Category: 
November 28, 2009
| 934 Үзсэн 
2009 оны 11 сарын 27 Унгар улс Будапешт хот
Монгол хэлний хөгжил шинчлэлийг 40 50 иад онд кириллээр солиж байхдаа хийснээс хойш мартагдсан гэж хэлж болно. Ялангуяа Хэл шинжлэл, үндэсний соёлоороо суралцаж ирээдүйн улсынхаа төлөө ажиллах байсан багш оюутнуудаа эдийн засгийн болон улс төрийн хямралд автуулан гадагшаа аяга таваг угаалгахаар явуулсан тул.
80-аад онд төр засаг иргэдийнхээ боловсрол эрүүл мэндэнд, коммунизм байгуулах түүхэндээ хамгийн их хөрөнгө зарсан боловч, 90 –ээд оны шинэчлэн байгуулж буй Монгол улсад тэдгээрийн мэргэжил боловсролыг ашиглаж чадалгүй үлдсэн билээ.
Өнөөдөр над шиг латинаар Монгол тэмдэглэлээ хөтөлдөг ТӨӨРСӨН МОНГОЛЧУУД дэлхийгээр дүүрэн байгаа энэ үед яавал дээр вэ?
Гэсэн асуултыг би өөрөөсөө байнга асууж байлаа, ялангуяа Глобалчлагдаж буй өнөөдрийн нийгэмд англи хэл, англи дараалалтай КОТОВЧ-ыг Монгол болон дэлхийн өнцөг булан бүрт ашиглаж байгаа үед.
Энэ тохиолдолд бид хүссэн хүсээгүй өөрийн Котовчыг өөрчилхөөс өөр аргагүй болж байгаа юм.
Учир нь над шиг компьютер ашигладаг олон хүмүүс Кирилл Монгол хэлний Котовчин дээр А үсгээс авахуулаад бусад үсгүүд хаана байдгийг мэддэггүй. Бас газар болгоны котовчууд тухайн үндэсний хэл соёлоос шалтгаалан өөр өөр байрлалтай байдаг тул бүүр их будилмаар.
Өндөр хөгжилтэй, өөрийн боловсролын системийг бат суурьтайгаар хөгжүүлж буй улсуудад Котовчны байрлалыг солих тал дээр санаа зовоох зүйл үгүй боловч, манайд боловсролын салбар нь эв нэгдэл улсын ирээдүйн боловсон хүчин, хөгжил гэж бодохоос илүү албан тушаал дээр гарвал өөрийн амьдарлаа сайжруулж, үнэгүй төрийн халамж эдэлж, гадаад дотоодоор аялах төдий бодсоор байгаа юм.
Бид эх орондоо гадны хүн шиг ҮНДЭСНИй ХЭЛ БИЧГИйН ТОЛЬ номоо нээгээд тэн хагасаас илүүг ойлгохгүй болсон харамсалтай өнөө үед Монгол хэлээ яаж иргэддээ хялбар хүргэх вэ?
Гэсэн цогц бодлого явуулах хэрэгтэй байна.
Бадарчин маш олон асуултуудын хариултыг хайсаар Македон улсад Монгол кирилл үсгийн Котовч олон нийтээрээ илүү ашиглаж эхлүүлэхэд хэрэгтэй зүйлийг олсон юм.
Анх Монгол кириллийг бичгийн машин дээр байрлуулсан байдалд сурсан хүмүүс байгаа боловч, над шиг шууд англи виндовс дээр QWERTY-г суралцсан хүнд Македоны туршлага хэрэгтэй санагдлаа.
Америк латин үсэгний Котовч дэлхийн өнцөг буланд ашиглагдаж байгаа өнөө үед Монгол кириллээ Америк Латинтай холбох юм бол, кириллээр бичих хамаагүй хялбар болох юм.
Зарим үсэг байхгүй бол өөр үсэгтэй орлуулах замаар хийвэл хүмүүс бие биентэйгээ англиар бус Монгол хэлээрээ захиа бичиж эхлэх болвуу гэж бодогдлоо.
Сайн байна уу? Гэдгийг ч хуучин Монгол бичгийн хэв маягаар бичих нь уламжлалт хэлээ авч үлдэж глобалчлагдаж буй дэлхийд Монгол соёлтойгоо шинэ эрэнрүү ороход бяцхан түлхэц болох болвуу.
Миний хувьд ч гэсэн уг кирилл үсэгнүүдийн байрлал нь өдөр тутамын хэрэглэж буй компьютерүүдэд байх тул, давхар ажил хийлгүй шууд кириллээр бичих боломж бий болох юм.
Аялаж байхад нэгэн Солонгос охинтой танилцаж байсан бөгөөд, тэрээр солонгос үсэггүй компьютер дээр интернет захиа бичих хэрэг гарах үед, үндэснийхээ нэгэн сайтаас Солонгос үсгийн товчны байрлалыг шууд ямарч ачаалалгүй суулгаж, захиагаа бичиж байсан юм.
Харин Франц Испани зэрэг улсууд өөрийн котовчуудаа Америк-аас өөр байлгах нь цаагуураа үндэснийхээ бодлогыг авч үлдэхийн тулд байгаа болвуу гэж бодож байна. Миний энэ санааг дэмжиж Фэйсбүүк болон Hi 5 дээр бүлэг нээвэл ямарваа нэгэн өөрчлөтөнд хүрч болох мэт санагдсан юм.
Намайг дэмжиж байгаа бол саналаа бичнэ үү?
Horaayy..there are 8 comment(s) for me so far ;)
Mash chuhal sedev.Uul ni hyalbar argaar uuniig shiideh heregtei yumdaa.Latin useg ijiliig ijleer,uldesniig ni oruulaad hyalbarshuulval sainsan.Baabariin sanaa zuv shig sanagdsan.Kotovch gedeg ugiig tsaashid hereglej baiya.Amjijlt.
Компьютерийг тооцоолуур гэж нэрлэж заншаад байгаа шүү дээ. Тоотовч гэвэл ямар байна.
Миний бодлоор бол монгол бичигтээ яаралтай цаг алдалгүйгээр шилжсэн нь дээр гэж боддог юм. Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр гэж сүржин нэртэй даржин үр дүнтэй хөтөлбөр байдаг. Энэ тал дээр та ямар бодолтой явдаг вэ.
Sain uu amai, Sain yavj bn uu. Ene deer ooriin bodoloo xelxed qwerty – bairlal-g demjsen layout-d uud bdag. #AMAPXAH# gej layout bgaa. Eniig ashiglax xun ni ashiglaj l bgaa. Minii bodloor mongol layout ni olon zuild tulguurlan xiigdsen bdag uchiraas ezemshix ni zuitei bolov uuu gej bodoj bn. egshig giiguulegchiinx ni bairlal-g bodoj bairluulsan baidag baixaa. english, mongol gariin bairlaluud ni oor baix ni unexeer davuu taltai yagaad gevel latinaar bichij bn uu, mncyrillic-r bichij bn uugaa yalgah hereg gardag, tehegui bol krill text-ruu xarchaad latin bairlal-g darna geheer zorchil uuseed bdag um . hehe, keyboard ruu gaa xarj bichdeg xumuust bol yalgaagui bx, keyboardruu gaa xezee ch xarj bichdeggui xunii xuvid bol zorchil uuseed, cyrillic text ruu xarchaad latin tovch darj chaddagui yum bilee, Ene talaar IT-n chigleliin xumuusiin dund zondoo margaan degddeg, xumuusiin yarij bgaagaar bol mongol uls tusdaa layout-tai baix ni zuitee gedeg deer sanal negdsen bdag.
Kottovch gehleer tiim ch taarsan met sonsogdohgui baina. Gaga (dotuur huvtsas)-g mongoloor Khotovch gedeg biluu yu bilee, teruun shig. Keyboardiig zugeer l “Gar” gej nerlej yaridag shuu dee, barag togtchihson helleg, harin alban yesoor mongoloor yu gedeg yum, buu med. Ternees gadna Kirill usguudiig Latin usguudiin taarah tovch/usguudtei n shuud holboj ashigladag bolgol zugeer yum gesen sanaag Amai devshuulj baih shig baina. Hamagmongol.net-iin comment bichih heseg deer iim bolomj baidag. Yahav, kirill usgeer 10 huruugaar typing hiideggui hund bol heregtei zuil yum. Gehdee minii bodloor yag mongol Gar (esvel bichgiin mashin) deerh usgiin bairlal zergiig bodoj baij anh hiisen/togtson baih yestoi. Ooroor helbel, Mongol helend kirill usgiin davtagdah baidliig hargazlaj bairluulsnaas zailahgui, hovor hereglegdeh usguudiig zahaar n bairlulah geh met. Tiim uchraas, hamagmongol deerh available tool bol yalt ch ugui heregtei zuil bolovch alban yesoor tegeed shuud avchihaj bolohgui/bolomjgui gej bodoj baina. Bi latinaar ch, mongol kyrilleer ch adil 10 huruugaaraa tovshdog. Ali alinaas n nugoo ruu n switch bolohod yer hundrel gardaggui yum, medeej shuu dee ugaasaa Gar luugaa harah ch ugui baigaa yum chin, yalaa gej budilahav. Ugaasaa 10 huruund ter latin bolon kirill fontuud chin bairlaltaigaa hamt reflex bolood orchihson uchraas nadtai nadtai ooroo medeed, bi yu gej bichmeer baina yag tegej huvrood, salangid ajillaad unaj baigaa yum. Latin usguud heregledeg ulsuudiin gar deer zarim useg n zurson baidag l daa, tehdee ter n ooriin tani helj baigaagaar Undesnii bodlogoo avch uldeh geseg hereg bish bolvuu. Anh 1700aad onii ehnees anhnii bichgiin mashin anglid uussen gej wikipedia helj baih shig baina. Ter uyed angli helend tohioldoh usgiin davtamjaar, bas avia zui oor yu yu baidag yum (ene hel sudlaliin technik setgelgeetei ulsuud l sain medeh, yag heleh baih) ter buhnees ulamjlaad usgiin bairlaluud songogdson baij taaraa. Tegeed tendees France, German zeregt tarhahdaa ihenh usguudiin bairlaliig heveer n avch, harin zarim usguudiinhiig solison baina. Neg garaltai helnuud uchraas, ihenh usguudiin bairlaliig heveer avsan bolvuu. Oros Gar deer kirill usgiin bairlal mongoliinhoos shal oor baidag, ene n orosoos bid bodlogooroo tusdaa baih gej geheesee iluu shal oor hoyor helend ooroor davtagdah usgiin daraalal zeregtei l holbootoi baij taaraa. Tuunees bish ah nar bidniig shuvt huchirhiilj tulgaj irsen yum chin Garaa bas tulgah l baisan baih. Tovchdoo yu gej heleh geed baina geheer, mongol Gar (bichgiin mashin) deerh usgiin bairlal bol shinjleh uhaanii undesleltei gedegt 100% itgeh heregtei, hervee oochloh sanaa bodol baival helnii bolood technikiin geh met holbogdoh erdemtdiin group tusgailan saitar sudalgaa hiij baij tsoohooon, 2-3 usegiig l oorchilj boloh baih. Turuun helsen, hamagmongol deerh tool bol (tovch bur deer latin usguudiig ijil kiril usgeer shuud holboson) urgon hereglegdeh n damjiggui, heregtei ch zuil. Harin tuuniig official mongol Gartai haritsuulshgui zuil yum. Bi ugaasaa latin bolon mongol Gar deer harahgui typing hiideg bolhoor ter hamagmongoliin kirill tool deer yavahgui yum bilee. Ugaasaa nadad teriig ashiglah heregtsee baihgui l dee, zugeer l turshij uzsen hereg.
sain baina uu?
nadad ene site ih taalagddag yum. http://krilleer.blogspot.com/
bookmark hiichihsen baihad zugeer l site.
Heterhii uurinhuuruu bodson bn. Er n mongolhel zui tiim ch bas muu bish shuu! Za yamar ch baisan amjilt husie!
kodovch bval zugeer yum bish uu
SOGU, NAIO, KOTOVCH etc. i like it!