Улс төрийн тавцанд Би анх Н. Энхбаяр гэж хүний тухай Казиногийн хэрэг гарах үед сонсож байсан. Жирийн залууд танигдхаар хүн байгаагүй бөгөөд энэ хэрэгт холбогдсонд миний Аав санаа алдаж – Уул нь гайгүй шинэлэг өндөр боловсролтой залуу хүн байсан юм ! гэж хэлж байсан санагдана.

Их хурлын гишүүнийг 1992 оноос хашиж байсан нь туршлагтай улс төрч гэдэг дүгнэлт хийж болох юм. Дөнгөж энэ албанд ирж байгаа хүнийг бодвол хаана юу байгааг төвөггүй олж чадахаар гэдэг ойлгомжтой.

Соёлын сайдын алба хашиж байхдаа Ганданд Жанрайсагийн хөшөөг барихад оролцсон гэсэн байсан. Улсын эдийн засаг 300 хувийн инфляцтай болсон 90-ээд оны эхэн үед өндөр өртөгтэй энэхүү хөшөөг барих нь юуний түрүүнд хүн ардад итгэл бишрэлийг авчирах зорилготой байсан байх.

Буддийн гүн ухааныг Монгол хэлнээ орчуулсан гавъяаг нь бас дүгнэх хэрэгтэй болов уу.

1996 оны сонгуулиаар ялагдсан Ху нам боловсон хүчин, нэр дэвшигчдээ бараг бүрэн шинчилж, төрийн ажил гэдэг ард түмнийхээ амьдралыг сайжруулах үүрэгтэй гэсэн хуучны боловсрол, ёс суртахуунтай гишүүд шинэ хөрөнгөтний чиг баримжаатай гишүүдээр солигдсон.

Өнөөгийн Ху намын гишүүдийн дотор комунист гэж хэлж болхоор хэн ч байхгүй ! Монгол дах хамгийн хөрөнгөтний нам шүү дээ. Хуучний социалист лидэрууд байр сууриа алдаж, шинэ капиталист залуус байр сууриа эзэлж эхэлсэн.

2000 оны сонгуулид Ардчилсан намын замбараагүй, туршлагагүй төр барилтаас залхсан ард түмэн Улсын их хурлын 72 суудлыг Ху намд өгсөн. Сонгуулийн маргааш бүх замууд дээр цагдаа зогсож, зохицуулж – Одоо л бид хөлөө олох нь дээ ! гэж итгэж байсан аав мань хэлж байж билээ.

Төр нь ёс суртахуунгүй бол хяналттай байх ёстой.

Монгол улс нь Парламэнтийн засаглалтай тул Их Хурал Ерөнхий Сайдын үүрэг давамгай юм.

Өмнөх ардчилсан намын удирдлагын үед хүн бүр амиа бодож байсан бол, 2000 оны сонгуулийн дараа –Бидэнтэй биш бол, бидний эсрэг ! гэдэг үзэл баримтлалаар нийгмийг хувааж эхэлсэн.

Ху намын харяалд орвол амьдралын баталгаа сайжирч, ажлаа бүтээх боломж нээгднэ гэсэн бодол нийгэмд шингэсэн тул эрх мэдлийн пирамид комунизмаас хойш дахин бүрдэж эхэлсэн.

Өмнөх ардчилсан засаглалын үеийн замбраагуй байдлыг бодвол илүү зохион байгуулттай болж, лобби болон авилгал илүү сүлжээтэй болсон нь өнөөгийн нийгмийн хямралийг улам бүр доошлуулахад суурь болсон.

Хяналтгүй төрийн Сүлжээ !

Сөрөг хүчин болох Ардчилсан холбоо эсэргүйцлээ илэрхийлж Комунистууд гэж хараалын хэлбэрээр бодлоо илэрхийлж нийгмийг хуваахийг хичээж байсан ч, 2000 оноос хойших шинэ ХУ намд комунист, нийгмийн амьдралыг сайжруулах социалист буюу нийгмийн халамжийн үзэл баримталтай хүмүүс бараг байхгүй болсон гэдгийг анзаарсан болов уу ?

Нийгмийн амьдралыг баталгаатай тогтвортой байлгаж, ажилласан мөнгө  хүний анхны хэрэгцээ болох хоол ундаа авчихаж чаддаг систэмийг бүрдүүлсэн Монголын комунизмийн дунд болон сүүлийн үеийн ХУ намыг өнөөгийн ХУ намтай андуураад байгаа нь, ХУ намынхаа төлөө идэвхтэй саналаа өгч буй ахмад үеийн хүмүүсээс харж болох юм.

Насаараа ажилсан тэтгэвэрийн мөнгө нь эрүүл хоол идэхэд ч хүрэхгүй байхад тэрхүү шүтээд байгаа шинчлэгдсэн нам нь барууны саятангуудаас дутахааргуй амьдарч байгааг харахыг хүсэхгүй байна уу ?, эсвэл өөр сонголт байхгүй байна уу ?Носталги буюу хуучний дурсамжиндаа итгээд байгаа ч байж болох юм.

Ардчилалаас болж амьдрал муу болсон гэж бодож байгаа тэднийг буруутгах аргагүй юм,

Эрх чөлөөний төлөө хийсэн 90ээд оны хувьсгал нь амиа зогоохын төлөөх тэмцэл болсонд хүн бүрийн буруу байгаа гэдгийг хүлээн зөвшөөрөх цаг ирж байна.

Ардчилалаас болоогүй, хүмүүст ардчилал гэдэг нь хүссэн бүхнээ хийж болно гэж буруу тайлбарлаж, Улсын хөрөнгийг чадалтай болгон нь авч болно гэж, төрийн хяналтаа алдсанаас болсон юм.

Барууны соёлд сохорч, судлалгуй шууд хуулбарлсанаас ч болсон.

2000 оноос бүрэлдсэн ИХ, Засгийн газрийн анхны ажил Мянганы зам !

2001 оны үед шинэ Их хурал, Засгийн газрийн эхлүүлсэн анхны ажил болох Мянганы Зам хөтөлбөр төв руу нүүх их нүүдлийг бууруулсан эсэхийг мэдэхгүй, гэхдээ хяналтгүй төр Улсын эдийн засаг, тусгаар тогтнолд ямар аюултай байж болохийг харуулсан.

Нийт ард түмний 80 гаруй хувь нь дэлхийн стандартаар нэн ядуу амьдарч, хүн амийн 10 хувь нь эх нутагт нь ажил олдохгүйн улмаас гадаадад боолын нөхцлөөр ажиллаж байхад олон мянган гадаад ажилчид авчирч Монгол хүний хийж болох жирийн шороо зөөх ажлыг хүртэл хийлгэж, ирээдүйд та бидний төлөх их өр зээл цөөхөн хэдэн лоббичдийн гар дээр очсон.

Миний дайсан бол Ажилгүйдэл гэж уриалж байгаа хүний хийсэн ажил!

Зам засварыг үндэснийхээ компаниудаар хийлгэх боломж байсан боловч хууль тогтоомж бэлэн бус, төрийн лоббигоос ашиг олох сонирхолтой хүн их байснаас болж гадны компаниудад хөрөнгө оруулалт болон хувирсан.

Огт зам засварын ажил хийж байгаагуй компаниуд хүртэл тэндэрт ялж гадны компаниудаар ажлаа хийлгэж байсан.

Монголдоо 500 ногооны цалин авч байсан бол ингэж гадаадад хүний боол болохгуй байсан ! гэж гадаадад хууль бусаар ажиллаж амьдарч байсан Монгол хүнээс сонсож байсан. Аав нь удаан хугцаанд өвдсний улмаас нас барах үед очиж уулзах боломжгүй байсан гэж нүдэндээ нулимс цэлэгнуулж ярьж байсан Монгол залууг хараад өрөвдөж билээ.

Төрийн бүх салбарууд Ху намын мэдэлд орсон боловч комунизмийн үе шиг Нам доторх өндөр ёс суртхуунтай хяналт нь 2000 оноос бүрэлдсэн төрд байгаагүй бөгөөд намын харяалал, танил талын том сүлжээ болж, газар олголт, тэндэрийн луйвар болон улсын төсөвтэй том том луйварууд эн үед хяналтаас гарсан юм.

Хүүхдийн тоглоомийн талбай, сургуулийн гаднах спортын зориулттай газарт хүртэл өндөр үнэтэй барилга баригдаж байсныг санаж байгаа болов уу.

Хотын иргэдийн амар тайван байдал, ногоон байгууламж, спорт болон хүүхдийн тоглоомийн газар, машиний зогсоол гэх мэт маш сайн зохион байгуулсан байсан хот мань өнөөдөр шамбааралдсан зохион байгуултгүй хот болон хувирсан байна.

Энэ үйл ажилгаа 2000 оноос хойш эрчимтэй хөгжсөн нь өнөөг хүртэл яригдаад байгаа газрийн наймааны үр дүн юм.

Хүн бүр Үндсэн хуулийн өмнө эрх тэгш!

Үндсэн хууль гэдэг зүйлийг ихэнх хүмүүс сайн ойлгодоггүй. Үндсэн хууль гэдэг бол Ард түмэн Төр хоёрийн хоорондын харилцааг зохицуулдаг хууль юм. Өөрөөр хэлбэл Төр засагын тэргүүнээс авхуулаад иргэн бүр дагах ёстой халдашгүй суурь хууль.

1992 онд баталсан Монгол улсын 4 дахь үндсэн хуулинд хүний эрх чулуу, шашин шүтлэг, хэвлэлийн эрх чөлөөг чөлөөлж өгсөн бөгөөд маш богино хугцаанд хийж барууны үндсэн хуулийг бараг хуулсан тул, бүтээхэд оролцоогүй ард түмэн энэ хуулийг өнөөг хүртэл ойлгож амжаагүй байгаа юм.

Үндсэн хуулийг шашин шиг Шүтэж дагах ёстой гэж ойлгодог боловч дотор нь ямар зүйлүүд агуулсан байдгийг яс мэддэг, ёсчлон дагадаг хүн нийгэмд болон төрд бараг байхгүй байна.

Энэ үндсэн хуулинд орсон маш чухал заалт бол Монгол улс НҮБ-ээс бусад цэрэг зэвсгийн холбоо эвсэлд орохгүй, дундыг баримталсан байр суурьтай ! гэсэн байдаг. өөрөөр хэлбэл НҮБ элссэн цагаас олон улсын энэ байгуулгын дүрэм журмыг дагна гэж хүлээн зөвшөөрсөн гэсэн үг.

Дэлхийн хамгийн хүчирхэг улс Америк нь Ирак Афганистан улсууд руу Тэроризмийн эсрэг нэрээр дайн хийхэд Тухайн үеийн Ерөнхий Сайд болон Их Хурал зөвшөөрөл өгч Ард иргэдээрээ баталсан үндсэн хуулиа зөрчин оролцон.

Монголчууд бидэнд хамааралгүй бусдын дайнд өөрийнхөө залуусыг илгээсэн .

Дайны төхөөрөмж харж, сүүлийн үеийн зэвсэг тэхниктэй харицаж үзэж байгаа давуу талуудийг бид харж байгаа ч, 9 сарын 11 ний өдөр УБ дах Чингис Хаан онгоцны буудалд онцгой байдлын нөхцөлд иргэдээ шалгаж байгаа нь энэ явдал бидэнд хэрхэн хамааралтай болсоныг ойлгож байна уу ?

Муу Эр Дайнд Хөөрнө! гэдэг зүйр цэцэн үгийг бодит болгосон.

Түүх гэдэг өнөөдөр зүв юм шиг боловч хойч үед ямар байсан нь мэдэгддэг юм. Хэдийгээр бид энх тайван цагт амьдарч байна гэх боловч манай цэргууд НҮБ-ийн энхийг сахиуулах үүргээс бусад нөхцөлд энэ дайнд оролцож хүний цус урсгасан тул манай улс албан ёсоор дайнтай байгаад тооцож болох юм.

Иракийн Багдад хот дахи өдөр тутмийн дэлбэрэлт, иргэдийн хоорондын зөрчилдөөнд жирийн иргэдийн амь өртөж байгаад бид хамааралтай болсон гэсэн уг.

Хэрвээ биднийг түрэмгийлэх дайнд огт хамааралгүй улс цэргээ цуг илгээсэн бол, зөвхөн надаас гадна хэдэн үеэрээ тэрхүү дайснуудийг санана шүү дээ !

Арабын ертөнц, Исламийн ертөнцийг мэдэхгүй ийм алдаа хийсэнд харамсалтай байна. Мэдээллийн аюулгуйн байдлын баталгаагаа алдсан тул, барууны хэвлэл мэдээллээс АРАБууд муу хүмүүс, мусулманууд аюултай гэж итгэсээр байна, гэтэл биеэрээ тухайн нутагт аялж узсэн Монгол залуугийн хувьд тэрхүү ухуулга суртлаас шаал уур амьдралыг харснаа хэлмээр байна.

Хэзээ нэгэн цагт Иракийн ард түмэн НҮБ болон Олон улсын шинэ харилцаа тогтсон өнөө үед Монголчуудын хийсэн саваагүйтлийг сануулах байх.

Өдөр бүр олон хүн амь насаа алдаж байгаа явдал дарангуйлагч гэх Садам Хусэйний үеийнхтэй харьцуулашгүй. Химийн зэвсэг ч олдоогуй.

Өнөөгийн ерөнхийлөгчийн сонгуулийн сурталчилгаанд Монголын цэрэг эрс Энхийг сахиулах ажилд оролцож байна гэж гайхуулж байгаа боловч Түрэмгийллийн дайнд Монголын нэр, цэрэг эрсийг оролцуулсан алдаагаа огт дурдахгүй байна.

Монгол улсын үндсэн хуулийг тухайн үеийн засгийн газар, Их хурал зөрчиж байгааг ард түмэн, үндсэн хуулийг хамгаалах үүрэгтэй Үндсэн ХУУЛИЙН ЦЭЦ хүртэл мэдээгүй гэж уу ?

Эсвэл төр засаг нэг мэдэлд орж хяналт, олон ургалч үзэл үгүй болсных уу ?

Хоолны мөнгөндөө тарчилсан ард түмэн хуулийн мэдлэггүйгээс эсвэл гадны мэдээллийн нөлөөнд орсноос болж Монгол улс өөртөө хамаагүй Дайнд татагдан орж, гадны иргэдийн цус урсгаж буйг нүдээ нээж харах цаг болсон шүү !

Тухайн үеийн сөрөг хүчин Үндсэн Хууль зөрчигдөж буй асуудал дээр ямар байр суурьтай байсан бэ?

Хуулийг зассан гэсэн асуудлыг маш их шүүмжилж байсан хэвлэл мэдээллийн хэрэгслууд Монгол улс Үндсэн хуулиа зөрчиж дэлхийн тэррорисмийн бай болсоныг яагаад ойлгохгүй байна ?

2000-2004 онуудад хэвлэл мэдээлэл шууд утгаараа дарамтанд байсан. Харин өнөөдөр ? Нэг хоёр хүний хоорондох гэмт хэргийн тухай сонин хэвлэлууд хуудас булаалцалдан бичиж байгаа хэрнээ, энх тайван эрхэмлэгч Монгол улс тухайн үеийн засгийн газар, их хурлын буруу бодлогоос болж дайнд татагдан орсоныг яагаад хөндлөнгөөс харж дүгнэлт хийхгүй байнаа ?

Зарим хүмүүс Хоёр их гүрний хооронд буй сул дорой Улс тул суулд тусгаар тогтнолоо хамгаалахад гуравдагч хүчний тусламж хэрэгтэй гэж итгэж байсан ч байж болно, гэхдээ ноднингийн Гурж улсын дайнаас сургамж авсан байх. Олон улсын харилцаа гэдэг бол ашиг сонирхлын харилцаа юм шүү ! Хэрэггүй бол золионд гардаг явдал түүхэнд бишгүй бий !

НҮБ гэж олон улсын байгуулгын аюулгүйн зөвлөлийн шийдвэргүйгээр хийсэн ямарч дайн хүн төрлөхтний эсрэг хийсэн гэмт хэрэг юм шүү ! Уг дайныг эсэргүйцдэггүй юмаа гэхэд бусад улсуудын адил дундийг баримталж хаяагаа сахиж үлдэх нь дээр байсан болов уу!

Энх тайвнийг эрхэмлдэг Үндсэн Хуультай Монгол улсыг дайнд татан оруулсан хүн ирээдүйд хуулийн хариуцлага хүлээн гэдэгт итгэлтэй байна.

Дайн, хүчийг эрхэмлэдэг Ерөнхийлөгчтэй байхаас би эмээж байна.
Үргэлжлэл бий…