Category: 
December 1, 2009
| 2,835 Үзсэн 
Өнөөдөр 2008 оны 12-р сарын 1-ний өдөр. Морокко улс, Касабланка хот.
Учрыг нь мэдэхгүй хүмүүст сануулахад.
Дэлхий нийтээрээ ДОХ өвчний тархалтын эсрэг тэмцэхийг уриалсан, сануулсан өдөр.
Шинэ жилийн баярыг нийтээрээ тэмдэглэж, 4 жил болгонд зохион байгуулдаг Олимпын баяраар ойн хэллэгээс хамаагүй шинэхэн бий болсон өдрийн тэмдэглэл юм.
Бараг 30 гаруйхан жилийн өмнө ийм өдрийг дэлхий нийтээрээ тэмдэглэх болно гэж төсөөлөөчгүй байх. Ялангуяа коммунизм, капитализмын төмөр хөшигний цаана бие биенээ үзэн ядаж байсан үндэстнүүд хамтарч ажиллахаар тийм том аюул ирэх тухай хэдэн зөгнөгч нар таамагласан шүү дээ.
12-р сарын 1-ний өдрийг баяр гэж андуураад паартидах гэж байгаа залуус бодох хэрэгтэй хө. Хэд хэдэн улсад энэ өдрийг амралтын өдөр болгосон байсан. Хүмүүс ажилдаа явалгүй баар хэсээд сайн амар гэсэндээ бус, гэр бүлдээ хариад энэ өвчний талаар үр хүүхдүүд, бусаддаа хүргээрэй гэж.
Аав ээжгүй, эмээ өвөө, хажуу айлын хүмүүстээ өссөн өнчин олон мянган хүмүүсийн амьдралыг харсан Монгол нэгэн залуугийн дэлхийг тойрч явахдаа олж харсан, нутаг нэгтнүүддээ хүргэх гэж зорисон тэмдэглэл маань та бүхэнд нэгийг бодогдуулах байх гэж би өнөөдөр бүтэн өдрийн турш дэлгэцний өмнө удаан хугацаанд сууж, цэгцэлсэн санаа бодлоо бичиж байгаа юм шүү!
Би мэдээж олж мэдсэн хэдэн тоогоо шивж болно. Гэхдээ гуравхан сая хүн амтай монголчууд таван тэрбум хүн гэж хэлсэн ч, 50 мянгаас илүү өөр санагдахгүй. Тэгэхээр жилд дэлхий даяар хэдэн хүн нас бараад байгааг төсөөлөхгүй байх. Зөвхөн Нигерия улсад гэхэд жилд энэ өвчнөөр нас барж байгаа хүний тоо нь Монголын хүн амын 10 хувьтай тэнцэнэ. Тэгэхээр тоо бодоод үздээ?
Энэ бол наад захын жишээ! Дээр нүүрэнд байгаа зураг бол Монголчуудын их гүрнээс хамаагүй том газар нутгийн өнгийг өөрчилсөн ДОХ өвчний тархалт юм. Түүн дээр 1992 оноос хойш Монголын өнгө бас хувирсан байгаа биз!
Би Монголд байхдаа ДОХ өвчний талаар хичээл дээр суусан болж, элдэв тараасан бичлэг, өгүүлбэрүүдийг уншиж, энэ тал дээр мэдлэгтэй мэт царайлж байлаа.
- Өө тийм, тийм. Мэднэ мэднэ! гэж хариулж байсан боловч миний амьдралын гэрэлт энэ өдөр л сайн мэддэггүй байж дээ гэдгээ ойлголоо. Анх Зөвлөлт Холбооны Улсад амьдарч байхдаа орой болгон гэр бүлээрээ мэдээ үзэж суунгаа “Америк улсад ДОХ-ын халдвар ихсэж байна” гэсэн мэдээг сонсоод, яг юу яриад байгааг ер ойлгохгүй байлаа. 1990-ээд он дөхөж цаг үе яг өөрчлөгдөхийн өмнө байлаа. Угаасаа хаана л дайн, хаана л муу юм байна тэр улс нь Америк гэж зааж байсан тул энэ мэдээг орос хэлээр сонсоод “Хөөрхий Америк үхэж дуусах гэж байгаа юм байна даа” гэж бодсон. Нөгөөтэйгүүр жоохон хүү залуу болох гэж байгаа үеийн шинж тэмдгүүдийг сайн мэддэггүй байсан тул энэ ДОХ гэдэг нь энэ болов уу гэсэн бодолд хүрч байлаа.
Тэр үеэс хойш ДОХ-ын тухай өдөр бүр сонсож “Тэгж болохгүй, ингэж болохгүй” гэж баахан заасан, зөвлөсөн хүмүүс л байлаа. Ажилаа үр дүнтэй болгох гэж улсын нийслэл, төв талбай дээр хүртэл юм үзээгүй, дөнгөж коммунизмаас гарсан залууст нисдэг тэргээр бэлгэвч тарааж. Тухайн үед үнэгүй юм гоё гээд цуглуулсан хүмүүсийн тэн хагас нь шинэ хэрэглэл нь бохь юм болов уу гэж бодсон доо. Монголд төдийгүй дэлхийн олон улсуудад ийм маягаар нэг нь өгсөн, нөгөө нь авсан болоод, эцэст нь үр дүн гаралгүй, хоёр тал хоёулаа гайхдаг явдал гарсаар л байна.
ДОХ өвчнийг авах зам секс гэж хэлээд, их балиар, шижгийн гэсэн ойлголт нийгэмд төрүүлснээс болж цамцан дээрээ ДОХ-ын эсрэг гэдэг тэмдэг зүүхээр хүмүүст “Яа, чи ДОХ туссан юм уу” гэж шоолуулдаг болж. ДОХ тусах юм бол яаж хүмүүсийн дунд амьдарна гэсэн айдастай залуус энэ талаар ярилцахаас зайлсхийж, шинжилгээнд хүртэл орохоос айж байна шүү дээ. “Бид энэ өвчний талаар буруу ойлголт, хий айдсыг арилгаад, зөв судлах юм бол улс эх орноо аварч гарч чадах юм.” Гэж бодож байна. Магадгүй хувиасаа анх залуусыг уриалж байж ч магадгүй.
Олон зуун жил умбасан мухар сүсэгтэй адил энэхүү нүүрлэж буй аюулын өмнө нүдээ аних бус харин нээж, судлах шинжлэх хэрэгтэй байна. Зөвхөн “Ум ма ни бадмэ хум” гэж хэлэхээр нүгэл арилдаг гэсэн мухар сүсэглэлээсээ салж, дэлхийн хамгийн гайхамшигтай буддын гүн ухааныг судлах хэрэгтэй байгаатай адил, дэлхийн олон сая хүн амын амь насыг аваад, айдсыг төрүүлээд байгаа энэ өвчнийг нийтээрээ жигших бус нийтээрээ судалж, ойлгож, урьдчилан сэргийлэх ухамсрыг суулгах хэрэгтэй байна. Жаргалд сохорсон нэг шөнийнхөө төлбөрт бүх ирээдүйн сайхан амьдралаа тавьж байна! Гэсэн бодол байнга толгойнд орж ирдэг болтол ойлгуулья!
Маш олон улсад ерөнхийлөгч нь хүртэл “ДОХ Аюултай” гэсэн шүү тушаасан, эсвэл хамтлаг дуучид нь “Болгоомжтой бай” гэж анхааруулсан, зарим цэрэг цагдаагийн дэмжлэгтэй улсуудад “Цагдаа ДОХ-ын эсрэг БЭЛГЭВЧ хэрэглэж байна” гэсэн сурталчилгаанууд хаа сайгүй байрлуулсан байсан. Гэтэл эдгээр сурталчилгааг хараад “Өө, тийм шүү. Энэ бодууштай юм байна” гэж бодож байгаа хүн хэдэн хувийг эзэлж байгаа талаах яагаад ямар ч асуулга явуулдаггүй юм болоо?
Би өнөөг хүртэл дэлхийг тойрч байхдаа хаа сайгүй энэ өвчний аюулын талаар анхааруулсан, сануулсан зүйлүүд байгааг хараад “Энэ бүхний үр дүн хэр их гарч байгаа болоо” гэж боддог. Маш олон хүмүүс гадаадын огт танидаггүй, эсвэл мэддэг дуучны зурагтай энэхүү олон самбарууд огт хөндий санагддаг байх. Яагаад гэвэл тухайн хүн нь надтай ямар нэгэн холбоогүй юм чинь.
Тэгвэл, хэрвээ тэрхүү самбар дээр бидний дунд амьдардаг, алдсан хүний зураг байвал яах вэ?
Тэгээд тэр хүн чинь:
- Битгий алдаарай!
- Амьдрал сайхан шүү!
- Болгоомжтой байгаарай! Гэсэн сануулга Монгол хэлээр тавьсан байвал яаж хандах вэ? Яаж ч байсан тэрхүү самбарын өмнө очиж хэдэн минут ч болов амьдралын тухай бодно биз дээ.
Би бодохдоо Монголчуудад зүгээр нэг үл мэдрэгдэх тоо, хуучны коммунизмын үеийнх шиг лоозон, үнэгүй бэлэгтэй спортын арга хэмжээ, нэг удаа хэрэглээд хаях бэлгэвч гарцийг зааж өгөхгүй байх.
Бидэнд уг өвчний талаар хамаагүй дотны мэдээлэл хэрэгтэй байна. Миний аяллыг уншиж байгаа хүмүүс эдгээр улсуудыг Монгол хүний, Монгол сэтгэлгээний үүднээс ойлгож байгаатай адил уг ДОХ гэдэг аюулт өвчинтэй учирсан хүмүүсийн амьдралын талаар сонсмоор санагдаж байна. Сургамж авч уг жишээгээр арай алдаагүй байгаа, гэхдээ алдаж магадгүй дотны хүмүүстээ хэлмээр байна шүү дээ!
АВААД ЯВНА!” /I will live positive/ гэсэн санааг хэлж байсан юм. Тийм зориг зарим хүмүүст байна.
Монголын Улаан Загалмайн нийгэмлэг, ДОХ өвчинтэй тэмцдэг байгууллага миний энэ санаануудыг хүлээж авна байх гэж бас найдаж байна.
Миний энэ тэмдэглэлд “Сайн яваарай. Амжилт хүсье” гэхээс илүү чухал ДОХ өвчний талаар санал бодож, туршлага, сургамжуудаа бичичгээе!
Би блогдоо энэ өвчний талаар бүх мэдээллүүдийг бичиж та нарыг тоонуудын дунд зовоомооргүй байна. Харин илүү ихийг мэдэхийг хүсвэл зориулагдсан хэвлэл мэдээлэл, олон нийтийн байгууллагуудаас лавлаж асуухыг уриалж байна.
Савнаас идсэн жимснээс, түүж идсэн жимс илүү шүү дээ!
Монголын эрүүл мэндийн салбарынхан бас анхаарах хэрэгтэй. Ариун цэвэр, дүрэм журмаа яс сахихгүй бол эмчийн мэргэжилд итгэж өөрийгөө даатгасан хүнийг зөвхөн өвчин тусгаад зогсохгүй амьдралаар нь тоглох аюул нүүрлээд байна шүү дээ. Хэрвээ эмнэлэгт хуучин тариур эсвэл нэг удаагийн бээлий нүдэн дээр чинь өмсөхгүй байвал шаардлага тавих эрх бидэнд байгаа шүү дээ. За би юувдээ! Гэж бодсоны хэрэггүй.
Бид бас амьд явах эрхээ эдэлж байгаа нь тэр.
Монгол нэгэн гадаадын ДОХ-той иргэнд олгойны мэс засал хийсэн эмч нарыг нийтэд дэлгэрүүлж, баатар цолоор шагнах хэрэгтэй гэж бодож байна. Өнөөдрийн Монголын сэтгэлгээтэй тийм үед өвчтөнд туслах нь эмчийн үүрэг гэж тангаргаасаа буцалгүй үүргээ биелүүлж байгаа тийм зоригтой хүмүүс байна шүү дээ!
Хэдэн эмч сурвалжлагч нар татгалзсан болоо?
Энэ өвчний талаар зөвхөн гадны хэвлэл мэдээллээр илүү сонсдог улсын залуу Дэлхийн хамгийн их халдвартай газраар явахдаа ийм зэргийн хамгаалалт урьдчилан сэргийлэлт хийх нь зөв биздээ!
Бохир зүү тариур, цус гэж хэлж бичиг байгаа хүмүүс ард түмэнд буруу ойлголт төрөөлж байгааг ойлгоорой! Халдвартай хүний цус эсвэл түүний хэрэглэж байсан зүү тариураар халдварладаг гэж илүү тодорхой тайлбарлах хэрэгтэй юм шүү.
Дани улсад энэхүү халдвар нь юуны түрүүнд судсаараа мансууруулах төрлийн бодис хэрэглэдэг хүмүүсийн дунд их байгаа гэдгийг олж тогтоосон тул МаБоХэрчид /Мансууруулах бодис хэрэглэгчид/ дундах өвчний тархалтыг зогсоохын тулд үнэгүй зүү тариур, зарим хүмүүст МаБо-г нь хүртэл зориулалтын газар нь нормоор нь олгож байсан юм.
Болохгүй гэж хэлэхээр хүмүүс нь айгаад болидог коммунизмын үеийн сэтгэлгээнээсээ салаад хүмүүст ойлгуулцгаая л даа!
Би өнөөдөр шинжилгээгээр ямарч халдваргүй (-) буюу негатив. Гэхдээ олон ДОХ-ын халдвар авсан хүмүүстэй учирч, уулзаж байсан. Агаараар дамждаггүй, хамт амьдарвал тусдаггүй, зөвхөн болгоомжгүй бэлгийн хавьталт болон халдвартай зүү тариур, цустай болгоомжтой байхад л зүгээр шүү гэдгийг би өнөөдөр өөрийнхөө туршлагаараа нотолмоор байгаа юм.
Монголчууд бидний дунд энэхүү аюултай өвчин авсан олон хүмүүс байгаа, тэдгээрийг би огтхон ч зэмлэж буруушаамааргүй байна. Мэдээж тэд энэхүү алдааг гаргасан ч, өнөөдрийн манай улсын нийгэмд энэ талын мэдлэг мэдээлэл хүмүүст хүрээгүйн бас илрэл юм шүү дээ. Хэрвээ бусдыг ДОХ-той энэ тэр гэж сэрддэг, доромжилдог хүмүүс энэ өвчин авбал ямар байх вэ? Төсөөлж үз л дээ!
Чамаас дутахааргүй тийм нэгэн залуу, эсвэл хүн гэр бүл ийм бэрхшээлд ороод байхад инээд доог болгож, тэд тусдаг юм байгаа ч, надад энэ тохиолдохгүй! Гэж бодон, өвчин тархалтыг ихэсгэсэн хэдэн сая жишээнүүд дэлхийгээр байгаа.
Тэгвэл өнөөдөр Монголын шилжилтийн хэцүү үед алдаа гаргаж өвчний, ганцаардлын, сэтгэл санааны зовлонд амьдарч байгаа тэрхүү нутаг нэгтнүүдээсээ би “Та нар бусаддаа хоолойгоо хүргээч, энэхүү өвчин тэр холын Америк, Европд бус хажуугийн айлд, цуг амьдардаг хотод байна гэдгийг нутаг нэгтнүүддээ эцсийн эцэст сайн ойлгуулаад өгөөч!” Энэ хэцүү байхыг ойлгож байна. Гэхдээ хэрвээ унасан алдааныхаа талаар алдах гэж буй хүмүүст хэлж ойлгуулбал хичнээн хүмүүсийн амьдралыг аварч болох талаар бодож тунгаасан уу? Үүнээс илүү баатарлаг үйлс, үүнээс илүү буян гэж хаана байх уу? Африкын хэд хэдэн улсад ДОХ-ын халдвартай хүмүүс, эсвэл тэдэнтэй сэтгэлээрээ хамт байгаа хүмүүс “HIV POSITIVE” буюу шинжилгээний дараа илэрсэн тохиолдолд бичигддэг позитив гэж үгнээс гадна, “БИ ДОХ ТУССАН Ч АМЬДРАЛАА
Энэхүү тэмдэглэлийг уншиж байгаа дэлхийн хамгийн анхаарлын төвд байгаа ДОХ өвчнөөр өвчилсөн Монгол хүн байвал сэтгэлээ нээгээч гэж хүсэж байна. Анх шинжилгээ өгөөд, Positive
Энэ өвчний талаар хомс мэдлэгтэй залууст “Хэрхэн цаашаа амьдралаа авч явж байгаагаа” яриач, би хувиасаа болон намайг ойлгож миний тэмдэглэлүүдийг алгасалгүй үздэг мянга мянган хүмүүсийн өмнөөс гуйж байна.
Зарим хүмүүс өвчин аваад шууд үхдэг юм гэж бодсон хэвээрээ, гэтэл Magic Johnson дэлхийн алдарт сагсчин өнөөг хүртэл ямар ч асуудалгүй яваад байдаг, гэтэл түүнийг үхэх байх гэж бодож байсан хүмүүсийн хэд нь зүрхний шигдээсээр эсвэл автын ослоор нас барчихсан байгаа болоо?
Энэ өвчин агаараар, эсвэл шумуулаар, хамт нэг гэрт байснаар тусдаггүй гэдгийг нотлох Монгол жишээнүүд маш их үгүйлэгдэж байна. Үнэхээр бидний дунд амьдралаа аваад явж байгаа тэрхүү 40 гаруй хүнээс ч илүү хүмүүс байгаа шүү дээ! Бид 40 хүн гэж санаа амарч огт болохгүй. Мэдэгдэхгүй үүнээс хамаагүй их байгаа. Гэхдээ тэр өвчин авсан хүмүүс бол бидэнтэй адил шүү дээ. Сүүлийн үеийн Дэлхийн Эрүүл мэндийн байгууллага өвчнийг саармагжуулах хэд хэдэн аргууд нээгээд хэрэглээд эхэлсэн, гагцхүү тууштай зөв зохистой хэрэглэх л хэрэгтэй.
Хэрвээ бид ДОХ-оос шижиглэхээ болиод, ДОХ гэдэг бол том алдаа гэж хүмүүст ойлгуулбол Монгол хүний сэтгэлгээнд “Галруу гараа хийвэл түлэгдэнэ” гэсэн алдааны тухай тайлбарласан байхад гараа хийхгүй шүү дээ! Тэгвэл үүнтэй адил ДОХ-ыг бас алдаа гэдэг зэрэглэлд тайлбарлаад урьдчилсан сэргийлэх инстикт, ухамсар хоёр дээр тавьбал яасан юм бэ? Үнэхээр гараа галд хиймээр санагдсан хүмүүс л туршина биз дээ. Хэрвээ бид энэ өвчнийг бид тэгтлээ жигшихээс болилд, судал анхаарч эхлэхгүй бол насан туршдаа ДОХ-той хүнтэй гар баривал халдана, эсвэл нэг ангид сууж байх юм бол халдвар авчихна гэсэн айдастай амьдрахаа болино шүү дээ.
Зарим хүмүүст энэ өвчний мэдлэг маш хомс байсан тул, зарим коммент дээр хар арьстай хүн л бол ДОХ-той гэсэн буруу бодол тээсээр байгаа шүү дээ. Тэгвэл таны хажууд суугаад өглөө бүр “Сайн байна уу?” гэж хэлдэг хүн ч энэ өвчин туссан байж болох шүү дээ.
Гадна төрхөөр хүнийг мэдэх аргагүй шүү!
Сонин дээр ярилцлага уншиж байх үед нэгэн Монгол залуу негатив, позитив гэсэн шинжилгээний хариуны хооронд 6 хүүхэнтэй унтсан гэж хэлсэн байсан. Тэгэхээр тэр 6-гийн хэдтэй нь бэлгэвчтэй? 90 оны дунд үеийн Камероны хоёр залууг санаж байна уу? Бас сүүлийн Хятад болон Орос гээд тархаж буй хэмжээгээрээ тэргүүлэх гээд байгаа эдгээр улсуудын холилдоон бидний дунд байгаа шүү дээ! Гэтэл бид энэ талаар юу ч мэдэхгүй хэрнээ мэддэг юм шиг царайлсаар.
Өнөөдөр бид ДОХ гэдэг өвчнийг шижиглэж, гадуурхаад байх тусмаа тархац нь ихэссээр л байх болно. Хүмүүс туссанаа мэдэнгүүтээ бусдаас 20-30 жилээр бага амьдрана гэж бодохгүй, “Хүмүүс мэдчихвэл яана” гэж илүү айж байна шүү дээ. Үүнээс болж шинжилгээ өгөхгүй байх. “Бусад нь тусдаг, харин энэ өвчин надад хамаагүй” эсвэл “Би байгалиасаа заяасан сайхан юм чинь энэ зэргийн зүйлд өртөхгүй байх” гэсэн тэнэглэлүүд бас байсан хэвээр үлдэнэ.
Бид өнөөдөр энэ талаар илүү нээлттэй ярилцаж эхлэх хэрэгтэй!
Тэгэхийн тулд энэ талаар мэдлэг хуримтлуулсан, мэргэжлийн хэл яриа, нэр томьёог ашигладаггүй бидний дунд амьдардаг, уг алдааг гаргасан жирийн нэгэн Монгол хүмүүсийн сургаал, сургамж, түүхүүд хэрэгтэй байна. Би Малавид байхдаа Малериа буюу хумхай тусч байсан. Энэ талаар Монгол хүмүүст өөрийн мэдэрсэн мэдрэмжээ бичтэл “Буцаж Монголд ирэхэд нь шинжилгээ хийгээрэй! Хумхай авчирах гэж байна!” гэсэн коммент бичсэн хүмүүс залуу насаа аль орцны үүдэнд өнгөрөөсөн тухай маш тодорхой ном бичих хэрэгтэй гэж зөвлөмөөр санагдсан. Хумхай гэдэг нь шумуулнаас тусдаг гэдгийг ч мэддэггүй хүмүүс шал өөр юм яриад байсан. Ямар аз болж бид Монгол хэлээрээ ярьж, бичдэг юм бэ? Тэгээгүй бол хүний хүн уншвал үндэстний мэдлэгийн түвшинг гайхна биздээ? Мэдэхгүй байх магадлал байна гэж үзвэл, мэдэхгүй зүйлийнхээ талаах тэгтлээ тэнэг юм шиг мэдэмхийрэх ч бас ялгаагүй шүү дээ. Монгол ёсонд “Амны билгээс Ашдын билэг” гэж хэлдэг. Ямар ч мэдээлэл интернэт дээр уншсан хүмүүс бие биенээ ДОХ-той гээд л доромжилж, худлаа цуурхал тарааж байдаг. Гэтэл энэ худал үгний цаана хүний амьдрал байгаа шүү дээ. Худлаа тоглоом байсан ч хамаагүй, ямар их сэтгэл санааны хохирол учируулж болох вэ?
-Байж магадгүй, үгүй ч байж магадгүй! Гэсэн айдастайгаар шинжилгээ өгөх ямар хэцүү байдгийг би өөрөө ч мэдэрч үзсэн. Бүгд л анх орохдоо ялгаагүй л айсан биз дээ! Тэгвэл тэрхүү айдас ор шинжгүй байхаар тэгж зөв амьдарч эхэлбэл яасан юм бэ?
ДОХ гэдэг өвчний хамгийн аюултай нь миний бодлоор амьдралын хамгийн сайхан зүйлтэй холбоотой байдаг тул энэхүү тархац нь хэрээс хэтэрч байгаа байх.
Энэхүү сэдэв миний хувьд маш ойрхон болсон шалтгаан нь миний туулсан Африк тив байсан юм. Энэхүү тивийн зарим улсын хүн амын 40 хувь нь өвчилсөн байсан. Сексийн дараа усанд орвол тусдаггүй гэж ерөнхийлөгч нь хүртэл сайн мэдээгүйгээс алдаж хэлсэн улсууд байсан. Ардын домч, бөө нар хэрвээ онгон охинтой унтвал ДОХ өвчин ариусна гэсэн цуурхал тарааснаас болж гуравхан настай бяцхан охин хүчирхийллийг даалгүй нас барсан тохиолдол ч сонссон. Юмны учрыг төгс мэдэхгүйн гай гэдгийн жишээ. Хэт шашны эсвэл нийгмийн хүнд сурталтай улсуудад ДОХ гэдэг бол шашны цээрлэл эсвэл бузар булай гэж сурталчилснаас өвчний илрэлд хүндрэл учирч, маш далд улам хүчтэйгээр дэлгэрч байсан. Зарим хүмүүс ДОХ-оор нас барсан хүний бусад нь мэдэх юм бол тэрхүү гэр бүл жигшигдэнэ гэж айгаад ТВ буюу туберкюлозоор нас барлаа гэж худал актууд хахуульдаж бичүүлж авч байсан.
Манайд далдуур хэр их байгаа вэ?
Малави улсад ДОХ-той тэмцэх төрийн бус байгууллагын (ТББ) үйл ажиллагаатай танилцаж байхдаа гадны ТББ-уудын ажилчдаар бахархсан. Испани улсын төрийн санхүүжилтээр тус улсад энэ өвчин болон бусад өвчнөөр өвдсөн хүмүүст эмнэлгийн болон сэтгэл санааны тусламж үзүүлж байсан. Хүн чанарт ил хязгаар байхгүй юм даа. Тэр эмнэлэг дээр би нэгэн ДОХ туссан залуугийн нас барахаасаа хэд хоногийн өмнө, бас өвдөөгүй байсан үеийн зургуудыг харж, харцыг нь харьцуулах боломж гарч байсан юм. Бас урдуураа 20-30-аад жоохон ДОХ-ын өнчин, өрөөсөн хүүхдүүд суулгасан, 70-80 орчимтой хөгшин эмгэн өвгөн хоёрын зургийг хараад энэ тосгонд ДОХ өвчин хэрхэн нөлөөлснийг ойлгож байсан. Нэгэн сууринд нийт хүн амынх нь 90% нь халдвартай гэсэн статистик ч байсан.
Би аялалынхаа туршид маш олон ДОХ-той хүмүүстэй учирч, халдвар авсан хүмүүст анхны болон эм тарианы үйлчилгээ үзүүлдэг байгууллагаар зочилж, Монголынхоо шинэ үеийн залууст энэхүү шинэ үзэгдлийн талаар ямар мэдээлэл хүргэж болох тухай судалж байсан. Ботсвана улсад энэ өвчний тархалт хамгийн их тул хаа сайгүй үнэгүй бэлгэвчүүд авч болдог төхөөрөмжүүд байрлуулсан байсан. Гэхдээ тэр их мөнгийг ямар ч үр дүнгүй үрж байгаа мэт сэтгэгдэл төрсөн. Хэрвээ тэр залуу ухамсраараа ойлгоогүй байх юм бол үнэгүй бэлгэвчтэй бэлгэвчгүй аюулыг сөрөх л болно. Хамгийн сонирхолтой нь Либерия улсад байрлаж буй НҮБ-ын Конго Кинчасагийн дараа ордог дэлхийн хоёрдох том байрлал дээр бэлгэвчийг үүдэн дээр, бас жорлон бүрт хайрцаг хайрцагаар нь овоолсон байсан. Энэ өвчнөөр мэргэжилтнүүдээ алдвал, тэр их хөрөнгө мөнгө, цаг зав гаргасан ажил тогтворгүй болго гэдгийг тооцоолсон байгаа юм даа. Зарим улсуудад үйлдвэр фирмийн эзэд “Бидэнд хүн тогтохгүй хэцүү байна, яг нэг хүнийг хэдэн жил сургаад бэлдээд ажилаа эхлэх гэхээр нөгөөх нь ДОХ-оор нас барчих юм.” гэж амаа барьж байсан. Түрүүчийн долоо хоногт хоёр хүнээ алдсан гэж хэлж буйг сонсоод энэ одоо дайнтайгаараа байна уу гэмээр сэтгэгдэл төрж билээ.
Хүмүүст ДОХ туссан хүнийг заавал замбараагүй секс хийснээс болдог гэж дутмаг ойлголт бий болгосноос болж Африк болон дэлхийн олон оронд хүмүүс чөлөөтэй ярилцаж бие биенээ ойлголцож чадахгүй байна. Өнчин болон төрөлхийн өвчтэй хүүхдүүд амьдралын сайн сайхныг мэдэрч амжилгүй талийгаач болж байна.
Би 3 сард нэг удаа заавал ДОХ-ын шинжилгээ өгдөг бөгөөд, “Эрзээн” миний түрүүвчний хэмжээний хагасыг эзэлдэг юм. Энэ нь зөвхөн секс бус цусан замаар халдварлах аюул байдгийг анхаарч байгаа юм.
Horaayy..there are 26 comment(s) for me so far ;)
Зөндөө урт бичлэг байсан ч тун амтархаж уншлаа. өнөөдөр хүн болгон л блог дээрээ ДОХ-ын тухай бичиж. гэхдээ таны бичсэн бичлэгийг цаг гаргаж уншлаа. дэлхийг тойрон аялж байгаа болохоор ихийг харж үзсэн байх гэж санасандаа.
Үнэнч, тэвчээртэй байхад болох байх гэж боддог байсан ч одоо байдал улам хүнд болоод байгаа нь харамсалтай.
DOH gedeg bol hvn torlohtond burhanaas ogson shiitgel yum uu daa gej haaya boddog yum …Uchir yun gevel ger bvliin hoyor zovhon bie biedee zoriulagdsan bas hvmvvs bid chin ariun tuushtai setgeleer busdadaa vnencheer hair dvvren enerleer amidrah yostoi baital…. ene horvoo deer eldev gaj zvilsiig bii bolgosnii, muu muuhai zvils ergeed zaaval hor urshig n irdeg gedgiin jishee ch yumuu daa…….
Монголд ч гэсэн нэлээн л хүндхэн байгаа шүү…
Zunduu ih zuiliig nutag negtnuuddee sanaa zovj uuriin uzsen zuil deeree tulguurlaj bichjee .Hun bur l ene uvchnuus aidag shuu dee Ih saihan saihan setgeltei hun yumaa Tedgeer shanalsan humuus uuniig unshaad baga ch bolov taitgaraasai gej bodoj bn Ayn zamd chine amjilt
hi?sain yawch bainu?sonirholtoi ayalaliin tuuheesee urgelj bichej baigaad bayartai baina, tanii bichseniig unshihaar nadad yag kino shig, bas tsaashaa yaah bol geed l zurh hurtel tsohildag geech, bolgoomjtoi yawaarai, tani ard MGL hun buriin setgel baidag bolhoor alzahgui baihaa, amjilt husie
Mon DOH-iiin talaar sonirholtoi medeelel ogsond bayarlalaa, uneniig helhed bidnii ue-iin huuhduudiin dund DOH-iin talaar medeelel uneheer dutmag baidag, iimd zaluu hun bur tohioldliin belgiin haritss, hergelsen tariuraas bolgoomjilooroi gej urialmaar baina. manai uls chn urd hoinoosoo 2 tom gurnii dund baidag bolhoor orj ireh ayaul ih baigaa ni medeej, Odoogoor burtgegdeed baigaagaar OHU-d gehed burtgegdeed baigaa ni 8 say gariu hun, urd China-d gehed 10 say hun owdson baidag segen shuu iimd bolgoomjtoi baigaarai, DOH uud nudej baina zaluusaa!!!!!!!!!!!!!!!
Urgeljlel.
2008 onii 12 sariin 02 nii udur. bichleg blog deere tavisnaas hoish 24 tsagin daraa.
Minii en temdegleliig unshssan hunii too 133, harin sanaa bodloo bichsen n 5.
Minii heleed baigaa zuiliig buren bas oilgoogui yumshig bain. 24 tsag huleehed humuusiin yamarch sanaa onoo buren garaagui bain shuudee!
Bi ta nart. DOH gedeg delhiid ayultai uvchniig uridchilan sergiilhed, humuusd oilguulhad zooriuulj, deerh temdegleliig bichsen buguud, Ta nariin sanal bodol, medleg en tal deer unheer durmag baigaa, en talar neeh ih bodohgui baigaa n medegdej bain.
Deer bichsen shig.
Minii heleed baigaa sanaan – Delhiin eruul mendiin baiguulga, NUB-iin olon salbaruud, en asuudal deer ajillaj bui tus ulsiin udirdlagtai zuv hel amaa ololtsoj, shiidveriig hamtdaa hiihgui bain shuudee!
Zarim Afrikchuud – En uvchin bol Europuud bidnii hun amiig tsuulhuur zohioson geed itgej baigaa tul, olon ulsiin baiguulgiin eldev sanaliig baruunaas uzuulj bui daramt gej ch oilgoj baigaa humuus ch ih bain.
Harin bid? gedeg asuultiig bas taviaad baigaa yumshuudee!
Olon ulsiin baiguulguud mash olon undur mergejiltei humuusiig tuhain busuudruu yavuuldag ch ted n nutgiin hel soyol, yos zanshliig n ch sain medehgui baij, zugeer l handiv uguud asuudliig shiidh met oilgoson heveere ajilbal ur dund hurne gej oilgoson heveeree bain.
Mongol bol neg jishee n.
Deerh mini helsen olon niited hurgej baigaa surtalchilgaanuud bol zugeer mungunii garz. Ulaanbatarin gudamjind baidag eldev “DOH-iig urdchilan sergiilii” gesen ashig oloh gej bui biznesiin baiguulga shig nusur untei uriatai sambriin umnu gants ch minut bolov zogsoj yum bodson hun bain uu?
Hariuuldaa?
Yalanguya STOP AIDS gedeg tushaal, deglemiin daraah Mongol bolon Afrikiin ulsuudad buur ch ur dun baga baigaa. Harin Europuud zohion baiguulagdaj chadsan tul uilchilj boloh yum. ted yamar deglemtei ulsad amidrahiin zovlong suuliin en uedee medersen bish.
DOH tusah yum bol heden jiliin daraa tuluvluj, muruuduj baisan zuildee hurch chadahguin! gedeg ch yumuu.
Mongol uls Halim agnuurt elssen tuhai bichhed orson hunii too, sanlaa bichij bui hunii tootoi adil usuj. Hun bur en asuudal deer sanal bodloo huvaaltsaj baisan shuudee. Harin en udaa ter hol baigaa halimnaas bidend hamaagui oirhon DOH uvchnii ayuliin talaar bichheer hench yu bichhee medehgui.
Harin hen negnii n sailaad muulah tal deer, bol comment bichih zai ugui shuu!
Bidend – Yaahuu? yaval deer ve? gesen eruul mend uls ornii mani ayulgui baidald hor uchruulj bui en tom haragdahgui dainii esreg yum heleh uhamsartai hun alga gejuu?
balyar, buzar gesen oilgoltoosoo bolood bichhees hurtel shijigleed bainsht! Het muhar susegtei baidal ayuld hurgej bolhiig bi harsan.
Afrikiin zarim domch nar enhuu virusiig emchilj chadna gej hutgaar, bies tsus, gargah esvel yamarvaa negen gazar soriv uldeej baisan. Tednii shashin shutleg hundluushtei ch en horvood Material Spiritual gedeg é oron zai baidag buguud virus n ehniih n yum gedgiig oilgohgui baigaa bololtoi. Etsiin dund buh tosgon terhuu haldvartai baisan hutganii ernees bolj uvchilsun baisan. Tegeed nuhruud ehneruudee, esvel esergeer bie bienee gutgej, hardaj baidag. Aimshigtai yum bolood bain Humuusee!
Orsuud : uvur Mongoliin negen malchin suuringiin delguur yavj condom avah gej baisnaa, hudaldagchaas asuuhaas icheed ganzag hooson gertee hrij baigaa tiim ineedtei yumshig hernee, unuugiin uruvdultei kino hiisen baisan. arvaad jiliin umnu. nr n “UURGA” gej.
Harin ter baidal n unuug hurtel hotiin zaluusiin dund baisaar bain shuudee. Zaluus karmandaa condom baigaag etseg ehtee haruulhaas aij, esvel ichij bain!
Tegvel huugiinhee carmand esvel truruuvchind baigaa kondom haraad -sanaa amar baij boloh yum bain! gej boddog etseg ehuud dutagdaad baigaa yum bishuu?
Huuhduudteigee suugaad en talaar yariltsii geheer manai ulamjlalt soyoliin zarim yos jurmuud harshilaad!
Uuniig bid odoo baga zereg uurchilj, yadahnaa etseg eh n huugiinhee ireeduin tuluu kondom avch ugduggui yumaa gehed en tal deer yariltsaj oilgoltsvol yasan yum?
16-20 nasnii ueiin zaluus bugd, dunguj aav eejiin medlees garch, erh chuluug edleh gej beldej baihad aav eej – Ingej bolohgui, tegej bolohgui! gej tushaasan mayagaar zaagaad baival bas huleej avah n muu bain bizdee.
Bi Aav Eejteigee ilen dalangui amidraliin talaar yariltsdag baisan tuldaa l tednii , nadad heleed baigaa zuiluudiig oilgoson. Zarimiig n neleed hojuu ch gesen, uhaarsand hamag uchir baigaa yum.
Ahmad humuusee hundleh heregtei gedgiin neg shaltgaan n nuguul turshlag yum shuudee!
Tegvel bidend en talaar turshlagtai, huuduuddee zaagaad, oilguulaad ugdug tiim shin ueiin setgelgeetei
Etseg Ehuud haan bain?
Bi enhuu uvchniig buzar bish, aldaa gej nerlesen shaltgaan n, hervee bid en uvchnii ayulruu aidasgui harj oilgoj surah yum bol, humuusiin hoorondoh tehuu ul oilgoltsoh baidal ugui bolj, tarhaltiig zogsooj boloh shuudee!
Udur bur hen neg n uheed baihad yu ch boloogui yum shig tsarailj baigaa Afrikiin olon ornuudiig bi gaihaj baisan, Harin en ayul bidnii dund baihad hen ch yu ch medehgui baigaa n iluu ayultai ssanagdaj bain.
- Bi haldvar avchihjee! -Uu tiimuu?
- yostoi muuhai aldlaadaa! chi ingej aldaa gargaj bolohgui shuu! gej en uvchnii talaar hoorondoo chuluutei yariltsdag bolgii. Naizuud tsuglaad haniaad tursen, esvel shar avsan gej yariaad baij boldog hernee DOH gej delhii niiteeree aidasd baigaa uvchnii talaar amaa neeheer muu yorolj baigaa met, esvel zavhaarch baigaa met shuumjlel hurthee bolitsgooi.
Manai olon tuvuud haldvar avsan hund stgel sananii zuvulguu uguh n zuv gej uzej baiga ch – En zugeeree, amidrah bolno, humuus yu helj baigaa n hamaagui shuu! gej en uvchin tusaagui hn tussan hund helhed her ur duntei ve? Harin haldvar avaad amidralaa zugeer avaad yavaa hun tussan hund zuvluvul, her oir baihuu? tgleech terhuu shavar baishingaas garaad nuguul uhaan suugagui aidast avtsan humuusiin dund amidralaa urgeljluuleh yum chin tiim ch amar bish shuude! Bid ter uvdsun humuusd setgel sanaanii tuslamj uzuuleh gadna niigemd muhar shutleg shig aisan aidasnaas emchilj, oilguulah tuslaltsaa uzuuleh heregtei bainsht. Udur bur uchriign sain medehgui uvchnii nernes isn terhuu aidasiin solyoorloos emchleh erhtei bainsht.
- Negen Mongol zaluu uvdjee! geen medee sonsonguutaa – Haa zaavartaj yavaad tussan boloo? buudval taarna gej yamarch hun setgelguigeer helj chadaj baigaa humuusiig yaanaa. Internet deer baigaa humuusiin sanluudiig unshaad uzeeree! En bol Mongol gedeg bie bieniihee amidraliig ulandaa gishgedeg bolson niigmiin duu hooloi bain shuudee!
Hen negen hort havdar tusch! 5 jiliin nastai bolj, gevel arai buudaj al gej elehgui bizdee? Hun dahiaad uvchin zovlon gantsaardliin dund 5 jilch baitugai amidrii gej bodoj baih n zuv bizdee?
Tegeed ch hen neg n hunii ah duu ee aaviig buud gej helj baigaa yamar aimshigtai nugeltei hun be?
Bichlegiin ihenh n manai unuu ueiin zaluuchuud, Mongol ulsiin ireedui! Aimar baigaa biz?
Gar hurheer, hamt neg gert amidarhaar, eldev shumuulaar tusdaggui! gej notlogdson olon jisheegeer yariaad l baihad sonsohgui, dahiaad hedhen jil ch bolov en hatuu horvood amid yavmaar bain gej bodoj baigaa ta bidnii negiig uhvel taarna, hohichin gej bainshuudee.
En uvchin zuu triuuraar, tsustai buruu haritssnaas tusdag baihad zaaval – Balyartsandaa! gej zuheed baigaa hun haan uhamsar suusan be? Manai Aav Eej, Uvuu Emee – Uchtei, yadarsan hund tusbolbol chamd buyan huraagdan gej zaaj baisan.
Hervee hen neg n tussan baih yum bol tereer udurt togtmol emee uugaad l, yavaad bainbal zarim neg muu amlaad baisan huumuusees hamaagui hoin delhii eejdee shingen shuudee!
Tanii huuhduud yu bodoj bain, manai ahmad ue yu bodoj bain gedgiig haruulhiin tuld bi iinhuu TOLI-iig zohioogood! – Ta nar asuudal deer sanal bodloo bichechee! gej uriaalaad baigaa yum shuudee!
Yalanguya heruul uruul, doromjlol bish bol tanii buh bodson zuiluudiig busad chin olj unshij bolno shuudee! Tegleech hen gej hun, haan amidardag gesen medeell bahgui tul esreg huisiin hunii neree ch teer dald baigaa sanaa bodloo neej bolno shuudee!
Mongolchuudaa! Manai shin ueiin, ulsiin ireeduig avch yavah zaluusaa! asuudliig hamtiin hucheer heleltsej shiidver gartsuudiig olj hartsgaai!
Amai.
Sain bna uu? DOH-iin tuhai ooriin bodloo huvaaltsaya!
DOH-iin tuhai anh humuust hurgehdee ene bol mash aimshigtai zuil eniig tussan hun bol buzar, neg heseg humuus l tusdag met. Tiim bolohoor anh humuus huleej avahdaa ooroosoo ih hol bi yalaa gej ter humuus shig bdagiin, ene nadad ogt hamaagui gej oilgoson. DOH bol yas undes, niigmiin baidal hogshin zaluu heniig ch yalgadaggui. Bi tanii helsentei sanaa niilj bna. DOH bol buzar bish aldaa DOH tussan humuus nugelten bish bidnii adil hun zovkhon amidraldaa aldaa gargasan.Haldvar teej bui humuusiig bid uldsen amid yavah hugatsaand amidraliin sain saihniig mederch, az jargaltai bhad tuslaya!!!!Tedend setgeliin dem ogoyo. Bidnii l adil hun Zaluuchuuddaa urialmaar bna.DOH-iiin haldvar avah zam n haniad hurehtei adil bish shuu dee. DOH-iin talaar zov medeelliig ojl avtsgaaya. Etsest n TEVCH UNENCH BAI BELGEVCH HEREGLE!
Bi anh DOH gedeg owchnii talaarh medeelliig surguui deereesee awch baisan, ih l aimar owchin yaj ch tusch bolno, ehiin svvgeer belgiin zamaar, tusaar(haldwartai tariuraar), DOH-toi hvntei vnseltsewel yaah we geh met(4 litre DOH-iin virus-tei shvlseer). Tegeed ter neg udaagiin hicheel mash ach holbogdoltoi bolson bvh yumand anh seremjtei, taaraldsan hvn bolgondoo DOH gej tiim owchin baidag yum bainalee, tegj sergiileh heregtei, bvren emchlegdeh bolomjgvi uchraas bolgoomjtoi baih heregtei geel ih bodoj yawdag baisan.
Tegsen odoo yamarch vne tsenegvi DOH-oos seremjiley geh meteer bainga helseer baigaad, nogoo olon helbel ulig gedgeer ontsiin sonin zvil bish gedgeer hvleegeed awchichdee.
hvmvvs end yagaad sanaa bodloo bichehgvi bainawee gewel, 1d ehlvvlcheel vrgeljlvvlj unshaagvi, 2d ene bol neeh sonin sedew bish sanagdsan baih. Yagaad gewel bi ch gesen ingej handaad garsanaa, commentvvdii ni harii gej bodood harsan chini Amai-iin comment haraad yum bichmeer sanagdlaaldaa.
oo medeelel muu bn, humuus tiim ovchin bdg hen negen tusaj l bdg, gehdee bi bolon minii oir toirniihon hezee ch bish gsn naidvaraar goloo zogoosoor aldaa uildel hiideg shu de.
Minii bodloor bol ter DOH tussan humuusiin seremjluuleg, yariltslaga ni baival iluu humuust hureh um shigee. Mongold buh umiig l darj nuuh um, ene mgl d ilreed bgaa 40 hun busaddaa ene talaar yarij helj seremjluulbel humuus huleen avahdaa iluu sain shdee, zuragtaar bidnii dund l bdg neg hun Mgl heleer yariad bi uneheer iim aldaa hiisen, tegeed iim bolson gedgee helj yarij baival humuust iluu hureh um shigee, getel tedgeer humuus ni chimeegui l bdg, ug ni haldvar avsanaa medsen hun asar ih haramssan, setgeliin daramtand orson, medeej ooroo buren medeeleltei bgaagui, bas ooroo ter ovchniig hezee ch tusahgui gj yavj bgaad l tussan bj taarna, getel ugui bdg um bn, hen ch eniig tusaj boloh um bn, zaluusaa bolgoomjtoi bgaachee gesen uria ayan heregjuulbel heregtei bh da ug ni, odoo ochnoon l zaluus bar tsengeenii gazar ochood huntei taniltsaad buudal orj bn, tedend uhaan ch alga, aidas ch alga, belgevch 100 hamgaaldagguig meddeg bolov uu, tiim neg hun ooriinhoo party daj bgaad neg huntei havitaad ene ovchniig avsan talaaraa helj, ene tand ch gsn tohioldoj boloh um shu gedgiig asar sain oilguulbal te,
hun chin ugaasaa nudeeree harsan zuildee chiheeree sonssonoos iluu itgedeg shu de, tiim uchraas nuulgui il gargaj, sain taniulah l heregtei de, esvel haldvar avsan humuus nomoo gargaj boloh um, eldev albanii ug helleggui, zugeer l ooriinhoo amidraliin zamnalaa, ovchin avsan talaaraa, bi bagadaa tiim huuhed bsn, tiim husel moroodoltei bsn, tegeed ter neg aldaaniihaa tuhai delgerngui bichsen, tegeed ooroo tiim ovchin tussan hun chin ih medeelel tsugluuldag shdee tiim medeellee oruulsan nom hevleed humuust taraah heregtei ch um uu, tiim nom gargaad zaluust taraaval ih hereg boloh bhaa, niigmiin toloo ene tom companiud neg nom gargah zergiig sponsordoh asuudal bish bh
my blog deer bas doh-iin talaar bodloo bi bichsen bgaa, zaluus bas orj uzeerei
бэлгэвчийг зуун хувь дох_с хамгаалдаг гэж сурталчилж бэлгэвч бэлгэвч бэлгэвч гэж бүхий л сурталчилах хуудсандаа оруулдаг нь хамгийн том учир дутагдал шүүдээ. өнөөдөр дэлхий дээр нэг ч эрдэмтэн бэлгэвч дохоос зуун хувь хамгаалдаг гэж арай ч зарлачихаагүй байна бэлгэвч ганц дох ч биш хүсээгүй жирэслэлт бэлгийн замын өвчнөөс хамгаалдаг гэдэг ч бэлгэвч нь ДОХ ТУСАХ ЭРСДЛИЙГ ЗӨВХӨН БУУРУУЛДАГ гэж манайхан мэддэггүй. аз болж арван жилийн /Доржханд/ багш энэ талаар зааж байсан нь огт мартагддаггүй юм. ХҮМҮҮСЭЭ БЭЛГЭВЧ ДОХООС ХАМГААЛАХ ХЭРЭГСЭЛ БИШЭЭ ХАРИН ЭРСДЛИЙГ БУУРУУЛАГЧ Л ЮМ. Амайд хэлэхэд түрийвчиндээ бэлгэвчтэй явдаг гэжээ гэхдээ бэлгэч зуун хувь хамгаалдгүй юм шүү гэж оруулах хэрэгтэй юмшигээ энд тэр тухай мэддэггүй сурагч оюутан тэрч байтугай багш албан хаагчид орж тэмдэглэлийг чин уншдагт итгэж байна. to use condoms (rubbers, prophylactics) to help REDUCE the spread of sexually transmitted diseases. These diseases include AIDS, chlamydia, genital herpers, genital warts, gonorrhea, hepatitis B, and syphilis. You can get them through having sex — vaginal, anal, or oral.
Note well: Condoms are not 100% safe, but if used properly, will reduce the risk of sexually transmitted diseases, including AIDS.
гэж хаанаас ч олж уншиж болно.яагаад гэвэл дохын вирус бусад вирусыг бодвол өчүүхэн жижиг, бэлгэвчний ханаар нэвтэрч чадахаар бэлгэвч өөрөө маш уян хатан материалаар хийгдсэн байдаг…. энэ тухай бодож үзээрэй маш чухал зүйл гэж бодогддог
hi sain yavj bn uu anh udaagaa uuriin chini temdegleliig unshij bn taalagdla.olon hun unshaasai gej husch bn.
minii huvid ene uvchnii talaar unshsan uzsen sonnson uilees tsaashgui ch herhen haldvarladag her ayulta geed erunhiiduu medeh yum bn.
Humuust handaj helehed hort havdraas bid herhen aidag bilee,hort havdartai huniig herhen uruvddug tuslahig husdeg bilee,ene uvchin tuuntei l adil.adilhan emch nar buren anagaah argiig oloogui bgaa,adilhan l uvchin…gdegiig oilgoh heregtei gej helmeer bn.
Mun mongold denduu ih arhidalt denduu ih zadgairal ihsej bn gej boddog ohiduud het ih erh chuluutei teriigee buruu edleed bh shig….
Amai,
Gants yum helchih uu? Bi shuumjilj baiga yum bish l de. Chinii iimerhuu mind-opening yum bichij baigaa hudulmuriig chini uneheer unelj baina.
Gehdee deerh zurag tavisan talaar Amerikt adil turliin poster-uud negen udaa tuuhend ih tarhsan talaar gants hoyor ug helchihye: 40-50 aad onii uyed Amerikt neg uye tembuu bolon busad belgiin zamiin uvchin ih gazar avch l de. Tegeed tuuntei tuushtai temtseh jurmaar zasgiin gazar ni nileed “aggressive” campaign yavuulsan gedeg. Enehuu campanit surtalchilgaandaa ihenh tohioldold, mash tsarailag ohid busguichuudiin zurgiig ashiglaj door ni harin “You may think she’s innocent, but she may not be” gesen bichlegiig dagalduulj belgiin zamiin uvchingiin esreg sonorduulsan baina. Uunii ur dund, emegteichuudiig zavhraltai holbogduulan uzeh setgelgee, tsaashid uls oron niigmiin zavhraliig emegtein hunii image-tei holbon uzeh stigmatization ulam lavshirsan gedeg.
Za tegeed endees ehleed tsaashlah yum bol image, symbol, feminity-iin talaar zunduu yum balairch bolno. Tovchhondoo ene busguin zurgiig blognoosoo avaad door ni tavisan tailbaraa dahiad redaktorlochihvol ch avuushtai l temdeglel bolson baina. Iimerhuu sedev hundsun ni sonirholtoi gehdee medeelel taraaj soliltsohod garah ur dung zohiogch hun harin tusdaa ch gesen bodoltsoj baih heregtei baih. Odoo yalanguya mongold emegtei huntei holbootoi male cultural chauvinism buyu emegtei hunii durs image-iig nileed fetish bolgodog gazar ulam gunzgii stigma uusgehees sergiileh heregtei. Bi uuniig emegtei hunii zugees bichij baigaa shu.
Tuya chamd mash ih bayarllaa. Chinii sanliig gunee hundetgej zuv gej uzsen tul zurgiig avsan bolno.
xet nurshu bichje suul hesgiig unshsangui.uuchlarai.
bi lav huntei suuval ehled shinjilgee uguulne gej boddog shd.teged hen negnes uvchin avch haldaahig zuvshuruhgui shu gej heldeg baih da.hechneen hichesen ch hen neg n itgel aldad ter uvhchniig avaad haldaaval yanaa gej bodoj bn.bugd uursdu hichevel bolohgui ym bhgui shd.neg udagin zuurdin jargalas bolj amidrala aldval teren shig haramsaltai ym haana baihav tiime amai.
Doh toi humuus yariltslaga ogdog um bn, doh toi zaluugiin yariltslagiig endees unshaarai
http://news.zaazuur.com/?p=1226#more-1226
Zaluuchuud Eruul Mend “ZEM” Tuv geed gay zaluus bolon HIV seremjluuleg medeej oilgolt uguh seminar Naf’tai ( turiin bus baiguulga ) hamtarch zohion bguuldag. Minii ajiglasnaar ZEM ni iluu busdad ene tuhai hurgeh sanuulah uil ajilagaa yavuulahiig hicheedeg yum shig, bas ene tuv’g Mongol’n anhnii HIV ilersen zaluu baiguulj bsan gej sonsson. Zarim turiin bus baiguullaga hudlaa sanagddag, tovch ugeer zugeer mungu hiideg ugaadag arga heregsel. Yur ni tuhain zuiliig yagad sanuulj anhaaruulj bgaag uhamsarlasan irged l zuv yaridag yum shig sanagdsan. Ter EM-n said Lambaa bol ene talaar oilgolt bdaggui yum shig bna lee, huurhii min gay zaluus l ikh urtugdduj tusdag metiin yum yarij bsan, ted busad humuusiig bodvol iluu shinjelgeend hamragddag bhoor bas esreg huisten sonirhohch humuus ni iluu gemgui tsarailj yavah durtai tednii dund chimeegui uhel taraagch yavj l bgaa uuriiguu ch medehgui zarim neg ni. Zugeer ailgah gesen yum bishee iluu uursdiiguu hairladag uhamsartai bgaasai gej l bichlee. Haramsmaar bas neg zuil ni ihenh zaluuchuud belgevch hamgaalalt’g hereglej suraagui. Hamgaalalt gesn oilgolt bidnii yeiin zaluuchuudad hevshmel heregleenii neg gej oilgogdog bolvuu,,. Naiz zaluu bid 2t HIV shinjilgeenii negative gesen haryu bdag odoo her ni hadgaldag, uchir ni ene jijeg tsaas bid 2t uuruu uursdunduu unench bhiig sanuulj, uuriiguu hairladag shig busdiig hundleh mun bid 2 uur uursdiin zamaar yavsan ch ireeduid hen negend hariutslagatai uhamsartai handah sanaag bii bolgoson.
tand bayarlalaa uchir ni unuudur 2009 onii 12.01 bi unuudur l tanii ene medeelliig unshij bn. bi radiogiin setguulch hun l dee6 unuudur bi yag odoo 21 tsagaad radiogiin shuud nevtruuleg hiih geed yariltslagandaa beldeed suuj bn DOHiin haldvartai negen ahtai chin setgeliin yariltslaga hiih gej bn. ta uuniig unshaad nadad amjilt yuruuj bgaa gedegt itgeltei bn. bi Dohiin talaar zuv oilgoltiig zuv oilgoltiig zaluusdaa uguh yumsan gej olon nevtruulgiig hiij bsan ene nevtruuleg maani dorvitoi hiij bgaa 2 dah buteel maani yum tanii medeelliig unshaad bas l sanaa avlaa ter hunees yu asuuj ter huntei ih engiin yariltsah yumsan gej hicheej bnadaa za amjilt bi ch bas nevtruulegtee beldlee saihan yariltsahiig hicheene ee
Zaluu hunii huvid dandaa shineleg, chuhal asuudluudiig hondoj, sanaa bodloo busad zaluustai huvaaltsaj baidagt bayarlaj bna. uneheer hunduushtei chuhal asuudliig bichjee.
Gal ruu garaa durehed tulegdene gedeg shig humuus zugeere l oilguulah heregtei bas humuus oorsdoo oilgoh heregtei gesen sanaa uneheer zov sanagdaj bna.
neeree l hen neg gadaad hunii zurag tavichaad anhaaruulga ene teriig hen ch oishooj uzehgui hajuugaar ni ongordog. yor ni mgl.d baigaa zuilsiig mash boditoi bolgoh heregtei gej boddog.
jishee ni sayahan emaild maani neg night shownii urilga irjee. terend iim iim hamtlag duuchid irne… ene showuunii zorilgo MONGOL ULSAA HOGJUULEH gejee. show.gaar mgl uls hogjihgui ni todorhoi. tuun shig huuramch, hunii nud, setgeld torohgui medeelleer hezee ch yumiig uridchilan sergiilj chadahgui.
Tanitai sanal neg bna. magadgui zaluus hamtran ajillaj sanal bodloo huvaaltsaj, yamar neg garts haij boloh yum.
Amai tanid amjilt husye!!!
Minii hamgiin ih sanaa zovj yavdag yum bol manai hodooniihon mash medeelel muutai. Belgiin amidral n tun zambaraagui yum shig sanagddag. Tegeed suuliin uyed hodoonoos orj irsen zaluus DOH tuhai medleg muugaas bolj haa hamaagui l yum boltsgooj baih shig haragddag.
Manaihand suuliin uyed “ongon baina gedeg utgagui” ene ter gesen hamgiin buruu oilgolt ih gazar avsan.
Getel end tedn yavj, humuustei uulzaj baihad manaihan shig tiim buruu oilgolt, zadgai amidral ruu shuurch baigaa humuus ih hovor yum bilee. Latin amerikuud ter chigeeree l Katolic. Muslimuud, Zuub omnod aziihan, Jewish geed l mash hyamgatai.
Minii bodohod Mongol zaluusaa neg emh tsegtsend oruulmaar baina. Ovdson negiigee demjih, niigemd n bailgah bol bas nogoo neg hereg l dee. Gol n orgon utgaaraa bol zaluusaa emh tsegtstei, hariutslagatai bolgoh heregtei.
Oron nutgaar jijig surtalchilgaanii nom taraah heregtei.
Ulaanbaatriihan n erh bish eldviin yum sonsoj sursan bolohoor arai medeelel ihtei shu de.
Bid tsoohuulhnee, tegeed bas uneniig helehed zambaraagui humuus. Tegeheer neg gazar avbal hetsuu l baih.
za tegeed tovchhondoo, CONDOM CONDOM CONDOM, bas dahin CONDOM!
haa ochij manai emnelgiihen zuu, tariurtaa ih anhaardag bolson baina lee. gehdee l minii battai medej baigaagaar, DOH shinjilgee avch hagalgaand oruulah yostoi huniig tanidag emch n shinjilgeegui l hevtuuleed, hagalgaa hiichihsen yum daa.
MEDEELEL, MEDEELEL, MEDEELEL!
condom 100% hamgaalahgui geed bga ym bishuu.zambaraagui belgiin haritsaga bagasga.tsusaar haldvarluulahaas sergiil.hun bur hicheevel mongol uls ene uvchniig tarhaahgui baij chadna gej bodoj bn.amai chi ch gesen tohioldlin belgiin haritsanud deere anhaarval zohiltoi,belgevch 100% hamgaalj chadahgui e gesen bn.tiim bolohoor bodoltoi l bgaarai.
gantsxan l yum xelmeer baina, ene DOX chin zarimdaa bodood baixad byr WORLDWIDE business yum shig sanagdaad baixiin,… ene DOX gedeg uvchinii ard toolj barashgyi ix mungo ursaj baina, enee teree NGO kompanit ajil geed l xeden sayaaar ni zartsuulagdaj baina, belgevch enee teree geed l bas xeden saya, enee teree zuragt xuudas geed l bas xyazgaar alga… tegeed ene bygdiin ard zarim ni mash ix mungo xiij baina!!! Tegeed xeden arvan jil ingej ix mungo zartsuulj baigaa murtloo em enmelegt ni xediig zartsuulj baigaagaa erduusoo yarixgyi yum! Ene uvchiniig emchilj chadaxgyi baina gejyy dee! xudlaa baixaa… ene byxen burxantai yamarch xolboogyi… ene bol xyn turloxtnii xiij baigaan xamgiin buzar yil, xamgiin ashigtai business… uuchlaarai ene talaas ni xarsand!
Санал нэг байна. Манай орны хувьд энэ өвчний тархалтан дээр минийй хамгийн их санаа зовоож байдаг зүйлийн нэг бол эмнэлэгийн багажны ариутгал байдаг. Шүдний хувийн эмнэлэг л гэхэл хэдэн зуу байдаг ба тэдгээр нь яг шаардлага хангасан ариутгалын аппарат, стандартыг мөрддөг эсэх нь үнэхээр эргэлзээтэй. Нэг жижиг печь маягийн зүйлд л багажаа хийсэн болоод авч байгааг олон удаа харж байлаа. Иймд эмнэлэгийн ажилтан нарт энэ асуудал дээр чин сэтгэлээсээ хандаж байхыг уриалж байна.
HIV gej er n baihgui gedgiig sonsson u? Delhi dayar unuudur baylagig hen iluu iheer ezemshih ve? heniig yamar uvchin tusgaj tuhain uvchind nervegdsen ulsad tuslaltsa uzuulj bui meteer herhen uhaalag tsever argaar mungu olj bn ve gedeg asuudal tsaana bga shuu! unuudur bid vaccinenation, swine flu…hehe ugtaa bol bugdl capitalism-n huuliar herhen yaj ih hemjeeni ashig hiih ve l gedeg asuudal bga yum. Good Luck!!!
Sain uu? Bi DOH uvchinoos herhen sergiileh talaar gadaad nyavj baigaa mongolchuudad hicheel zaadag ym. Gadaad baigaa mongolchuud mun yavj baigaa mongolchuudaa ene uvchnuus hamgaalah gej. Tanitai hamtran ajillmaar bna.