамаагүй ихийг төлөх байсаншт! Гэж хариуллаа. Энэ улс Монголтой маш олон талаараа төстэй сарийн 100 ч хүрэхгүй $ цалинтай хүмүүс зөндөө шүүдээ!

-Би Америкийх шиг 2-3 мянган $ цалин авдаггүйштээ!

-За за би чамтай улс төр яримааргүй байна. Тэр шинжилгээгээр илүү ихийг мэдэж болно!чи өөрөө мэд.

Хүн амидрахийн төлөө, эрүүл мэндийнхээ төлөө юг ч байсан зориулан шүүдээ гээд тулхуур боллоо. Ялангуяа миний дараагийн аялах орнуудад эрүүл мэндийн систэм н удаан хугцааний иргэний дайнаас болж сүйрсэн тул энд л үзүүлэх н дээр гэж бодлоо.

Ингээд нэгэн өрөөнд орж амьсгалаа шалгууллаа, 3 удаа амьсгалж үзүүлхэд цаасан дээр зүрхний бичлэг шиг зурвас гарч ирлээ. Түүнийг аваад эмч дээр орлоо. Хэдхэн секундэд 50$ төлсөнөө ойлголоо. Гэхдээ мэдээж орчин үейин өндөр үнтэй төхөөрөмж гээд бас зовлонгийг н ойлгож байлаа.

Эмч түүнийг үзээд-Чамд ямарч бэршээл алга! Магадгүй бас уур шинжилгээ хийвэл юм мэдэгдэж магад гэлээ.

За энэ нэгл биш болснийг ойлголоо. Юу ч алга гэдэгчин ю гэсэн уг вэ? Өдөр бүр амьсгалах бэрхшээлтэй болоод шаналж байн, зарим үд арга ядаад бүхийж байж амьсгалж байншт! Гэлээ

Тэрээр –миний мэдхийн юуч гарсангүй гэлээ. Ингээд би гүйж байгаад астма-д хэрэглдэг амьсгалийн памп худалдаж авхаар боллоо,

Асматик ертөнцөд тавтай морил!

Өмнө н нэгэн найз надад өгж байсан бөгөөд тухайн үд нэг хэсэгтээ амьсгаа гайгүй болж байснийг саналаа.

Соёлтой зан гаргаж 130$ туллуу. Гэхдээ эмчид үзүүлж шинжилгээ хийлгэсний өөрийгөө хэрхэн эмчилж зовиургүй болгох хариуг олоогүйдээ эмчид уур хүрч байлаа. Гэхдээ тийм бизнэс шинжтэй хүмүүст гомдол мэдуулээд нэмэргүйг мэдэж байлаа, түүнийхээр тэртээ тэргүй мунгийг н авсан юмчин гэсэн бодолтой байдаг тул. Харин би өөрийн өвчний шаналгаатай хэвээрээ үлдлээ.

Эмчийн үзлэгийн бичиг дээр миний Өмнө гомдолж байсан бүх зүйлийг тоочисон байсан бөгөөд, ийм хариу авхаа мэдэж байсан бол зүгээр өөрөө цаасан дээр бичсэн дээр баайж гэж бодлоо.

миний оншилсон зүйл бичигдсэн маш гоё дезайнтай цаастай л боллоо.

Сайхан санагдсан зүйл н Виза картаар тул буруу шүүд хийх бололцоотой байлаа. Гэхдээ хэрвээ гар дээрээ 130$ бариад юний ч төлөө бус тулж байндаа гэж мэдэрсэн бол лав хэдэн шөнө унтхааргүй стресст орох байсан байхаа.

Гархаасаа Өмнө- миний цусний шинжилгээ, шээсний шинжилгээ ний хариу ясан юм боло? Гэж асуух ухаан хурлээ. Тэд марцан мэт байлаа. Зүгээр л шинэ хүн ирхээр шинжилгээг ёс маягаар авдаг ч өвчтөнд ямар учиртай, ямар бэрхшээлтэй байгаа талаар тайлбарлах шаардлагагүй гэж үздэг бололтой санагдлааа. Бас надад бичиж өгсөн эмийн жагсаалтийг тайлбарлаж өгөөгүй бөгөөд, хэрхэн хэрэглэх талаар эмийн сангийн ажилтнаас нэмж лаваллаа.

Хэрвээ та монголчууддаа үйлчилдэг эмч танидаг бол миний тэмдэглийг уншуулхийг би хүсч байн, хүнээс зөвхөн мөнгийг н аваад салах гэдэг Хүн чанрийн хувьд, Гипократийн тангараг өгсөн хүний хувьд ямар муухай байж болхийг миний, хохирогчийн тэмдэгллээс олж хараасаа гэж бодож байн.

Би Монголийнхоо эрүүл мэндийн систэмийг муу гэж хэлэхгүй! Харин хүнд зориулсан сэтгэл илүү байвал дээр байх гэж хүсч байн. Танилгүй бол эмчлүүлнэ гэдэг ёстой бүтэхгүй гэдгийг маш хүнд гэмтээд үзүүлж чадахгүй цаг гаруй байсан туршлагаасаа хэлж байн. Харин тур засаг манай нийгмийн эрүүл мэндийн төлөө тэмцэж байгаа эдгээр гавяатай хүмүүсээ илүү анхаарч дэмжээсэээ гэж уриалж байн.

Хөгжилтэй орнууд зөвхөн эмлэгээр нийгмийн эрүүл мэндэд анхаардаггүй, спорт олон нийтий байгуулгийн тусламжтайгаар турийн ачааллийг хүн бүрийн хувийн хариуцлаг дээр бас даалгадаг юм.

Архиа багасгаж эрүүл амьдралийг сонгоцгоой!

Миний аялийг дэмжих санлийг хоёр гурван СОГУ (Согтууруулах Ундаа)-тай ажилдаг байгуулга дэвшүүлж байсан бөгөөд тухайн үед татгалзсан хариу өгсөн билээ!

130$+унаа, интэрнэт, бичлэгийн үнэ болох 12$= 142$ үнэтэй бичлэгийг уншаад зөвхөн амжилт хүсий гэсэн сэтгэгдэл битгий бичээсээ гэж хүсч байн. Миний хөдөлмөрийг хүндлээд монголийн залуус эдгээр сэдвүүдээр ю гэж бодож байгаа, ямар жишээ санагдаж байгаа талаар илүү дэлгэрэнгүй санал сэтгэгдлээ хуваалцацгаай гэж уриалж байн. Хэдийгээр эн явдал холийн Африкт тэс өөр үндэстэн, соёлтой тохиолдож байгаач цаад утгаараа Монголд болж буй уйл явдлуудтай адил тустэй чанруудийг та бүхэн олж харж цааш засаж залруулхийг би хүсч байгаа юм. Та бүхэнд баярлаа.