Amai-Terelj-77

2017 оны 6 сарын 26.

Улаанбаатар хот.

Монголын төдийгүй Дэлхийн хүн бүр, хүүхэд бүр Дэлхийг тойрохыг мөрөөддөг гэж хэлж болно. Би бас тийм мөрөөдлийг аавын маань надад бэлэглэсэн Атлас Мира гэх Дэлхийн газрын зурагтай номоос  олж авсан. Хуудас эргүүлэх төдийд Европ, Африк, Америк руу хүрч байсныг санаж байна. Харин бодит амьдрал дээр Дэлхийг туулна гэдэг хамаагүй хэцүү байж ээ.

Өдөртөө Улаанбаатараас Тэрэлж, Дархан ороод ирэхэд хир ядардаг билээ дээ, тэгэхэд Дэлхийг бараг дөрөв тойрсонтэй тэнцэх газар нутгийг энэ арван нэгэн жилийн эрэл хайгуулын хугацаанд туулсан байна шүү дээ.

Зуу зуу, мянга мянган км-ийг, өдөр шөнө, халуун хүйтэн, амар амгалан, аюул түгшүүрийн нөхцөлд даван туулна.

Гомдлох эрхгүй…

Тэгээд, олсон, ойлгосон зүйлүүдээ “Монгол Бадарчин” цуврал номдоо бичиж, XXI зууны эхэн үед Дэлхий ямар байсан тухай зуу зуу, мянган жилийн дараах хүмүүст зориулан үлдээнэ.

Энэ хол замд юуны түрүүнд өөрийгөө олох,

Монголоо олох, тэгээд Дэлхийг ойлгох жамтай байжээ.

MB4 nom poster

(Монгол Бадарчин номуудыг уншаарай)

Түүхээс…

Цэцэрлэгт байхад, Норов өвөө маань бурхан болж, би анх удаа амьдралын тухай эргэцүүлж эхэллээ. Намайг дандаа эрхлүүлж, ойд дагуулж, Монголчуудын нууцуудаас зааж өгч байсан өвөө маань хөдөлгөөнгүй хэвтэж байсныг санаж байна. -Нэгэн өдөр би бас өвгөн болоод, тэгээд хорвоог орхино гэдгийг ойлгоод, амьдрал хэтэрхий богино, утгагүй санагдаж, хэдэн өдөр уйлж, хүүхэд насны хямралд орж байсан.

-Аан, амьдрал гэж ийм жамтай юм байна даа гэдэг анхны ухаарлаа тэр үед авсан юмсанжээ.

Дунд сургуулийн тав дугаар ангид, ходоодны хүнд мэс засалтай Билиг эмээгээн арчилж байгаад, сүүлийн замд нь үдэхэд бас л олон бодол эргэлдсэн. Амьдрал мөнх бус. Өвчин хэлж ирдэггүй, хийсэж ирдэг гэдгийг ухаарсан байсан нас…

Билиг эмээтэйгээ багаасаа Гандан орж мөргөдөг байсан би, өөрийгөө Буддист гэж үзэж байв. Харин Буддизм гэдэг нь шашин биш амьдралын гүн ухаан гэдгийг арван жилийнхээ гүн ухааны хичээл дээрээ ойлгоод, юу шүтэх, хэрхэн шүтэх тухай өөрөөсөө асууж эхлэв.

Гэгээрсэн хүнийг нэрлэдэг “Будда” багш гэдэг цол хүртсэн, Сидхарта гэх Энэтхэгийн вангий хүү завилж суусан дүрс, зураг нь Бурхан биш болохыг тухайн үед арай мэдээгүй байсан.

Манайд Буддизм биш Ламаизмын хэдэн зуун жилийн өмнө дэлгэрч, хоёр зуу гаруй жил биднийг Манжийн эрхшээлд өгч, Төвдийн нөлөө Монголчуудыг иргэний аймшигт дайнд оруулж, мухар сүсэг нь хүн амын өсөлт, улс үндэстний хөгжилд саад учруулж, гадны шашин Монгол Төрийн толгойд гармагцаа, Хятадын Гамингийн босогчдод тусгаар тогтносон улсыг бөхийлгөсөн түүхийг мартаж огт болохгүй шүү.

Ардын засаглал тогтож байж, шашинаар дамжсан гадны нөлөөллийг зогсоож, хөгжлийн өнөөгийн шатанд бид хүрсэн гэдэг.

Монголчуудын мөргөж ирсэн, Бурхан гэх ариун утгатай үгийг Будда гэх нэртэй санаатайгаар хольж, Буддизмыг Бурханы шашин мэтээр толгой эргүүлсэн гадны заль мэхийг бид одоо болтол тайлж, ялгаж салгаж, ойлгож чадахгүй байгаа нь бидний хямралын, төөрөгдлийн үндсэн шалтгаан болохыг би харж байна.

Ийм замаар улс үндэстнийг мөхүүлж, газар нутаг түүх соёлыг нь хулгайлсаар байгаа олон жишээнүүдийг Дэлхийн хүн төрөлхтний түүх, амьдралаас олж харсан болохоор баттай бичиж байна.

Их Эзэн Хаан, өвөг дээдсийн түүхэнд, буюу Буддын шашин манайд нэвтэрхээс өмнө Бурхан Халдуундаа мөргөж байсан тухай эх сурвалжууд бидэнд байдаг шүү дээ.

Бид юу шүтэж, биширч ирснээ мэдэхгүй болтлоо төөрсөн нь хамгийн том асуудал байна. Өөрийгөө мэдэхгүй болсон хүмүүсийн тархийг юугаарч дүүргэж, юуг ч үнэн мэт санагдуулж болно.

Буддын тарни гэх ерөөл магтаалтай төстэй уншлагыг Монголчууд төвд хэлээр одоо болтол уншуулсаар байгааг харахад, гурван мянга гаруй жилийн түүхтэй гэгээрлийн энэ гүн ухааныг ойлгож чадахгүй, ум мани бад ми хум гэх гадаад үгээр мухварлан сүсэглэсээр байгаа нь харамсалтай.

Манайхаас бусад улс орнууд Буддизмыг ард иргэддээ хүргэхдээ өөр өөрийнхөө төрөлх хэл, ойлгомжтой аргаар тайлбарладаг болохоор, хүмүүс нь энэ аугаа гүн ухааныг дагах явдал ихэссээр байна аа.

Алтан Хааны өргөмжилсөн, Далай гэх цолтой Ламын (багш) 19 дахь үе нь энэ үеийн Дэлхийн Буддизмыг тэргүүлж байгаа бөгөөд, энэ их ухаантан -Монголчууд буддын гүн ухаанаа гадаад хэлээр бус Монголоороо уншиж, ойлгохын чухлыг сануулсаар байгаа билээ.

Тэнгэр шүтээн, Бөө мөргөл гэх өөр өөр зүйлүүдийг хооронд нь хольж, яг ямар учиртай итгэл болохыг сайн мэдэхгүй, зааж өгөх хүн, унших номгүй ерээд оны үед Өвөг дээдсээс уламжилж ирсэн соёл гэж итгэн мөргөж, дээдэлсээр байв.

Монгол Үндэстнийг бүтээгч, Их Эзэн Чингис Хаан хүнийг шашинаар гадуурхаж болохгүйг зарлигдсан байдаг ч, биднийг дарлаж, эзлэх зорилгоор шашныг ашиглан мунхруулж байгаа явдлыг зүгээр өнгөрөөж огт болохгүй гэж би бодож байна.

Шашныг ашиглан колончлол, эзлэн түрэмгийлэл хийсээр байгаа өнөө цагт Ази, Африк, Хойд болон Өмнөд Америйкийн уугуул олон улс үндэстний устсан түүхийг хараарай.

-Тэд шашны номтой ирэхэд бид газартай байсан, харин одоо бид номтой тэд газартай болчихлоо гэж хэлсэн үгэнд ямар их үнэн байна аа.

Ерээд оноос Монголд дэлгэрч эхэлсэн христийн шашны эхний урсгалуудыг сайн санаж байна. Еврейчүүдээс гаралтай, хоёр мянган жилийн түүхтэй шашны номлолоо Тэд, төөрч хямарсан манай ард түмэнд зааж, уулзалт цуглаан зохиож, дуу хуур, үнэгүй сургалт дамжаагаар үнэний замаа алдсан хүмүүст хүрч эхэлсэн. Харин христийн шашны зарим номлогчид, өнчин хүүхэд олноороо гудамжинд гарсан хямралын тэр жилүүдэд –Христэд мөргөвөл хоол өгнө гэж ядарсан хүүхдүүдэд шашинаа хүчээр тулгаж байсныг бол мартаж болохгүй юм шүү.

Монголын хүн амын 5% нь Лалын шашинтай гэх боловч, яг ямар шашин болох, юу номлодогийг тухайн үед сайн мэддэггүй байв. Гагцхүү дайн дажин хийж, өөрсдийгөө дэлбэлдэг хүмүүс гэсэн буруу ойлголтыг барууны болон шинэ ертөнцийн хэвлэл мэдээллээс ойлгож байв.

70, 80-аад оны Монгол залуусын зарим нь гадаадад сурч байхдаа, харийн хорт ухуул суртал, тансаг амьдрал эдийн шуналд нь автан Эх орондоо эргэж ирэхдээ, гадны соёлын довтолгоон, гадны аюулт шашин, хорт мэдээллээс иргэдээ хамгаалдаг байсан Төрийн мэдээллийн аюулгүй байдлын хамгаалалтын дархлааг, ардчилал, эрх чөлөө нэрийн дор устгаж, Хүн төрөлхтний хамгийн эртний соёл иргэншил болох Монгол Хүний оюун ухаанд юуг л бол юуг хийж болдог хогийн сав шиг болгож орхисон билээ.

Монгол Бадарчин…

Гурван мянга таван зуун жилийн өмнө баян танхилуун өссөн Сидхарта хун тайж гэр бүл, тухлаг орчиноо орхин ертөнцийг танин мэдэх, хэцүү замд гарч, олон жил бадарчилж, өлсөж цангаж явахдаа, ухаарсан зүйлсээ номлосноор, Будда (гэгээрлийн Др. Проф) багш цол хүртэж, энэхүү гүн ухаан нь Монголд дэлгэрч явсаар, одоо шашин, зарим хүмүүст мухар сүсэг болон үлдсэн байна.

Манайхаар бол Хааны хүү тэрээр эд хогшил, элдэв зүйлүүд хүссэн хэмжээ, тоогоор байсан болохоор сонирхохгүй, -яг юуг хайж, замд гарсан бол оо? гэсэн асуулт насанд хүрсэн надад төрж, жирийн залуу би бас энгийн энгийн амьдралаас татгалзаж, бадарчны амьдралаар 11 жил гаруй амьдарлаа.

2005 оны 11 сарын 4-нд хувь тавиландаа хөтлөгдөн, өөрийн амьдралаа орхиж, Ертөнцийг ухаарах, нууцыг олох замд гарахдаа ингэж удна гэж бодоогүй юм.

Хоёрхон жилд Дэлхийг тойроод л, өндөр хөгжилтэй орнуудаас хөгжлийн нууцыг олоод ирнэ дээ гэж эндүүрч байлаа.

Нүдэн дээр нурж унаж байсан Төрт улсынхаа байдлыг хараад, юу хийхээ мэдэхгүй, зүгээр сууж чадахгүй, заавал аугаа ажил хийж бүтээнэ дээ гэсэн тэмүүлэл маань намайг энэ холын замд залж, XXI зууны хүн төрөлхтний амьдралыг өөрийн биеээр үзэж мэдрэх боломжийг олголоо.

Монгол Бадарчин төсөлдөө, хүн төрөлхтний олон хэлээр тэмдэглэн үлдээсэн, мэдлэгийн санг судлаж, өөр өөр үүсэл гарал, шашин шүтлэг, үзэл бодолтой сая сая хүмүүстэй учирч, амьдрал, бурхан, итгэл бишрэл, үнэн худлын тухай асууж, хойч үедээ тэмдэглэж үлдээх дурсамжуудаа цуглууллаа.

Энэ ажлыг дэмжсэн олон зуун гэр бүл, албан байгууллага, хувь хүмүүст байрлалаа гэж хэлмээр байна.

FB: Амай “Цаг хугацаагаар” ном

1 person has left a comment

#1

Towdiinvgun uhaaniig orchuilj delgeruulj yarih eostoi tuun dund bidnii owog deedesiinvhelsen yarisan mash iheer uldsen bgaa towdiin umani bafmihum gedgiig ch medehgui bn sh de hari heleer nom unshihad ter nom unshuulj bgaa hun oortoo yum uldeej chadahgui bhaa tanii heldegtei sanal niil bnaa tailbarlaj mongoloor yaridag himuus odoo heregtei

Lkhagva wrote on 2017/06/19 - 08:10
You can leave a response, or trackback from your own site.

Write Your Comment

Comment Guidelines: Basic XHTML is allowed (a href, strong, em, code). All line breaks and paragraphs will be generated automatically.

You should have a name, right? 
Your email address, I promised I won't tell it to anyone. 
If you have a web site or blog, you can type the URL right here. 
This is where you type your comments. 
Remember my information for the next time I visit.