IMG_2201

2010 ony 2 saryn 23 ny udur. Orosyn holboony uls. Halimagiin bugd nairamdah uls Elista hot

Zuvlult holbooot uls ugui bolood 20 garui jil bolj bain, gehdee tuunii nuluu soyolyn uldegdluud tus holboond bagtaj baisan ulsuudad baisaar baigaa n haragdaj bain. Manaihaar tseergiin bayar, Orsoor (Den Zashitnika Octechestva) EH ORNOO HAMGAALAGCHDYN UDUR-iig temdegleh geed humuusiin setgel huursun baigaa haragdaj bain. Tsagdaagiin ajilchid uursduu ajildaa garch chadah eshiigg medehgui, gehdee ene udur VODKA setgeliig edgeegchiin heregtsee uls dayaar urgun baih bolvuu gesen bodol bie biendee mendchilgee devshuulj bui humuusees haragdaj bain.

Orsyn holboony uls (Rossiiskaya Federatsiya) buyu Rossia-giin bureldhuund bagtdag Bugd Nairamdah Halimag ulsad ireed tav dahi ugluuguu Elista hot dahi Mongolyn Konsulyn tuluulugchiin gazart ugtlaa. Zamd garch baihad iim diplomat tuluulugchiin gazar baihgui baisan buguud 4 jiliin hugtsaand mania gadaad hariltsaa mash erchimteigeer urgujij bui n medegdej bain. Arab buyu Islam shashintai ulsuudtai hariltsaagaa teluulsnees gadna Umnud Afrikiin Bugd Nairamdah ulsad hurtle elchin saidaa tomilson baidag.

Namaig Arab Afrikt baihad neesen ch boloosoo. Tusgaar togtnoloos hoishih anhny badarchingiin temdegluudiig tus diplomat tuluulugchid unshij, Afrik Arabyn uls ornuudyn talaarhi tailanguudyg bas anhaaraldaa avn gej naidaj bain.

IMG_2231

Uchigdur taniltssan Halimag dahi konsulyn tuluulugch Gonchigjav namaig ugluu sereej, tsaigaar dailaad holyn zamd gargaj ughuur bolloo. Unaa duudaj Elista hotyn avtuusny buudal deer hurgej ugluu.
Ergen toirny nutguudtai haritsuulhad en ulsad tumur zamyn hariltsaa baga esvel ogt baihgui met sanagdlaa.

Avtuusny buudalruu yavj baihdaa Elista hotyg suuliin udaa harlaa.
Erdenet hot 1994 ontoi tustei. Ulaanbaatar hoot shig boltol neleed hugtsaa heregtei bolvuu.
Sain talaaraa ch, muu talaaraa ch!
Surleg moritongiin hushuunii hajuugaar ungruhduu zurag darlaa.

IMG_2243

Jijig Avtuusny buudal deer Gonchigjav namaig buulgaad ajildaa yavlaa.
Harin bi Ayalyn haa 67 dahi ulsruu hureh unaa bodoh heregtei bolloo. Tsag orchmyn daraa Kazahsatn ulstai hil zalgadag Astrahan hotruu hudluh avtuusny billet avaad, hajuud bui humuusiin baigaa baidlyg ajij suulaa.

IMG_2252

Badarchin sudlaachiin gol ajluudyn neg n humuusiig ajiglah yum. Ochson uls burd humuusiig sain tanihgui baisan ch baigaa baidal, hoorondoo haritsaj buigaas bas dugnelt hiij boldogiig oilgoson yum.

Zamd garhyn umnu zaaval hool idej bai! Yumyg yaj medhev, saataj bolzoshgui! Gedgiig baga baihaas geriihen nadad suulgasan tul Borsh avch idlee. Halimag mah yagaad ch yum idej baisan mahuudaas Mongol mahtai hamgiin tustein baisan yum.

IMG_2250

Avtuusandaa suulaa. 300 gaad km gej baisan buguud hurdny zamtai europ setgelgeenees garch amjaagui baigaagaa 6 tsagiin daraa gazartaa hurne gej joloochiin helsnii daraa oilgoson yum. Avtuus hudluj – daraagiin ulsad namaig yu huleej baigaa bolo? Gesen asuultand gun orloo.

IMG_2265

Avtuusny aryn suudald haranhui tohigui baisan tul joloochiin hajuud guij baigaad suulaa. negen buudal deer zogsoh ued Pivo avch setgelgeeniihee hurdyg bagasgaj tsagaa nuhtsuuhuur bolloo.

Elista hotoos garah ued setgel hudluj ehellee.

Umnu afrikiin tsuluur yavj baihdaa suuliin udaa ingej huurch baisan yum.
Halimgiin heer tal gedeg Eh orny mani tal nutagtaa yamar adil yum be!
Hyazgaar n haragdahgui talruu shirtej suuhdaa
– hezee negen tsagt mashinyhaa tulhuuree erguuleed, hotoos guchhan minut yavaad erh chuluut baigald ochidog tiim saihan nutagtaa gantsaaraa er hunii jargal ezgui heer gedgiig edlen gej bodoj bailaa.

IMG_2259

Ger buliihen, naiz nuhud hot mani herhen uurchlugdsun boloo? Bi uuruu tednii huvid yamar uurchlugdsun baih bolo? Gesen asuultuud uuruusuu asuuj baih uedee.- Minii tusuululd bui ter nutag mani heden jiliin ayalal berhsheeliin ur dund het hiisver bolj, ih sansan gazar 9 shun hoolgui! gedeg zuir tsetsen ug bielee olbol yanaa?

Bi gertee hariaad doloo hongiin daraa, heden jil baingyn hudulguuntei baisan nuudliin setgelgeegee orhij chadahgui dahiaad zamd garmaar bolbol yanaa?

deeshilj yavaa hunruu zuugdej buurah ued n jiideg setgelgeetei humuusiin dund orood hen n hen be? Gedgiig oilgohoo bolivol yaanaa?

Odoogiin baidlaar bi hen ch bish tiimees humuus nadtai engineer baigaagaar handaj baigaa, harin tend ochivol –Chi yagaad namaig hundlehgui baigaa! Bi chamaig hundlej baigaa yum chin chi Nadad tegej ug! gedeg humuustee dahiaad l taarna.
Budapest hotod Mongolchuudtaigaa uulzaad, tuunees hoish zailshiideg bolsnoo ch oilgoson yum.

Socializm duusnaas hoish zam zasvartai anhaarch chadaagui Halimagyn heer talaar avtuusny umnuh suudal deer suuj baihdaa olon zuiliin talaar tungaaj bailaa, magadgui nutag ulam bur oir boloj buitai holbootoi baij boloh.

IMG_2275

Jolooch 80-90 ony Zuvlultiin ueiin hugjim changa tavij bailaa. Bodvol zaluu nasaa sanan dursaj baisan bolvuu. – Soc ueiig odoo uetei haritsuulbal alin deer baisan be? – Medeej soc ue, tuhain ued amidral batalgaatai, margaashiin tuluu sanaa zovohgui baisan, Zuvlult uls tom baisan tul hussen uedee avtuusand suugaad l yavdag baisan. Harin odoo zambraagaa aldsan bain. Margaashiin tuhai bodhyn argagui.
Bid hoyor nasny zuruu 20 orchim baisan ch neg l ueiinhen yum shig amidralyn turshlagaasaa huvaaltsaj bailaa.

- Bi lav jolooch bolj chadahgui baihaa, end heden hun suusan bain?
- 30 orchim baigaa.
- Yai, 30 hunii ami nas hariuutsaj yavna gedeg aimar baihaa, bi uuriiguul bolgood yavj bain, harin ene olon humuusiin ami nas, ger buliin amidralyg hariuutsaj yavna gej mash tom hariuutslag heregtei baihaa. Ta ingej doloo honogt heden udaa zam deer baidag ve?
- Udur bur neg talruu yavaad, amarchihaad margaash butsaad yavn. Harin daraagiin dolooo honog amran. Manai ehner nadad neg udur – Bid hoyor hamt ungruusun tsagiig bodtol ihenh tsagt hoyulaa holl baisan bain, chi zamaa dagaad. Gehdee magadgui uunii achaar hoyulaa udii Boltol hamt baigaa baih, tegeeguisen bol udur bur bie bienee haraad muudaltsah baisan daa! Gesen.

IMG_2278

Ochson gazrynhaa uulyn oroi deer garaad holyg harj nudee, haraagaa tohiruulj baigaaraa1 gej eej mani dandaa zahidag yum. Heer tald undur uuland garaltgui holyg, dund holyg, oiryg gej nudniihee huuhen haraagaa hudulguj, haraa muudhaas sergiilj baisny ur dund udii boltol hol oiryn zuils budgerch haragdahgui baigaaa yum.

zam zuur mashind murguulsen 2 aduu, bas daraahan 1 uher haragdlaa.Halimag ulsad Nuudelchin soyol irgenshil ugui bolson gej helj boloh bolvuu. Delhiin hamgiin suulchiin nuudelchnii, buyuu baigal delhiiteigee zohitsoj amidardag gun uhaantai undesten bid l uldeed bainuudaa!

IMG_2280

Bid yavsaar baigaad Halimagyn gazar nutgaas garlaa. Aztrahanskaya oblast gesen garchgiig ungruud udalgui 4 zamy uulzvar deer zogsloo. Zamyn tsagdaa tegeed bas uur turliin huchnii baiguulgyhan shalgalt hiij bui haragdlaa. Ene uulzvar n baruunaas zuun, umnu buyu Kavkazaas hoid zugruu yavaa zam tul iinhuu huchtei shalgalttai baidgiig naiz tailbarllaa.

IMG_2283

OMON buyu (Otryad Militsii Osobogo Naznacheniya) gedeg manaihaar Tusgaigiin tsagdaa orj irlee. Avtomat buugaa hoinoo uursen baisan buguud sumny magazin zoolttoi haragdlaa.
Baidal saingui baigaagiin shilj. Tereer avtuusny hun buriin bichig barimtyg shalgasny etsest tsoryn gants gadaadyn passportyg haraaad, azi tsaraitai baisan tul yavuullaa. Hervee kavkaz tsaraitai baisan bol buulgaj shalgah baisan bolvuu.

- Manai ene tsagdaa nar hussen zuilee hiij boldog yum, yagaad chamaig udaan shalgaaguig medehgui yum. Tsergiin bayar baisan tul shalgaagui baih. manai tsagaa naryn tuhai yariltgui.
- Yadag gej?
- Manai shorond baigaa hunii hagas n barag hels hergeer suusan gedeg, tsagdaagiin gazar norm gedeg zuileesee tatgalzah heregtei. Normoo bieluuleegui, gemt hergiin ilreliig guitseegeegui bol tsalin uguhgui, tushaal buuruuldag tul, ted statistiktaa hureh gej irgedtei hussen buhn ee hiideg.
Jisheelbel AVTUUSNY JOLOOCH gedeg zamyn tsagdaagiin shalgalt haayaa hiideg yum. Neg udaa Moskva hotoos gartal buh avtuusuudyg zamyn tsagdaa nar zogsoogood shalgaj baisan, namaig shalgaad 100 rubliin torguuli bichsen. Yagaad gej tednees asuuj boldoggui yum. Haanaas ch shaltag olj bolno. Tuhain udur bi hotyn zamyn hudulguunuus bolj uur zamyg songoson gedeg shaltgaan zaasan. Bi ali zamaar yavah n minii uuriin hereg shuudee. Barag buh avtuusuudad torguuli bichsen. Neg Stavropoliin jolooch hereg hiigeegui baihad torguuli bichsend durguitsan chin, 800 rubliin torguuliin huudas bicheed, hervee shuud tuluhgui bol (Obezyannik gedeg n shoron) saatuulna gej surduulj baisan. Tulhuus uur argagui bolson. Bugd duugui ungursun. Ted hussen torguuliaa bicheed gomdolmoor baival huuli zuin yamand handaaraa! Geed ineegeed ungurdug! Hen ch medeej handaad nemerguig meddeg tul nerelsen uniig n tuldug.

- Ta nar tulsun mungiig kompaniaasaa avdag uu?
- Yalaa gej, bid tegeed hohirood ulddeg. Ter norm bieluuldeg baidlaasaa garaad bodit ajil hiigeesee.
- Tanyg hussen ued saatuulah, torgoh erhtei tsagdaa haraad buhimddaggui yu?
- Buhimdlaa geed yaah bilee, huchnii baiguulga, TUR yum chin yaah ch argagui shuudee!

Iinhuu bid hoyor turul buriin amidralyn talaar yariltsaj baigaad hugtsaanaasaa tsagiin umnu Astrahan hotod orj irlee. Haranhui bolson baisan buguud galt teregnii buudal avtuusny buudal n zeregtsee baidag tul Kazahstanruu herhen hurj boloh zamaa songoh heregtei bolloo.
IMG_2285 Haranhuid hotoor tsunhee uureed heseh ayultaigaas gadna, tsagdaagiin shalgalt taarval asuudald oroh taltai baisan tul biletee olood tendee huleej baigaad zamdaa garah n deer gej bodogdloo.

Kazahstany baruun busiin Arirau hotruu yavah galt tereg margaashnaas naan baigaagui tul hoyor tsagiin daraa hudluh avtuusny billet avlaa.

Astrahan hot minii irsen Almata hotoos uur bailaa. Aria hugjilteigees gadna AZI, OROS Kavkaz tsaraitai humuus holildson bailaa. Azerbadjan hunii ajiluuldag delguurees hool und avch ideed avtuusandaa suulaa.

Ene chigeld hun yavdaggui yum bolvuu? Gej bodogdhoor niit avtuusand 5 han zorchigch bailaa. Bid ehlej bui shuurganaar baga hurdtaigaar yavsaar hil deer irlee.

Baitsaagch orj ireed bugdiig garj shalgany tsonhon deer neg negeer ochij bichig barimtaa uzuul gelee. Europoos Ukrain Moldav Orosruu orj irsen n turiin bolon huchnii baiguulguudyn irgedtei haritsaj buigaas anzaarsan yum. Bainga deerees dooshoo, tushaasan heleer yarin.

Gadaa shuurga tataad mash huiten baisan tul neleed hulduj baigaad butsaad avtuusandaa humuusiig shalguulj duushyg huleeheer orloo. Hiliin tsereg – avtuusnaas buugaad gadaa hulee! Gej tushaagaad uuruu butsaad kabindaa orloo.

Hun buriig gadaa huitend huldtul zogsooh tiim husel hund turdug gej bodhoor.
Uunees taashaal avdag yum bolvuu! Gej ch bodloo.

Oros humuus iim baigaagui yumsan. Amidral ediin zasag huniig 20hon jild uurchilsun gej bodhoor. Delhiig toiroh alaynhaa turshid nadad tuslaj baisan, hamgiin sain humuus bol Orsuud baisan yum shuu! Gagtshuu turiin alband orood ajilhaaraa hun chanraa alddag yum bolvuu. Hervee bi hamtran ayalagch songoh bol Oros huniig songoh baisan.

Humuus neg negeer mash hund surtaltai Orsyn hiliin shalgaltyg ungruuj buig huleej uhtlee daarj baih ued nuguu baitsaagch ireed – zamyn esreg talyn baitsaagchid bichgee ug1 gelee. End ingej udaan zogsoohyn orond shuud hooson baitsaagchiig zaachij boloogui yum baihdaa. Tus baitsaagchid passportoo ugtul. Uzeed shuud tsaashaa oorchihloo. Dahiaad 30 minut gadaa zogsooloo. – Butsaj iireh ued- Uuchlaaraa end gadaa huiten bain, yamar negen asuudal bain uu? – Ta hulee! Avtuusandaa orood baij baiihgui yu!

Bi butsaad avtuusandaa zuvshuurul avch orloo. Bugd passportoo shalguulsan baisan buguud ayalynhaa turshid munhiin asuudaltai Mongol passportny ezeng huleeh hereg garlaa. Tus hiliin tseg deer bidnees uuur hungui baisan buguud onts shalgaad baihaargui zuil deer ingej udah hereg yund bainaa gej bodloo.

Heseg baij baigaad namaig tus tsegiin darga n duudaad – Namaig end yu hiij baigaa inee teree asuultuudaar darj garlaa. Badarching orsoor LETOPISETS gedeg orchuulj bolooh tul, uuriinhuu ayalyn tuhai yariaad, Ukrainaas orj irsen tamga asuudalgui baihad end yamaar asuudal garch buig asuulaa. Heseg tsag zarj baigaad tamga darhaar bolloo.

Hervee zorchigch asuudalgui bol tamgyg n daraad tuvuggui hil nevtruuleh yostoi olon ulsyn durem baihad, ali boloh udaah, guilgah huseltei baigaa n haragdaj bailaa.
Dood alban tushaalltandaa minii passportyg uguh ued, ter n bas dahiaad l minii huudsuudad bui buh viznuudiig uzesgeend baigaa yum shig uzej garlaa.

- uuchlaarai, tamgaa daraad yavuulchih tehuu? Nadaas bolj avtuus huleegeed bain!
- Ter yaahav, huleejil baig…

Iinhuu aria gej garah tamga darlaa. Avtuusandaa suugaad Orsyn holboony ulsaas garch 67 dahi uls Kazahstan y hilruu yavlaa.

IMG_2291

Horaayy..there are 9 comment(s) for me so far ;)

#1

sonirholtoi l yum mongoltoigoo ulam l oirtood bn da

empire wrote on 2010/03/02 - 04:53
#2

amai amjilt uragshaaa

Shenyun wrote on 2010/03/02 - 06:27
#3

hi amai…kazahstantai hil holboo EKATERINBURG geed hot bgaa…tiishee irehuu…Irwel chamd uilchlehed belen bn…My maileer hariu bicheeree

hi wrote on 2010/03/02 - 07:06
#4

salem ashigui minii husej huleej baisan kazakhstan uls ru orson bna zov zamaar ybj bga yum bna.Mash zov. mongolchuuddaa ene ulsiin tuhai sain medeelel ogoorei.chamd itgej bna

erka wrote on 2010/03/02 - 08:39
#5

yamr geechin hund surtaltai humuus ve.estoi sonin gazar bn. ardchilal gej ym bn u.uurchluhin tuluu temtsdeggui ym bh da ard olon n. araa n buruu tiisheege ergechihsen met sanagdlaa.kazahstan arai uur bh blgui de.

buya wrote on 2010/03/03 - 00:45
#6

Arai ingeed mongoldoo butsaad ireh eum bish bis dee, Delhiig toirch duusaagui bis dee. kasak-china geed tsaash ayallana bis dee

Aan wrote on 2010/03/03 - 02:50
#7

Delhiigeer tarhsan mongolchuudad heregtei medeelel bolno shuu amjilt husei amai

babur wrote on 2010/03/10 - 14:56
#8

amjilt saikhan niitlel bn

sansara wrote on 2010/03/14 - 08:18
#9

Халимагаас Казакстан орох замд
2010 оны 2 сарын 23-ий өдөр. ОХУ. Халимагийн БНУ-ын Элиста хот.
ЗХУ байхгүй болоод 20 гаруй жил болж байна. Гэхдээ түүний нөлөө соёлын үлдэгдлүүд тус холбоонд багтаж байсан улсуудад байсаар байгаа нь харагдаж байна. Манайхаар цэргийн баяр, оросоор ( ден зашитника октечества ) Эх Орноо Хамгаалагчидын Өдөр-ийг тэмдэглэх гээд хүмүүсийн сэтгэл хөөрсөн байгаа харагдаж байна. Цагдаагийн ажилчид өөрсдөө ажилдаа гарч чадах эсэхийг мэдэхгүй, гэхдээ энэ өдөр водка сэтгэлийг эдгээгчийн хэрэгцээ улс даяар өргөн байх болов уу гэсэн бодол бие биендээ мэндчилгээ дэвшүүлж буй хүмүүсээс харагдаж байна.
ОХУ ( Российская Федерация ) буюу Россия-ийн бүрэлдэхүүнд БНХУ-д ирээд тав дахь өглөөгөө Элиста хот дахь Монголын консулын төлөөлөгчийн газарт угтлаа. Замд гарч байхад ийм дипломат төлөөлөгчийн газар байхгүй байсан бөгөөд 4 жилийн хугацаанд манай гадаад харилцаа маш эрчимтэйгээр өргөжиж буй нь мэдэгдэж байна. Араб буюу ислам шашинтай улсуудтай харилцаагаа тэлүүлсэнээс гадна ӨАБНУ-д хүртлээ элчин сайдаа томилсон байдаг.
Намайг Араб Африкт байхад нээсэн ч болоосой. Тусгаар тогтнолоос хойших анхны бадарчингийн тэмдэглэлүүдийг тус дипломат төлөөлөгчид уншиж, Африк Арабын улс орнуудын талаарх тайлангуудыг бас анхааралдаа авна гэж найдаж байна.
Өчигдөр танилцсан Халимаг дахь консулын төлөөлөгч Гончигжав намайг өглөө сэрээж цайгаар дайлаад холын замд гаргаж өгхөөр боллоо. Унаа дуудаж Элиста хотын автобусны буудал дээр хүргэж өглөө. Эргэн тойрны нутгуудтай харьцуулахад энэ улсад төмөр замын харилцаа бага эсвэл огт байхгүй мэт санагдлаа.
Автобусны буудал руу явж байхдаа Элиста хотыг сүүлийн удаа харлаа. Эрдэнэт хот 1994 онтой төстэй, Улаанбаатар хот шиг болтол нэлээд хугацаа хэрэгтэй болов уу. Сайн талаараа ч, муу талаараа ч! Сүррлэг моритонгуудын хөшөөний хажуугаар өнгөрөхдөө зураг дарлаа.
Жижиг автобусны буудал дээр Гончигжав намайг буулгаад ажилдаа явлаа. Харин би аяллынхаа 67 дахь улс руу хүрэх унаа бодох хэрэгтэй боллоо. Цаг орчимын дараа Казакстан улстай хил залгадаг Астрахан хот руу хөдлөх автобусны билет аваад, хажууд буй хүмүүсийн байгаа байдлыг ажиж суулаа.
Бадарчин судлаачийн гол ажлуудын нэг нь хүмүүсийг ажиглах юм. Очсон улс бүрд хүмүүсийг сайн танихгүй байсан ч байгаа байдал, хоорондоо харьцаж буйгаас бас дүгнэлт хийж болдогийг ойлгосон юм.
Замд гархын өмнө заавал хоол идэж бай! Юмыг яаж мэдхэв, саатж болзошгүй! Гэдгийг бага байхаас гэрийнхэн надад суулгасан тул борш авч идлээ. Халимаг мах яагаад ч юм идэж байсан махнуудаас Монгол махтай хамгийн төстэй нь байсан юм.
Автобусандаа суулаа. 300-аад км гэж байсан бөгөөд хурдны замтай европ сэтгэлгээнээс гарч амжаагүй байгаагаа 6 цагийн дараа газартаа хүрнэ гэж жолоочийн хэлсэний дараа ойлгосон юм. Автобус хөдөлж
- Дараагийн улсад намайг юу хүлээж байгаа болоо?
Гэсэн асуултанд гүн орлоо.
Автобусны арын суудалд харанхуй тохьгүй байсан тул жолоочийн хажууд гуйж байгаад суулаа. Нэгэн буудал дээр зогсох үед пиво авч сэтгэлгээнийхээ хурдыг багасгаж цагаа нөхцөөхөөр боллоо.
Элиста хотоос гарах үед сэтгэл хөдлөж эхэллээ.
Өмнө африкийн цөлөөр явж байхдаа сүүлийн удаа ингэж хөөрч байсан юм. Халимагийн хээр тал гэдэг эх орны маань тал нутагтай ямар адил юм бэ! Хязгаар нь харагдахгүй тал руу ширтэж суухдаа
- Хэзээ нэгэн цагт машиныхаа түлхүүрээ эргүүлээд, хотоос гучхан минут яваад эрх чөлөөт байгальд очдог тийм сайхан нутагтаа ганцаараа эр хүний жаргал эзгүй хээр гэдгийг эдлэнэ гэж бодож байлаа.
Гэр бүлийнхэн, найз нөхөд хот маань хэрхэн өөрчлөгдсөн болоо? Би өөрөө тэдний хувьд ямар өөрчлөгдсөн байх болоо? Гэсэн асуултууд өөрөөсөө асууж байх үедээ
- Миний төсөөлөлд буй тэр нутаг маань хэдэн жилийн аялал бэрхшээлийн үр дүнг хэт хийсвэр болж, их санасан газар 9 шөнө хоолгүй!
Гэдэг зүйр цэцэн үг биелэлээ олвол яанаа?
Би гэртээ хариад долоо хоногийн дараа хэдэн жил байнгын хөдөлгөөнтэй байсан нүүдлийн сэтгэлгээгээ орхиж чадахгүй, дахиад замд гармаар болвол яанаа?
Дээшилж яваа хүнрүү зүүгдэж буурах үед нь жийдэг сэтгэлгээтэй хүмүүсийн дунд ороод хэн нь хэн бэ? гэдгийг ойлгохоо больвол яанаа?
Одоогийн байдлаар би хэн ч биш тиймээс хүмүүс надтай энгийнээр байгаагаар хандаж байгаа. Харин тэнд очвол
- Чи яагаад намайг хүндлэхгүй байгаан! Би чамайг хүндлэж байгаа юм чинь чи надад тэгэж өг!
Гэдэг хүмүүстэй дахиад л таарна.
Будапест хотод Монголчуудтайгаа уулзаад түүнээс хойш зайлсхийдэг болсоноо ч ойлгосон юм.
Социализм дууссанаас хойш зам засвартай анхаарч чадаагүй Халимагийн хээр талаар автобусны өмнөх суудал дээр сууж байхдаа олон зүйлийн талаар тунгааж байлаа. Магадгүй нутаг улам бүр ойр болж буйтай холбоотой байж болох.
Жолооч 80-90 оны зөвлөлтийн үеийн хөгжим чанга тавиж байлаа. Бодвол залуу насаа санан дурсаж байсан болов уу.
- Соц үеийг одоо үетэй харьцуулахад аль нь дээр байсан бэ?
- Мэдээж соц үе, тухайн үед амьдрал баталгаатай, маргаашийн төлөө санаа зовохгүй байсан. Зөвлөлт улс том байсан тул хүссэн үедээ автобусанд суугаад л явдаг байсан. Харин одоо замбараагаа алдсан байна. Маргаашийн тухай бодхын аргагүй.
Бид 2 насны зөрөө 20 орчим байсан ч нэг л үеийнхэн юм шиг амьдралын туршлагаасаа хуваалцаж байлаа.
- Би лав жолооч болж чадахгүй байхаа. Энд хэдэн хүн суусан байна?
- 30 орчим байгаа
- Яая 30 хүний амь нас хариуцаж явна гэдэг аймар байхаа. Би өөрийгөө л болгоод явж байна. Харин энэ олон хүмүүсийн амь нас, гэр бүлийн амьдралыг хариуцаж явна гэж маш том хариуцлага хэрэгтэй байхаа. Та ингэж долоо хоногт хэдэн удаа зам дээр байдаг вэ?
- Өдөр бүр нэг тал руу яваад, амарчихаад маргааш буцаад явна. Харин дараагийн долоо хоног амрана. Манай эхнэр надад нэг өдөр
- Бид 2 хамт өнгөрөөсөн цагийг бодтол ихэнх цагт хоёулаа хол байсан байна. Чи замаа дагаад. Гэхдээ магадгүй үүний ачаар хоёулаа өдий болтол хамт байгаа байх, тэгээгүйсэн бол өдөр бүр бие биенээ хараад муудалцах байсан даа! Гэсэн.
Очсон газрынхаа уулын орой дээр гараад холыг харж нүдээ, хараагаа тохируулж байгаарай гэж ээж маань дандаа захидаг юм. Хээр талд өндөр ууланд гаралтгүй холыг, дунд холыг, ойрыг гэж нүднийхээ хүүхэн хараагаа хөдөлгөж хараа муудхаас сэргийлж байсны үр дүнд өдий болтол хол ойрын зүйлс бүдгэрч харагдахгүй байгаа юм.
Зам зуур машинд мөргүүлсэн 2 адуу, бас дараахан 1 үхэр харагдлаа. Халимаг улсад нүүдэлчин соёл иргэншил үгүй болсон гэж хэлж болох болов уу. Дэлхийн хамгийн сүүлчийн нүүдэлчиний буюу байгаль дэлхийтэйгээ зохицож амьдардаг гүн ухаантай үндэстэн бид л үлдээд байнуудаа!
Бид явсаар байгаад Халимагийн газар нутгаас гарлаа. Азтраханская област гэсэн гарчигийг өнгөрөөд удалгүй 4 замын уулзвар дээр зогслоо. Замын цагдаа тэгэд бас өөр төрлийн байгууллагынхан шалгалт хийж буй харагдлаа. Энэ уулзвар нь баруунаас зүүн, өмнө буюу Кавказаас хойд зүгрүү яваа зам тул ийнхүү хүчтэй шалгалттай байдгийг найз тайлбарлалаа.
Омон буюу ( Отряд милици особого назначения ) гэдэг манайхаар тусгайгийн цагдаа орж ирлээ. Автомат буугаа хойноо үүрсэн байсан бөгөөд сумны магазин зоолттой харагдлаа. Байдал сайнгүй байгаагийн шинж. Тэрээр автобусны хүн бүрийн бичиг баримтыг шалгасны эцэст цорын ганц гадаадын паспортыг хараад ази царайтай байсан тул явууллаа. Хэрвээ кавказ царайтай байсан бол буулгаж шалгах байсан болов уу.
- Манай энэ цагдаа нар хүссэн зүйлээ хийж болдог юм. Яагаад чамайг удаан шалгаагүйг мэдэхгүй юм. Цэргийн баяр байсан тул шалгаагүй байх. Манай цагдаа нарын тухай ярилтгүй.
- Яадаг гэж?
- Манай шоронд байгаа хүний хагас нь бараг хэлс хэргээр суусан гэдэг. Цагдаагийн газар норм гэдэг зүйлээсээ татгалзах хэрэгтэй. Нормоо биелүүлээгүй гэмт хэргийн илрэлийг гүйцээгээгүй бол цалин өгөхгүй, тушаал бууруулдаг тул тэд статистиктаа хүрэх гэж иргэдтэй хүссэн бүхнээ хийдэг. Жишээлбэл автобусны жолооч гэдэг замын цагдаагийн шалгалт хааяа хийдэг. Нэг удаа Москва хотоос гартал бүх автобусуудыг замын цагдаа нар зогсоогоод шалгаж байсан. Намайг шалгаад 100 рублийн торгууль бичсэн. Яагаад гэж тэднээс асууж болдоггүй юм. Хаанаас ч шалтаж олж болно. Тухайн өдөр би хотын замын хөдөлгөөнөөс болж өөр замыг сонгосон гэдэг шалтгаан заасан. Би аль замаар явах нь миний өөрийн хэрэг шүүдээ. Бараг бүх автобусуудад торгууль бичсэн. Нэг Ставрополийн жолооч хэрэг хийгээгүй байхад торгууль бичсэнд дургүйцсэн чинь 800 рублийн торгуулийн хуудас бичээд, хэрвээ шууд төлөхгүй бол ( Обезянник гэдэг нь шорон ) саатуулна гэж сүрдүүлж байсан. Төлхөөс өөр аргагүй болсон. Бүгд дуугүй өнгөрсөн. Тэд хүссэн торгуулиа бичээд гомдолмоор байвал хууль зүйн яаманд хандаарай! Гээд инээгээд өнгөрдөг! Хэн ч мэдээж хандаад нэмэргүйг мэддэг тул нэрлэсэн үнийг төлдөг.
- Та нар төлсөн мөнгийг компаниасаа авдаг уу?
- Яалаа гэж, бид тэгээд хохироод үлддэг. Тэр норм биелүүлдэг байдлаасаа гараад бодит ажил хийгээсэй.
- Таныг хүссэн үед саатуулах, торгох эрхтэй цагдаа хараад бухимддаггүй юу?
- Бухимдлаа гээд яах билээ, хүчний байгууллага, төр юм чинь яах ч аргагүй шүүдээ!
Ийнхүү бид 2 төрөл бүрийн амьдралын талаар ярилцаж байгаад хугацаанаасаа цагийн өмнө Астрахан хотод орж ирлээ. Харанхуй болсон байсан бөгөөд галт тэрэгний буудал автобусны буудал нь зэрэгцээ байдаг тул Казакстан руу хэрхэн хүрч болох замаа сонгох хэрэгтэй боллоо.
Харанхуйд хотоор цүнхээ үүрээд хэсэх аюултайгаас гадна, цагдаагийн шалгалт таарвал асуудалд орох талтай байсан тул билетээ олоод тэндээ хүлээж байгаад замдаа гарах нь дээр гэж бодогдлоо.
Казакстаны баруун бүсийн Арирау хот руу явах галт тэрэг маргаашнаас наана байгаагүй тул хоёр цагийн дараа хөдлөх автобусны билет авлаа.
Астрахан хот миний ирсэн Алмата хотоос өөр байлаа. Арай хөгжилтэйгээс гадна Ази, Орос, Кавказ царайтай хүмүүс холилдсон байлаа. Азербайжан хүний ажиллуулдаг дэлгүүрээс хоол унд авч идээд автобусандаа суулаа.
Энэ чиглэлд хүн явдаггүй юм болов уу? Гэж бодогдохоор нийт автобусанд 5 –хан зорчигч байлаа. Бид эхлэж буй шуурганаар бага хурдтайгаар явсаар хил дээр ирлээ.
Байцаагч орж ирээд бүгдийг гарч шалганы цонхон дээр нэг нэгээр очиж бичиг баримтаа үзүүл гэлээ. Европоос Украин Молдав Орос руу орж ирсэн нь төрийн болон хүчний байгууллагуудын иргэдтэй харьцаж буйгаас анзаарсан юм. Байнга дээрээс доошоо тушаасан хэлээр ярина.
Гадаа шуурга татаад маш хүйтэн байсан тул нэлээд хөлдөж байгаад буцаад автобусандаа хүмүүсийг шалгуулж дуусахыг хүлээхээр боллоо. Хилийн цэрэг
- Автобуснаас буугаад гадаа хүлээ!
Гэж тушаагаад өөрөө буцаад кабиндаа орлоо.
Хүн бүрийг гадаа хүйтэнд хөлдтөл зогсоох тийм хүсэл хүнд төрдөг гэж бодохоор үүнээс таашаал авдаг юм болов уу? Гэж ч бодлоо.
Орос хүмүүс ийм байгаагүй юмсан. Амьдрал эдийн засаг хүнийг 20хон жилд өөрчилсөн гэж бодохоор. Дэлхийг тойрох аяллынхаа туршид надад туслаж байсан, хамгийн сайн хүмүүс бол Оросууд байсан юм шүү! Гагцхүү төрийн албанд ороонд ажиллахаараа хүн чанараа алддаг юм болов уу. Хэрвээ би хамтран аялагч сонгох бол Орос хүнийг сонгох байсан.
Хүмүүс нэг нэгээр маш хүнд сурталтай Оросын хилийн шалгалтыг өнгөрөөж буйг хүлээж үхтлээ даарч байх үед нөгөө байцаагч ирээд
- Замын эсрэг талын байцаагчид бичгээ өг гэлээ.
Энд ингэж удаан зогсоохын оронд шууд хоосон байцаагчийг заачиж болоогүй юм байхдаа. Тус байцаагчид паспортоо өгтөл, үзээд шууд цаашаа орчихлоо. Дахиад 30 минут гадаа зогсоолоо. Буцаж ирэх үед
- Уучлаарай энд гадаа хүйтэн байна. Ямар нэгэн асуудал байна уу?
- Та хүлээ! Автобусандаа ороод байж байхгүй юу!
Би буцаад автобусандаа зөвшөөрөл авч орлоо. Бүгд паспортоо шалгуулсан байсан бөгөөд аяллынхаа туршид мөнхийн асуудалтай Монгол паспортны эзэнг хүлээх хэрэг гарлаа. Тус хилийн цэг дээр биднээс өөр хүнгүй байсан бөгөөд онц шалгаад байхааргүй зүйл дээр ингэж удах хэрэг юунд байнаа гэж бодлоо.
Хэсэг байж байгаад намайг тус цэгийн дарга нь дуудаад
- Намайг энд юу хийж байгаа энээ тэрээ асуултуудаар дарж гарлаа.
Бадарчинг оросоор летописец гэдэг орчуулж болох тул, өөрийнхөө аяллын тухай яриад, Украинаас орж ирсэн тамга асуудалгүй байхад энд ямар асуудал гарч буйг асуулаа. Хэсэг цаг зарж байгаад тамгаа дархаар боллоо.
Хэрвээ зорчигч асуудалгүй бол тамгыг нь дараад төвөггүй хил нэвтрүүлэх ёстой олон улсын дүрэм байхад аль болох удаах, гуйлгах хүсэлтэй байгаа нь харагдаж байлаа. Доод албан тушаалтандаа миний паспортыг өгөх үед тэр нь бас дахиад л миний хуудсуудад буй бүх визнүүдийн үзэсгээд байгаа юм шиг үзэж гарлаа.
- Уучлаарай тамгаа дараад явуулчих тэхүү? Надаас болж автобус хүлээгээд байна!
- Тэр яахав хүлээжил байг . .
Ийнхүү арай гэж гарах тамга дарлаа. Автобусандаа суугаад ОХУ-с гарч 67 дахь улс Казакстаны хил рүү явлаа.

otgonbat wrote on 2010/08/25 - 06:31
You can leave a response, or trackback from your own site.

Write Your Comment

Comment Guidelines: Basic XHTML is allowed (a href, strong, em, code). All line breaks and paragraphs will be generated automatically.

You should have a name, right? 
Your email address, I promised I won't tell it to anyone. 
If you have a web site or blog, you can type the URL right here. 
This is where you type your comments. 
Remember my information for the next time I visit.