Сайн байна уу ?

Монгол Улсын 4 дахь Ерөнхийлөгч Цахиагийн ЭЛБЭГДОРЖ Танд Монгол Улсын төрийн удирдлагын гол хэсгийг хариуцах, нийт ард түмний ашиг сонирхлыг хамгаалах төрийн тэргүүн- Ерөнхийлөгчийн албан үүргийг биелүүлэх болсонд хувиасаа баяр хүргэж байна.

Миний бие Жамбалсүрэнгийн ЗОЛБАЯР ( АМАЙ ) нь  эдүүгээ өөрийн болон гэр бүл, найз нөхдийн тусламж дэмжлэгтэйгээр байгаль дэлхий, үндэстэн соёлууд, шашин, улс орнуудын хил хязгаарийг 3 жил 7 сар 16 өдрийн турш амжилттайгаар даван туулж, аялалынхаа 60 дахь улс Монтенегрогоос энэхүү захиагаа бичиж байна. Миний бадарчлалын гол зорилго нь дэлхийн улс орнуудын аж амьдрал, түүх, соёлыг судалж , монголчууддаа Монгол хүний оюун ухааны үүднээс тайлбарлаж, юм үзэж нүд тайлахын ач холбогдлыг нутаг нэгтнүүддээ сурталчилж байгаа бөгөөд эдүүгээ эрүүл саруул холын замын хагасыг туулж байна. 2009 оны 5 сард болсон сонгуулийн явцийг өдөр бүр маш анхааралтайгаар харийн нутгаас харж  байсан бөгөөд Та сонгуульд оролцсон иргэдийн 50-иас дээш хувийн саналыг авч, ялалт байгуулсан явдалд баяртай байснаа илэрхийлмээр байна.

Миний ард түмний олонхийн саналыг авсан Таныг тус сонгуульд оролцоогүй ч өөрийнхөө Ерөнхийлөгчөөр өргөмжилж, таны хийх ажлуудад ардчилсан нийгмийн иргэний хувьд санал бодол, шүүмжлэлээ илэрхийлж, ард түмний сайн сайхны төлөө хийсэн ажил бүрийг  тань хувиасаа дэмжих болно гэдгийг мэдэгдмээр байна. Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслолыг анхааралтай харлаа. Монгол түмний уламжлалт шүтээн болох хөх тэнгэр лүү хамгийн ойр орших өндөр цаст уулын цагаан өнгийн монгол дээлээ өмсөж Төрийн тэргүүний үүргийг хүлээн авсан явдлыг ихээр сайшааж, их хуралд бус ард түмний өмнө тангараг өргөдөг болох төрийн ёслолыг санаачилсанд баярлаж буйгаа илэрхийлэе  .

Өмнөх төрийн тэргүүнүүдийн улс орныг удирдан авч явах хугацаандаа ард түмэн, эх орныхоо төлөө болон эсрэг хийсэн олон ажлууд, алдаануудаас сургамж авч, төрийн олон мянган жилийн уламжлалт бодлогыг дахин савлуулалгүй үргэлжлүүлээсэй гэж хүсэж байна. Таныг шинэ албан үүргээ биелүүлэх дараагийн 4 жилийн хугацаандаа төрийн дээд  албан хаагчын ёс суртахуунтай байж, иргэдийнхээ төлөө тууштай ажиллан, үлгэр жишээ болж, иргэний нийгмийг жинхэнэ утгаар бүрдүүлэх ажлыг амжилттай гүйцэтгэж, алдаагаар бус гавъяагаар Монголийн түүхэнд бичигдэхийг ерөөж байна.

1. Үндсэн хуулиар заасан эрх ,үүргийн дагуу Та ард түмний эрх ашгийг хамгаалахын тулд намынхаа гишүүнээс татгалзаж, улс үндэстний болон  нийт ард түмний эрх ашигт нийцсэн  байр суурийг хадгална гэж би найдаж байна. Таныг 90-ээд  оны дэлхий дахины өөрчлөлтийн салхийг Монголд авчрах, ардчилсан тусгаар улсыг байгуулах ажилд бие оюун санаагаа дайчилж байсныг монголчууд бид ойлгож талархдаг билээ. Гэхдээ Монголын 3 үе хүмүүжиж, хөдөлмөрлөж, мөрөөдөж ирсэн нийгмийг шинэ ардчилсан гэх нийгэм руу шилжүүлэхдээ яг юу руу явж байна, юу хүлээж байнаа, юуг яаж хийх  вэ гэдгийг сайн төсөөлөөгүй,  иргэддээ зөв тайлбарлаж ойлгуулж чадаагүйгээс өнөөгийн эдийн засаг, нийгэм улс төрийн хямралын эх тавигдсныг бас мартаж болохгүй болвуу.

Дэлхийд өвөрмөц эртний нүүдлийн болон хотын соёл иргэншлийг хослуулан байгаа, тэнгис далайгаас бусад бүх байгалийн гайхамшгыг агуулсан, түүхэн болон соёл урлагийн хамгийн өвөрмөц улсын төрийн тэргүүний үүргийг биелүүлэх болсон дараагийн 4 жилд яг ямар ажлуудыг гуйцэтгэж, бидний ирээдүйд юу авчирах гэж буйгаа маш тодорхой, цаг тухайд нь тайлбарлаж, түүнийхээ төлөө тууштай ажиллана гэж би итгэж байна.

2. Хүн амын 80 хувь нь хүний анхны хэрэгцээ болох  хоолны төлөө амьдралаа зориулж, тоглож баясах насны хүүхдүүд хог ухаж, өвлийн хүйтэнд гудамж, траншейнд унтаж байхад тэдгээрийн сайн сайхны төлөө ажиллах ёстой төрийн албан хаагчид маань дэлхийн өндөр түвшний тансаг амьдралаар амьдарч, жирийн  иргэдийнхээ ямаршуу амьдарч буйг харахааргүй болтлоо сохорсон тийм нийгмийг бид ардчилсан гэж нэрлэхэд хүрээд байгаа билээ. Ийм хүнд байдалд орсон орныг Та хүлээн авч байна.

90- ээд оноос хойш төр засагт гарсан хувийн эрх ашгийг эрхэмлэгч улс төрчид улсын амин чухал судас болох төр засгийн найдвартай ажиллах системийг нь устгаж, уламжлалт бодлогыг үгүй хийснээс 20 жил өнгөрсөн ч урагшаа олигтой  ахиагүй байна. Төрийн биш, мөнгөний дарангуйлал бий болсон Монгол улсыг иргэдийн гарт эргүүлэн шилжүүлж, тогтвортой хөгжлийн бодлогыг дахин сэргээнэ гэдэгт найдаж байна. Ардчилал гэдэг нь хүмүүс үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж, хувийн өмчтэй байж, гадаад орноор эрх чөлөөтэйгээр аялж болно гэж бид анх итгэж байсан, гэвч хүн бүхэн хүссэн зүйлээ хийж болно, чадаж байгаа юманд арга байхгүй, би л болж байвал бусад нь хамаагүй гэсэн өмнөх нийгэмд байгаагүй гаж  тогтолцоо эдүүгээ нийгмийн дунд бүрэлдлээ.

Хувийн өмчтэй болох нэрийдлээр 70 жил гаруй бүх нийтээрээ ажиллаж хөдөлмөрлөж бүтээсэн нийгмийн баялаг, олон мянган жил өвөг дээдэс маань амь насаараа хамгаалж ирсэн газар нутаг, байгалийн баялгыг албан тушаал, хээл хахууль ашиглан цөөхөн хэдэн хүн хуваан авч, үрэн таран хийж байна. Иргэдийн төрдөө, ирээдүйдээ итгэх итгэл ч багасах   боллоо. Эдийн засгийн болон төр засгын хямралаас үүдэн Монголын иргэд гадаад орноор чөлөөтэй аялаж боловсрох боломж ч хумигдаж  байна. Итгэл үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхтэй гэх боловч төр засаг нь түүнийг нь анхаарч сонсдоггуй, улс төр, хувийн ашгын үүднээс хов жив, хоосон гутгэлэг болгон ашигладаг замбараагуй байдал бий болоод байна. Төвлөрсөн эдийн засгаас ЗАХ ЗЭЭЛийн эдийн засагруу шилжлээ гэж буруу орчуулга хийсэн үү ? эсвэл буруу ойлгож байсан уу ?, өнөөгийн нийгмийн оюун санаанд үйлдвэрлэлээ хөгжүүлэх бус ЗАХ гэх барааг хямдаар авч ,үнэтэй борлуулах галзуу дамын худалдаа,, эсвэл ЗЭЭЛ буюу зээл тусламжаар амьдралаа зогоох гэсэн буруу ойлголттойгоор сүүлийн 20 гаруй жил амьдарч ирлээ. Үүнээс болж Монголын эдийн засгийн хямрал дэлхийн эдийн засгийн хямралаас үл хамааран жил бүр доройтсоор дэлхийн хамгийн ядуу улсуудыг тэргүүлэх түвшинд аль хэдийнээ ирсэн байна. Бидний доорд үзээд , ядуу буурайг нь гайхаад  байдаг Африкт хүртэл өөрчлөлт шинэчлэлт явагдаж,амьдрал манайх шиг тийм долоон дор байхгүй байгааг би өөрийн нүдээрээ харлаа. Хүн амьдралынхаа хамгийн наад захын хэрэгцээгээ хангаж чадахгүй байхад элдэв лоозон уриа дэвшүүлж байсан хорь гучаад он давтагдаж буйг та анзаарсан байх. Бүгд найрамдах улс байгуулж буй нэрийдлээр 24 онд үндсэн хуулиа баталсан хирнээ коммунист гэх нэг фракц төр улсын  эрх мэдэл, хувь заяаг гартаа   авсантай адил эдүгээ мөнгө, хээл хахуулиар төр улсын бүх эрх мэдэл, баялагыг  хэсэг хүмүүс хувьдаа аваад байна.

3. Төр ард иргэддээ ямар мэдээлэл өгөх нь зүйтэй вэ ? мэдээллийн тусламжтай ард иргэддээ яаж боловсрол олгох вэ ? гэдэг бодлого өнөөгийн өндөр хөгжилтэй орнуудад сайн хөгжсөн байна. Мэдээллийн эрх чөлөө нэрээр төрийн боловсролын бодлого, мэдээллийн аюулгуй байдал, үндэстний эв нэгдлийн бодлого алдагдаж, үүний уршгаар Монгол царайтай, Монголд төрсөн, Монгол хэлээрээ ярьдаг ахан дүүс хоорондоо бие биенээ ойлголцохоо болиод байна. Монголын өнөөгийн  үндэсний эдийн засгийн  байдал, ядуурал, байгал орчны сүйрэл, авилгал, эмх замбараагүй байдал, ёс суртахуунгүй явдал, бидэнд ашиггүй гадагшаа хийж буй нүүдэллэлт, зах хязгаар нутгийн эзгүйрэл, ажилгүйдэл,шудрага бус байдал цэцэглэж байгаа  зэрэг нь нэн шинэ  түүхэнд хамгийн харамсалтай гэж хэлж болохоор болвуу.

4. Дайн дажин, байгалийн гамшиг болоогуй хирнээ  амиа бодсон буруу удирдлага, нийгмийн оюуний хямралаас болж, төр засгын олон жилийн турш их хөрөнгө мөнгө, хөдөлмөр зарцуулж бий болгосон эрүүл, оюунлаг иргэдээ хүний нутагт боолын нөхцөлд цөлж байна. Хүн амын 10 хувь буюу 300- гаад мянган иргэд маань гэр бүл, ахан дуус, найз нөхдөөсөө хол, эзэмшиж буй паспорт, гаднах дүр төрх, боловсролын болон соёлын ялгаанаас болж хүний нутагт өдөр бүр сэтгэл санаа, биеийн дарамт, ганцаардлыг амсаж байна. Хэрэг хийгээгуй хирнээ хэрэгтэн шиг айж, ганцаардах өвдөх үедээ халамжилж хамгаалах хүнгүй,  баяр хөөрөө хуваалцах ханьгуй амьдрах ямар байдгыг би өөрийн биеэрээ олон оронд мэдэрсэн тул, өөрийн ахан дуус шиг харийн нутагт амьдарч буй монголчуудынхаа өмнөөс энэ захиаг бас бичиж байна.Эх орондоо  хөдөлмөрлөж, сайхан амьдрах эрхийг л ард түмэндээ өгмөөр байна.Зүгээр л амьд байх биш, сайхан амьдрах эрхийг нь ард түмэндээ эдлүүлэхэд л төр засаг анхаарах цаг болжээ.

5. Миний бие улсын чухал албан тушаалтан биш ч гэлээ, Монголын олон мянган иргэдийн адил эх орны минь амьдрал сайхан байгаасай гэж сэтгэл зүрх, оюун санаагаараа байнга санаа зовдог билээ. Та болон таны нөхдийн бий болгосон ардчилал намайг энэхүү дэлхийгээр аялах боломжийг нээсэн , гэхдээ Монгол улсын паспорттайгаар гадаад улс оронруу зорчих ямар бэрхшээлтэй хэцүү байгааг би аялалынхаа туршид байнга мэдэрч байна. Монгол улсаас гадаад улсад суух дараагийн Элчин сайдуудыг томилох ажил таны үүрэгт хамаарагддаг тул, улс төрч гэхээсээ, эх оронч, түүх соёлоо мэдэж түүнийгээ түгээх сонирхолтой, Монгол улсын тусгаар тогтнол, нэр хүндэд  аюул учирсан тохиолдолд мэдлэг туршлагынхаа хурээнд зөв арга хэмжээ авч чадах, хүний нутагт ядарч зовж буй ахан дүүс шигээ хүнийг хүлээн авч тусламж үзүүлэх сэтгэлтэй тийм хүнийг л сонгож томилно гэж найдаж байна. Монгол улсаа гадаадад бурэн төлөөлөх ажлаа амжилттай сайн хийж буй төрийн ажилтанг улс төр, намын үүднээс сольж, агтны хариунд өгөх албан тушаал битгий болгоочээ гэж хусэж байна.

6. Өндөр хөгжилтэй, эдийн засаг сайн гэх орнууд гадаад харилцаандаа маш их анхаарч, иргэдийнхээ оюун ухааныг тэлэхийн ач холбогдлыг ойлгож,  бусад улс орнуудаар зорчих  визний  хүнд  суртлын бэрхшээлүүдийг дипломат аргаар арилгаж, бусад орны түүх соёл, технологиос судалж суралцан эх орондоо  авчирч болох арга замыг бутээсэн байна. Монгол улсын төрийн тэргүүний ажлыг авсан тэр мөчөөс та дэмжигч намаасаа татгалзаж, узэл бодол, намын харяаллаас үл хамааран таны шийдвэрийг анхааралтай сонсдог, дэмждэг тийм улсыг дахин байгуулах чухал ажлыг түүхэн хэцүү үед хулээн аваад байна. Ард иргэдийн болон тусгаар улсын бодлогод харшилсан шийдвэр бүрт няцаалт өгөх тийм эрх мэдэл ч Та хулээн авч байна. Нэг хүн төрийг удирддаг бодлогоосоо татгалзаж, ард иргэд олон нийтийн байгууллага, туршлагатай хүмүүсийн санал бодол шүүмж нь төр засгын ажилд тусдаг, тийм нээлттэй төр иргэн хоёрын харилцааг бий болгох яаралтай хэрэгтэй байна. Энэ нь улмаар албан өрөөндөө хаалгаа цоожилдог зуршлийг ч эмчлэх болвуу. Төр засгын албан хаагчдын нийгмийн өмнө хулээж буй хариуцлага нь ил тод байдаг тийм нийгэм л хөгжилтэй нийгэм гэж нэрлэгддэгийг би аялж байхдаа ойлголоо.

7. Хэдийгээр Монгол улс энх тайван оршин байгаа гэх боловч манай цэрэг эрс НҮБ-ын энхийг сахиулах уйлсээс бусад нөхцөлд гадны дайнд оролцож байгаа тул, бид дайнтай байгаа гэж тооцож болох юм. Монголийн ундсэн хууль бол иргэн төрийн албан хаагчдад адил үйлчлэх ёстой суурь хууль билээ. Түүнд Монгол улс дундыг баримталсан байр суурьтай байна, аль нэг цэрэг зэвсгийн холбоо эвсэлд элсэхгуй гэсэн байдаг. Энэ зүйлийг зөрчсөн өмнөх төр засгын алдааг залруулж, Монгол улсын цэрэг эрсийг бусдын дайнаас гаргаж, Монгол улс албан ёсоор энх тайвныг эрхэмлэгч гэсэн нэр хүндээ  сэргээхийг хүсэж байна. Муу эр дайнд хөөрнө гэдэг биздээ !

8. Жилийн өмнө Африкт аялж байхдаа Монгол улс Дэлхийн халим агнуурийн холбоонд элсэж, жил бүрийн татвараас гадна Халим гэж дэлхийн хамгийн том, гайхамшигтай амьтнийг устгах нь зуйтэй гэсэн санал өгч байгааг мэдээд үнэхээр гутарсан юм. Би Монголын засгийн газрын хийсэн гэрээ болон гадаад харилцааны  бичиг баримтын архиваас энэ талаар лавлагаа хайж байгаа юм. Монгол үндэстэн өнөөг хуртэл оршин тогтнож байгаа гол нууц нь Байгаль дэлхийгээ тахиж хамгаалах явдал билээ, усанд цус хүргэхгүй  гэсэн цээрээ уландаа гишгэсэн ямар төрийн албан хаагч байгааг мэдэхийг хичээсээр байна. Монгол улс энэхүү гэрээнд орсноор олон мянганаар дагаж ирсэн үндэснийхээ соёлоос татгалзсанаас гадна, далайд гарцгүй, тэр бүр загасны мах иддэггүй, огт импортолдоггүй улс аль нэг улс, компаний эрх ашгийн төлөө явж байгаа хээл хахуулийн засгийн газар, өөрийн бодлогогүй улс гэсэн нэртэй  болоод байгаа билээ.

9. Өмнөх эрх баригчид  төрийн шагналыг сонгуулийн санал авахад ашиглан олноор нь ямарч бодлогогүй  тарааж хүндэтгэл  үнэ цэнийг нь алдагдуулж байсан явдлийг зогсоож, жилд тодорхой тооны шагналыг комисс байгуулж, тусгай шалгуураар өгдөг болгох хууль санаачлахыг хүсэж байна. Төрийн шагнал гэдэг бол Монгол улсын иргэн бүр хүндэлж  явах ёстой хүмүүсд л олгогдож байж нэр хүнд  нь хадгалагдаж үлдэх билээ. Харин хувийн сонирхол, хамаатан садан, сонгуулийн сурталчилгаанд зориулагдаж олгогдсон олон шагналууд өнөөдөр энэ хүндэт  өргөмжлөлийг жирийн зүйл болгосон байна.

10. Шашин гэдэг бол хүний далд буй мөрөөдлөө даатгах, итгэх ариун зүйл билээ. Буддын гүн ухаан бясалгал нь Монголын нөхцөлд шашин болж хувиран, ард иргэдийг мухраар сүсэглүүлж улмаар амьдралаа зогоох, мөнгөтэй болох арга  болон хувирсан байна. Бид түүхээ сайн судлаж бусаддаа түгээх явдлыг хийгээгүйгээс өмнө хийж байсан алдаануудаа дахин давтахаар болоод байна. Энэ бүх зуйл нь шашны буруу биш бөгөөд, хувь хүний сэтгэлийн нууц, бишрэлийг нь удирдах эрхийг хэн нэгэн буруу хүнд  даатгаснаас болсон юм. 90 оны ардчилсан хувьсгал шүтэх, эс шүтэх эрхийг олгосон бөгөөд энэ цагаас Монгол улс 90 хувь нь шууд буддын шашинтай болсон. Юу шүтэж байгаа, ямар утга учиртайг мэдэхгүй хэрнээ уламжлалт зүйл гэж андууран дагасаар байна. Хүмүүсийн шашны үзэл итгэл бишрэлийг нь худалдаж авах, түүгээр дамжуулан удирдах оролдлого тэр цагаас хүчээ авч, мэдээллийн хэрэгслийн хөгжлийн үед ТВ-ийн сувгууд хуртэл нээгдэж, шашинд гүнээ итгэдэг хүмүүсийг номлолоор мансууруулж, дундуур нь улс төрийн үзэл баримтлалыг хүмүүсд  тулгаж  удирдах арга өнөө үед бүр замбараагаа алдсан гэж хэлж болохоор байна. Шашины тэргүүн нь хувь хүн бөгөөд түүний улс төрийн узэл баримтлал нь тухайн шашинтай, түүний сусэгтэн олонтой огт хамаагуй юм. Өөрийгөө бурхны сонголтыг биелүүлж байна гэж итгэснээс үү, хувийн ашиг сонирхлын төлөө хүмүүсийн итгэл бишрэлийг ашигласан уу ? улс төрийн сонгуулийн ажиллагаанд шашны хүмүүс оролцож, нийгэмд буй бэрхшээлийг мухар сүсгээр дамжуулан ашигладаг тэрхүү системийг зогсоох нь чухал байна. Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн хувьд хууль санаачлах эрхээ эдэлж, Монгол үндэстний эв нэгдэл, итгэл бишрэлийн аюулгуйн баталгааг хангах үүднээс шашин шүтэх, эс шүтэх талаархи 90-ээд оны Үндсэн хуулийн заалтандаа нэмэлт өөрчлөлт оруулж, шашны тусламжтай ард иргэдийг удирдаж, турхирч болох арга замуудыг яаралтай хаах хэрэгтэй байна. Дэлхийг тойрч аялж байхдаа иргэд улс хоорондийн дайн тэмцлийн хамгийн аймшигтай шалтгаан нь шашных байсныг би ойлгосон тул ийнхүү иргэдийнхээ шашны тухай ойлголтийг сайжруулж, ерөнхий боловсролын сургуулиудад шашин гэж яг юуг хэлж байна, мухар сүсэг гэж юуг хэлж байна, шашны  мөн чанар үүрэг  гэсэн сэдвүүдээр хичээлийн программ бий болгож дэлхийн бүх шашингуудтай харьцуулан зааж эхэлбэл, хий хоосон айдсаас ангижирч, бие биенээ шашин шүтлэг узэл бодлоор нь ялгаваралдаг тэрхуу ирээдүйгээс чөлөөлугдөж болох юм.

11. 2008 оны 7 сарын нэгэн бол Монгол улсад иргэний дайн гарч болзошгүйн анхны дохио байсан гэж би бодож байна. Таны сонгуулийн амлалтуудийн нэг нь 7 сарын нэгний хэлмэгдэгсдийг өршөөх тухай байсан. Шудрага  бус сонгуулийн хариунд эсэргүүцсэн хүмүүс, олон нийтийн замбараагуй байдлыг бий болгож дундаас нь завшсан хүмүүс, улс ард түмний үнэт зуйл болох түүх урлаг соёлын үнэт зүйлүүдийг устгах ажилд гар бие оролцсон хүмүүс, ард түмнийхээ эсрэг галт зэвсэг хэрэглэх тушаал өгсөн, гуйцэтгэсэн хүмүүс гээд яс, мах, өөхийг салгах нь маш чухал гэж бодож байна. Холийн замд яваа миний хувьд, гадаадад болон Монголд амьдарч буй иргэдийн хувьд – Яг юу болоод өнгөрөвөө ? гэсэн асуулт өнөөг хуртэл бүүдгэр байгаа хэвээр. Үүнийг бид мартаж өнгөрөөх бус, учир шалтгааныг нь олж,  дахин давтахгуй байх сургамж авах нь чухал болвуу. Намынхаа байр суурьны үүднээс бус шуух засаглал, шудрага ёсыг хамгаалах үүрэгтэй Ерөнхийлөгчийн институтийг тэргүүлж эхэлсэн хүний хувьд 7 сарийн 1нд яг юу болоод өнгөрсөн талаар улс төржөөгүй тусгай комисс байгуулж, ард түмэндээ нэгдсэн мэдээллийг албан ёсоор өгөх нь хэрэгтэй байна. Энх тайван оршиж буй Монгол улсад Онцгой байдал зарлахаар хэв журам алдагдсан, улс орны аюулгүйн баталгааг хангадаг төрийн албан хаагчдын бие эруул мэндэд халдсан, төр засгийн зүгээс иргэдийнхээ эсрэг галт зэвсэг ашигласнаас иргэдийн амь нас, эрүүл мэнд хохирсон, ард түмний хувийн болон түүхэн ач холбогдолтой улсын унэт зуйлс, эд хөрөнгө устсан, олон нийтийг турхирсан, хомроголон баривчилж, хууль бус шүүлт, цагдаагын дэглэм тогтоосон, хуулиар баталгаажсан чөлөөт олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслэл хаагдсан зэрэг байдлыг үүсгэсэн буруутнуудыг олж тогтоох нь сургамжтай гэж бодож байна. Монгол дахь олон улсын хүний эрхийн байгууллагууд, хүний эрхийг хамгаалах төрийн бус байгууллагууд, ардчилалыг бий болгохийн төлөө ажиллаж буй олон нийтийн байгууллагууд, тэгээд улс төрждөгүй  хуулийн дээд албан тушаалтангуудаар тэргүүлсэн албан ёсны комисс байгуулж, уг өдрийн нийгмийн байдал хурцдахад нөлөөлсөн хүмүүс, албан тушаалтангуудаас асуулга тавьж, түүнийг олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр улс даяар шууд дамжуулах нь чухал байна. 7 сарын 1 ний хариултуудыг албан ёсоор бодит баримтан дээр суурилуулж гаргаагүй тохиолдолд ард түмний дотрох үзэн ядалт, төрд болон, цагдаагийн байгуулгад үл итгэх байдал даамжирч, дараагийн хурцадмал байдалд  хүргэж болзошгүйг дэлхийн хүн төрлөхтний түүх, өнөө үеийн байдлуудаас харж дугнэлт хийж болох билээ.

Ардчилал өндөр хөгжсөн улсуудад зарим нэг асуудлуудыг олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн өмнө шийдвэрлэж, асуудлын бодит байдлыг иргэдтэй цуг шийдвэрлэдэг зарчмийг судлаж, хэрэгжүүлбэл нийгэм дотрох хуваагдал, узэн ядалт багасах болвуу.

Монголийн шинэ үеийн иргэн болох миний бие эрхэм Танаас маш олон ажил, өөрчлөлтийг хулээж байна. Түүнийгээ өөрийн энэхүү захианд бичиж, интэрнэт дахь блогдоо байрлуулан,энэ бодол минь албан болон албан бус шугамаар Танд хүрнэ гэдэгт эргэлзэхгүй байна. Хариуцан  дааж буй улсынхаа иргэний дуу  хоолойг сонсож ,миний захианд хариу илгээнэ гэдэгт бас итгэлтэй байна. Танд амжилт хүсэн ерөөе.

Дэлхийг тойрон аялагч Амай Ж.Золбаяр