ТУСГАЙ ХАМГААЛАЛТААСАА САЛСАН ӨДӨР

20080609-IMG_8878-2

2008 оны 6 сарын 29. 05:30

Монгол Бадарчин 1-р аян. 41 дэх төр.

Баруун Хойд Африкийн Сьерра Леон улс, Фритаун нийслэл хот.

Монголын Энхийг Сахиулагчдын “Нарлаг” бааз дээр.

Цүнхээ хагас дутуу баглаж, тэмдэглэлээ дуусгаад цаг гаруй дуг хийе гэж бодтол тэр чигтээ унтчихаж.

Нэгэн байлдагч хаалга тогшоод: -Амай сэрээрэй. Явах болж байна шүү! гэж төрөлх сайхан Монгол хэлээр сануулсан ч

За, одоо босож байна, хувцсаа өмсөж байна гэж хэд хэдэн удаа зүүдэлсээр бараг цаг гаруй унтчихжээ.

-Амай бид бэлэн. Чамайг хүлээж байна! гэж цэргийн хэлээр хэлж байгаа дуулдах үед би өөрийгөө хол замд гарах гэж буйгаа гэнэт санаад яаруу сандруу босов.mongol badarchin books taivshir

Цүнхэндээ хийж амжаагүй байсан бүх юмаа чихээд, нүүр гараа ч угаалгүй талбай дээр гараад очтол цэргийнхэн бүрэн бэлтгэлээ хангаад, ажиллагааны хөтөлбөрөө ярилцаж байв.

Цэрэг хүнд хүлээе, байж бай гэсэн зүйл байхгүй.

Цаг бол цаг, явна гэсэн бол яг цагтаа явдаг ажээ.

Уг нь эртхэн нүүр гараа угааж, цайгаа уугаад,  тайван гардаг байж дээ гэж бодож байсан ч сүүлийн хэдэн шөнө Монголын энхийг сахиулагчдын клип хийж дуусгах гэж өдөр шөнөгүй сууснаас болж үнэхээр ядарсан байв.

Шаардлагатай бүх техник төхөөрөмж байгаагүй ч боломжийн түвшинд бүтээлээ хийлээ.

Хэлсэн л бол хийнэ гэж зүтгэдэг болсон тул явах өдөр гэхэд видео клипээ дуусгаад бүх багийн бүрэлдэхүүнд үзүүлж амжив.

Өнөө маргаашгүй www.amai.mn дээ байрлуулна аа.

Үзээд саналаа бичээрэй.

Гурав хоногийн өмнө миний шинэ ногоон паспорт Монголоос ирсэн болохоор Нарлаг бааз дээр төрсөн өдрөө тэмдэглээд, 29-ний өдөр аяндаа гарахаар болсон нь энэ.

Явах болсон шийдвэрээ тухайн үед манайханд танилцуулж, ганцаараа цааш үргэлжлүүлнэ гэсэн миний саналыг багийн удирдлага хүлээн зөвшөөрөөгүй.

-Бид чамайг баталгаатайгаар Гвиней улсын хил хүргэж өгөх тушаал авсан. Хил гаргаж ч өгнө. Энэ бол шийдвэр. Өөр ярих юм байхгүй гэж Баатар захирагч хэлж билээ.

Ганц залууг дөхүүлэх гэж ийм их ажил болох хэрэг байгаа юм болов уу гэж тухайн үед бодож байв.

Нөгөөтээгүүр Монголчуудаа аюулд оруулахаас эмээнэ.

20080629-IMG_9376

Дэлхийг тойрогчоо ёс төртэй гаргаж өгөх хүсэлтэй байгаа    Монгол Үндэстний батлан хамгаалах салбарын ахан дүүс олон улс судлалын хүнд ажлыг маань ойлгож, ихэд чухалчилж байгаагийн илрэл хэмээн би баярлана.

Миний хийж буй ажлыг өндөр үнэлэн цэргийн цол надад олгох асуудал яригдсан ч би татгалзсан юм.

Сар гаруй айдасгүй тухтай амьдарсан, шумуулын тортой, агаар сэрүүцүүлэгчтэй өрөөгөө орхин, UN бичигтэй 2 жийпээр дараагийн дайны бүс, хэцүү даваа руу хүргүүлэх гэж байна.

Африк тив дахь Монголоо орхин гаднын бүс рүү орно.

Багийн захирагч Баатар, Энхболд, Бат-Эрдэнэ болон бусад албан хаагчид иргэний дайны гал дүрэлзээд унтарсан ч цог нь хаа сайгүй хэвээр байгаа Сиерра Леон улсаас намайг аюулгүй гаргаж, цэрэг цагдаа нь хоорондоо байлдсан, иргэний дайнтай гэх Гвиней улс руу баталгаатай хүргэж өгөх төлөвлөгөө боловсруулж байв.

Миний батлан даагч болсон Очироо дүү, Онцгой дарга нар боссон, гаргаж өгөхөөр хүлээж байлаа. Манай залуус миний тэмдэглэлүүдийг уншдаг юм байна гэсэн бодол Онцгой дарга надад цэрэг луужингаа өгөөд тэврэх үед бодогдлоо.

Конго улсад дугуйгаар хүргэж өгсөн хүнд өөрийнхөө луужинг өгсөн тухайгаа тэмдэглэлдээ бичсэн юм. Тиймээс энэ луужин надад хэрэгтэй гэж бодож л дээ.

Эхний машинд багийн захирагч Баатар, цэргийн жолооч, нутгийн хөтөч, дайны байдалд бэлэн хоёр офицер, арын машинд цэргийн жолооч, 3 офицерын хамт би суулаа.

20080629-IMG_9378

Машин доторх богино долгионы станцаар бага зэргийн шуугиантайгаар:

-249, Нарлаг бааз. Баатар захирагчтай цуваа Нарлаг баазаас тусгай шүүхийн чиглэлд 2 машин, 6 байлдагч, 1 энгийн иргэний хамт хөдөллөө. Хариу?

-Нарлаг мэдээг хүлээн авлаа гэх нь холбоогоор сонсогдлоо.

2 машин хашаанаас зугуухан гарах үед хамгаалалтад байсан залуус ёсолж, инээмсэглээд: -Сайн яваарай гэж дохилоо.

Цуваа хөдлөн зам дээр алгуур гарах үед 1 сарын хугацаанд Нарлаг бааз миний эх орны нэг хэсэг, гэр шиг минь болжээ гэдгийг ойлголоо.

Сарын өмнө анх нисдэг тэрэгнээс буухад манай залуус угтан авч, хоёр жил хагас Монголоороо яриагүй тул сандарч билээ. Берлиний Монголчуудын шинэ жилээс хойш анх удаа ийм олон Монголчуудтай учирсандаа догдолж байсан санаанд орно.

Нарлаг бааз дээр ирсэн өдрөө талбайн өмнөх шатан дээр суугаад тэнгэрт намирч буй эх орныхоо далбааг харж, эргэн тойронд буй энэ олон Монголчууд Африкт хаанаас гараад ирэв ээ гэсэн шиг маш сонин сэтгэгдэл төрж байж билээ.

Африкт ганцаараа, хар, цагаан, арабуудын дунд маш удаан байсан надад буцаж Монгол болох амаргүй байв. Ялангуяа Монгол хэлээрээ ярилгүй удаж, өдөр бүр, сар бүр шинэ соёл иргэншлүүдийн өөр өөр хэл, соёл дунд явсан болохоор.

Цэргийн ангидаа шууд ирэхэд цэргийн монгол хэл бидний, олон улсын харилцааныхны ярьдаг Монгол хэлнээс өөр онцлогтой байсан нь санаанд орлоо.

Монгол дуу, шүлгийн тэмцээн, урлагийн үзлэг гээд энэ бүхэн одоо миний ард үлдэж, Африк тивд алсын замаа үргэлжлүүлнэ гэж бодохоос сонин санагдаж байна. Сэтгэл хоргодон байна.

Цуваа хотын гудамжаар явах бүртээ тодорхой тэмдэгтүүдийг өнгөрлөө гэдгийг төв рүү богино долгионоор мэдэгдэж байв.

Дандаа монголоор.

Зайсан, Гандан, Сансар гээд энэ нутгийн онцгой байрлалуудыг Улаанбаатарынхаа нэрээр нэрлэжээ.

Манай зэвсэгт хүчин ямар мундаг болсон юм бэ.

Олон улсын арга хэмжээнүүдэд Монгол цэргүүд оролцож эхэлсэн цагаас ажлын шинэ туршлагууд нэмэгдсэн нь илт.

Бид Фритаун хотын харанхуй бөгөөд аюултай гудамжаар явсаар манай хоёр дахь байрлал Тусгай шүүх дээр ирлээ.

Тусгай шүүхийн давхар хаалга нээгдэж хамгаалалтын талбай руу цуваа оров. Энд бас зарим байлдагч нар намайг гаргаж өгөхөөр хүлээж байна.

Африк тивд Монголын нэрийн өмнөөс алба хааж байгаа залуус мартагдашгүй дурсамжтай болж байгаа даа гэж харуулыг хараад бодлоо.

Бүхэл бүтэн Африк тив дэх Монголын зүрх, сүрийг хамгаалахаар манаанд буй эрэлхэг Цэрэг залуус.

Тусгай бэлдсэн 7 байлдагч, багийн захирагчийн хамт замд гарахад бэлэн боллоо.

Манайхан хоорондоо ямар замаар явах тухай ярьж байх үед Энхээ ахад: – Бааз дээр ирэхэд өрөөндөө хийцтэй цай чанаж, дайлсанд баярлалаа гэлээ.

20080629-IMG_9383

Өнөөгийн байдлаар хамгийн том зэвсэгт хүчний бүрэлдэхүүнийг Монголчууд гадаадад томилж байгаа нь Сьерра Леон юм. 250 «Үндэстний» цэргийн төлөөлөгчтэй салах ёс гүйцэтгэх ийм хэцүү байхыг төсөөлсөнгүй.

Бүгд унаандаа суугаад хөдлөх үед: -Амай! Чи далбаагаа мартсан байна шүү дээ гэж нэг нь хэллээ. Толгойд цус харвах шахлаа. Миний биед байгаа хамгийн нандин зүйлээ би Нарлаг бааз дээр яарч догдолж байхдаа орхисноо ойлгов.

Анх ирсэн өдрөө Нарлаг бааз дээр мандуулсан далбаагаа өнөө өглөө яаруу гарахдаа буулгаж аваагүйгээ саналаа.

-Золоо! Энэ бол сануулга шүү! Биеэ чангалах цаг боллоо. Одоо амарч ханалаа шүү дээ! Гэртээ харих холын замд хянамгай бай! гэж дотроо өөрийгөө зэмлэв.

Бат-Эрдэнэ: -Чи далбаагаа мартаад явсан бол яах вэ?

-Буцаад ирнэ. Дараагийн улсад байсан ч хамаагүй ирэх л байсан. 200,500,1000 км миний хувьд юу ч биш шүү дээ.

Энэ далбаа миний сахиус.

Хамгийн хол, хэцүү нутагт мандман тусгаар улсын далбаа.

Паспорт болон бусад зүйлсээ хэд хэдэн удаа сольсон. Харин далбаагаа дэлхийн өнцөг бүрт намируулаад гэртээ авч харих үүрэгтэй юм гэж би хариулав.

20080629-IMG_9384

Эхний машин хотоос гарах зам дээр очоод хүлээх болж, харин бид буцаж Нарлаг руу очиж далбаагаа авахаар хөдөллөө.

Тэндээс нэг машин өөдөөс ирж явааг станцаар мэдэгдэв.

Жижиг далбааны төлөө бүхэл бүтэн цэргийн ажиллагаа.

Үүр цайж эхлэх үед бид өөдөөс яваа машиныг гүүрэн дээр тосов. Нарлагаас ирсэн цэрэг залуу эвхэж хураасан далбааг надад өгөх үед үл мэдэгдэх хүч эргэн ирж буй мэт санагдлаа.

20080629-IMG_9385

Энэ үйл явдал надад сургамж болж, одооноос бүх оюун санаагаа сайн төвлөрүүлэх хэрэгтэй гэсэн хатуу тушаалыг өөртөө өглөө. Далбаагаа зүрхэн тус газраа кармандаа хийж, машин хөдлөв.

Хөгжмөөр эх орны зохиолын дуу эгшиглээд л…

Би замд гараад хоёр жилийн хугацаанд ийм сайн амарч, гэртээ байгаа юм шиг тухалсан удаа үгүй байв.

Хүн бүрийн яриаг бүрэн ойлгодог орчин, өөрийн өрөө, гал тогоо, хүссэн үедээ онгойлгодог хөргөгч дурсамж болон үлдлээ.

Аялж байхад хоол хүнсээ хадгалах боломж байдаггүй тул өглөө босоод л хоол олж идэх гэдэг том ажил гарна. Цаашид ч зарим үед үдэш хүртэл хоолгүй зүтгэх явдал зөндөө гарна.

Машинд суусан цагаас анхаарал болгоомжоо төвлөрүүлж, хамгаалалтын системээ дахин сэргээхийг хичээж эхэллээ.

Холын замд аюул тулгарах нь олон тул ийм зүйлийг удаан хугацаанд зөв бодож боловсруулсан байх ёстой юм.

Өдөр бүр түгшүүртэй байх ямрыг энх тайван цагийн хүмүүс тэр болгон мэдэхгүй. Хэлийг нь сайн мэдэхгүй, огт мэдээлэлгүй шахам хүний нутагт цор ганцаараа бол бүр хэцүү…

Тэр нутаг дайнтай бол?

Иргэний дайнтай бол? амь насанд аюултай.

Миний хамгаалалтын систем гэвэл:

V зэрэг: Би замд гарах бүрдээ паспорт, далбаа зургийн аппаратаа биедээ авч явдаг бөгөөд ямар нэгэн бэрхшээл гарч амь насанд аюул учирвал бүх ачаагаа орхиод энэ л зүйлтэйгээ амиа аврах ёстой болно. Ийм хамгаалалтыг би гол төлөв дайнтай, тайван биш, хүмүүсийн гар дээр зэвсэг тарсан газар болон завинд суух үедээ хэрэглэнэ.

Өнөөг хүртэл энэ зэрэгт байдлыг хүргэж байсангүй.

IV зэрэг: Жижиг цүнхээ авч, том цүнхээ орхиод аюултай бүсийг яаралтай орхих. Аяллын туршид бусад жуулчдын адил хялбар аюулгүй хүрэх арга зам ашиглаж болох байсан ч хэцүү замыг нь сонгон, тухайн улс үндэстнийг илүү сайн мэдэж, тэмдэглэхийг хичээсэн юм.

Шинэ газар ирэх бүрдээ тухайн газрын хүмүүсийн харьцаа, харц, аюулгүй байдлаас хамаарч зэргээ тогтоох бөгөөд түүнийг өөрчлөх үе ч тулгарна.

III зэрэг: Том цүнх, жижиг цүнхээ аваад аюултай бүсийг орхих. Энэ зэрэглэлийг хэрэглэсэн удаа байгаагүй.

II зэрэг: Юу ч болсон эцсээ хүртэл үзэлцэх.

Бенинд байхдаа нэгэн арга хэмжээнд жижиг цүнхээ үүрээд очтол байдал нэлээд эвгүйтэж, IV зэргээс II луу шилжих хэрэг гарч байсан юм. Миний цүнхэнд Египетээс авахуулаад Бенин хүртэлх бүх зургийн архив, бичиг баримт байсан тул хэрвээ цүнхээ дээрэмдүүлсэн бол Монгол Бадарчин төслийг дэмждэг хүмүүсийн хувьд маш харамсалтай зүйл болох байлаа. Шөнө дунд намайг тойрсон 4 залуугаас амь нас, цүнхээ аварч гарах арга хөөмий байсан тул түүний тусламжтайгаар л бүх бичиг баримт, зургуудаа авч үлдсэн юм. II зэрэгт гол төлөв таньж мэдэхгүй газар явах, асуудлаас зайлсхийх боломжгүй болсон үедээ хэрэглэнэ.

I зэрэг: Тайван цаг.

Ямар ч айх зүйлгүй амар тайван байх үед ийм зэрэглэлд шилжиж байсан бөгөөд Элчин сайдын яамууд бас Сьерра Леоны бааз дээр I зэргийг тогтоолоо.

Сүүлд дэлхийн газрын зураг дээр, хаана хэддүгээр зэрэг байсныг тэмдэглэж, залуустаа үлдээнэ ээ. Хаагуур яаж явах ёстойгоо урьдчилан мэдэж байвал дараагийн аялагчдад илүү амар болно шүү дээ.

Анх Нарлаг бааз дээр ирээд тогтсон заншлаараа эхний хэдэн өдөр хаалгаа цоожилж унтдаг байв.

-Чи юунаас айгаад байгаа юм? гэж цэргүүд асууна

-Би эндээс удалгүй замд гарна, тэр үед бэлэн байдалд байх зуршлаа хадгалахгүй бол болохгүй шүү дээ гэж хэлж байв.

Харин сүүлдээ тайвширч, хаалгаа цоожлохоо больсон юм.

Таньж мэдэхгүй хүмүүсийн унаанд байнга дайгдах, хэлийг нь мэдэхгүй хүмүүстэй хоногийг өнгөрөөж амьдрах ямар байдгийг миний тэмдэглэлүүдээс залуус олж уншиж байгаа биз ээ…

Хүмүүс миний ажлыг зүгээр жуулчин шиг өдрийн цагаар унаанд сууж, үдэш аюулгүй буудалд буугаад тансаг сайхан хооллож яваа гэж боддог байж болно.

Өөрийн тэмдэглэлээ бодитоор бичихийн тулд нутгийн иргэдтэй амьдарч, хүмүүнгүй газар хонож, хэр баргийн аялагч төсөөлөхөөргүй замыг сонгосоор явна.

Дайныг ч туулж байна.

Ямар сайндаа энд, иргэний дайны бүсэд манай цэргүүдтэй уулзаад, дэмжих зорилготой видео клип хийж өгч сошл-ын Youtube дээр байршуулаад, цаашаа замаа үргэлжлүүлж байхав.

Миний төсөл бол Монгол хүний нүдээр дэлхийг тэмдэглэн үлдээж буй олон улс судлалын ажил.

Ингэж байж тухайн нутгийн байгаль, үндэстний тухай бодитой мэдээлэл цуглуулж Та нарт илгээнэ.

-Тэр үндэстэн тийм хоол идэж, тийм юм хэрэглэдэг. Үзэл бодол, шашин нь тийм юм билээ гэж ярьж өгнө.

Нөгөөтээгүүр

Монголчууд гэж ямар ч айдасгүй, эр зоригтой, сайн санаатай үндэстэн байдаг юм гэдгийг дэлхий дахинаа нотолмоор байна шүү дээ!

Нарлаг бааз дээр орхисон далбаагаа аваад, цувааны эхний машин хүлээж буй хотын зах руу хөдлөв. Хүн төрөлхтний түүхэн дэх иргэний дайнуудын аймшигтай амьд жишээ болсон Сьерра Леоны нийслэл унтсан хэвээрээ.

Монгол залуус хоорондоо хорвоогийн элдэв зүйлийг ярьж байх үед би дотроо түгжигдэн, цаашаа яаж явах билээ гэдгээ тунгааж, бага зэргийн сандарч эхэллээ.

20080629-IMG_9386

Бодлоос:

Яана аа, би дахиад ганцаараа болох нь.

Итгэмээргүй юм.

Амьдралын алхам, үйлдэл бүрийг өөрөө хариуцаж эхэлнэ.

Иргэний дайнтай газрууд ямар хэцүү вэ.

Дараагийн тухтай өртөөлж болох газар бол Франц дахь манай Элчин сайдын яам. Тэр хүртэл дахиад 7-8 хэцүү улсын нутгийг туулна.

Цаг хугацаа ийм хурдан өнгөрч байна гэж үү?

Болдогсон бол эдэнтэйгээ цуг сарын дараа нутаг буцах юмсан. Гадны, дайнтай нутагт 5 сар гаруй өндөржүүлсэн байдалтайгаар байгууламж хамгаалсан тэд бас эх орон, гэр бүлээ санаж байгаа даа.

250 монголчуудтайгаа биш, гав ганцаараа харь нутагт байх ямар бол гэж хэн нэгэн нь бодож үзсэн болов уу?

Гэртээ хурдан харих юмсан.

Өдөр бүр ажилдаа яваад л, орой хааяа найзуудтайгаа уулзаж буу халаад л. Хөдөө яваад л.

Цэрэг, цагдаа хоорондын зэвсэгт мөргөлдөөн болсон Гвинэй улсын хил дээр манайхан намайг буулгаад буцна.

Одооноос хоол унд, хамгаалалт, виз, ганцаардал гээд бүх бэрхшээлүүдийг дахин ганцаараа туулж эхэлнэ.

Намайг зоригтой баатар мэт хүндлэн байгаа эдгээр залууст сэтгэлээ нээж, ярилцаж болохгүй байгаа нь харамсалтай.

Тэглээ ч цэрэг хүмүүстэй сэтгэлийн хямралын талаар ярьж, аюулын дунд амьдарч эхлэх тухайгаа хэлээд нэмэргүй.

Бид хотоос гарч, НҮБ гэсэн бичигтэй цувааны эхний машин хүлээж буй газар хүрлээ.

Хамгаалалтад буй цэрэг залуус юуны түрүүнд бүх бэлтгэлээ хийж, гадаад орчны аюулгүй байдлыг хянаж эхлэв.

Машинаас буух үед өвдөг чичрээд алхаж чаддаггүй.

Толгой эргэж хамаг бие эвгүй оргиод.

Үүнийгээ мэдэгдүүлэхгүйн тулд зайдуу байсан замын хашлага дээр суулаа. Манай цэргийн анги дээр байрлах хугацаанд тохиолдсон 3 дахь шок, хямрал.

Амьсгаа бачуураад…

Яагаад ч юм ганцаараа, хээр орхигдож буй мэт сэтгэгдэл толгойноос гарч өгдөггүй.

-Амай зүгээр үү? Чи өнөөдөр явж чадах уу? Болохгүй бол сайн амарч аваад дараа замд гарч болно шүү дээ! гэж манай хэд санаа нь зовон хэллээ.

«Сонин юм. Миний төлөө санаа зовдог хүмүүстэй байх ямар гоё юм бэ» гэж би бодов.

2 машин тус бүр эмчтэй болохоор тайвшруулах эм цүнхнээсээ гаргаж халуун цайтай надад өглөө. Би эм уугаад замын хажуугийн хашлага хэсэг дээр суув.

Хажуу хавийн Сьерра Леончууд юу болсон юм болоо гэж гайхан харна.

Эргэж бааз дээрээ очоод, өрөөндөө орж дотроос нь хаалгаа цоожилоод хаашаа ч гармааргүй байлаа.

Сонин юм, уйлмаар санагдаад байна. Би дахиад ганцаараа явмааргүй байна. Мөнхийн түгшүүртэй байхаас ядарч байна гэж бодсон ч үүнийг манайханд хэлж тэдний өмнө намба алдаж болохгүй байв. Санаа нь зовно.

Зоригоо чангал! гэж өөртөө тушаав.

Хэд гүнзгий амьсгал аваад нүдний хүрээгээр хуримтлагдсан түгшүүр айдсын нулимсаа салхинд сэврээгээд бослоо.

Эмч хөвөнд спирт түрхэж өгөх үед түүнийг нь үнэртэж цээжинд бөглөрөөд байсан хаалтыг авч хаяв.

Машины голын суудал дээр хөвөнгөө үнэртэж байхдаа халааснаасаа нөхдийнхөө өгсөн ааруул гаргаж идэхэд шүүс нь биеийг хэвийн болгов

Ямар гоё амттай юм бээ. Монголын юм гэж!

Машины холбоогоор Баатар захирагч:

-Амай зүгээр байна уу? гэж асуухад Энхболд:

-Зүгээр байна.

-Хөдөлгөөнөө эхлүүл гэсэн тушаал өглөө.

Ийнхүү НҮБ-ын 2 машинтай цуваа хөдлөв.

Миний бие муу байгаад тэдний санаа их зовж байлаа. Толгой эргээд байсан болохоор нүдээ аниaд залуусын яриаг сонсов. Энхболд өөрийнхөө очсон, туулсан улсуудаа тоолоод 40 гаргав. Онгоцны буудалд хөл тавьсан улсуудыг ч оруулаад:

-Чиний аялсан орноос их боллоо шүү гэж гайхуулж хэлэх үед тоглож байна даа гэж бодлоо. Харин Бат-Эрдэнэ:

-Хамгийн хөөрхөн Монгол охид ямар нэртэй байдаг вэ гэдэг сэдвийг залуучуудын дунд өдөөж, бүхний анхаарлыг татлаа.

Би өвдсөн байсан хэрнээ тэд нарын яриаг сонсож байгаад дундуур нь орж өөрийн саналаа хэлтэл. Бат-Эрдэнэ:

-Ха ха, ингээд хөөрхөн охид ярихлээр зүгээр болчихдог гэнэ ээ гэхэд бүгд татаж уналаа. Ха Ха Ха.

Сьерра Леоны үзэсгэлэнт байгалийн дундуур явж байх үед нэг нь: -Манайд ийм байгаль байсан ч болоосой гэж уулга алдан хэлэв. Би ийм байгальтай байхын тулд ямар их зовлонг туулах ёстойг ойлгож байсан тул:

-Та нар ийм ногоон байгальд байхын тулд борооны улирлаар түмпэнгээр ус асгуулахад бэлэн үү? Бас ийм тогтвортой цаг агаартай газар элдэв өвчин шавьж гээд ёстой зовно доо.

Жижиг хумхаатай шумуул гэхэд зүгээр хүмүүн байтугай буутай цэргийг хүртэл айлгана. Би сүүлийн хоёр жилийн турш элдэв хорхой шавжид хатгуулж, есөн шидийн хоолны хордлого авч ёстой зовлоо. Манайх шиг байгаль цаг уур нь өөрөө бүх муугаа цэвэрлэдэг хамгийн сайхан нь гэдгийг ойлголоо гэлээ.

Монголын байгаль маш үзэсгэлэнтэй диваажин билээ.

Бид явсаар нэгэн задгай газар зогслоо.

20080629-IMG_9389

20080629-IMG_9388

Бодвол цувааны аюулгүйн дүрмийн үүднээс замын хоёр талд ой мод багатай тийм орчныг сонгосон байх. Мэргэжлийнхэн гэж цаанаа л өөр юмаа. Надтай  хамт явсан цэргийн 8 албан хаагч, 1 замч Сьерра Леоны залуугийн хамт өглөөний цайгаа уухаар шийдлээ.

Хоолны саванд пицца, хуушуур, ундаа хангалттай бэлдсэн байв. Өглөө яаруу гарсан тул ходоод хоржигнож буйг сая л мэдэрлээ. Хуушуураас авч идэхдээ:

-Яая, энэ хуушуурын тухай ямар их мөрөөдөж байв аа. Хуушуурт байгаа энэ их хэмжээний махыг зарим үед хэдэн өдөрт ч хүртэж чадахгүй үе байна. Дахиад хэзээ ийм сайхан хоолтой таарах билээ гэж санаад ховдоглож гарлаа.

20080629-IMG_9394

Манайхан энэ замаар явж байгаагүй тул газрын зургаас зөв зам сонгож байв.

20080629-IMG_9391

Хажуугаар жижиг Пэжо машин өнгөрөхөд:

-Харцгаа, миний унаа ирж байна! гэж хэлээд бүгдийг инээлгэлээ. Бүхэл бүтэн 8 НҮБ-ын хамгаалагчтай, 2 жийп унаатай жинхэнэ тусгай үйлчилгээ үүгээр дуусаж байгааг бурхан дахин сануулаад байгаа мэт.

-Яана аа, үнэхээр үлдмээр байна гэсэн бодол эргэлдсээр.

20080629-IMG_9397

Бидний явж буй замын дагуу цэрэг цагдаагийн хэд хэдэн хаалт харагдлаа. Жирийн тээврийн хэрэгсэлд сууж явах үед цагдаа нар зогсоож, бичиг баримт шалгахаас эхлээд, цүнхийг минь нэгждэг байсан бол энэ удаа тэд манай залууст хүндэтгэлтэйгээр хандаж, ёслон өнгөрөөж байв.

20080629-IMG_9398

Ийнхүү Сьерра Леон улсын хил дээр НҮБ-ын хоёр машин хүрч, би паспортоо аваад цагаачлалын алба (immigration) дээр орлоо.

20080629-IMG_9406

Бүрэн зэвсэглэсэн 8 байлдагчийн хамт ирсэн намайг тэр хавийнхан их сонирхож байв.

20080629-IMG_9409

Тамгаа саадгүй даруулаад эргэж машиндаа сууж, цуваа хилийн хаалт дээр ирэхэд цэргүүд хаалтаа нээж бид Гвиней улсын хилийн шалган руу хөдөллөө.

Либерид Сьерра Леон улсын виз авч байхдаа нэгэн сонин уншсан бөгөөд Гвиней улсад цалингаа аваагүй цэргүүд бослого гаргасан гэж бичсэн байсан юм. Харин Сьерра Леонд байхад Гвиней улсын цэрэг, цагдаагийнхан хоорондоо байлдаж хэд хэдэн хүн амь үрэгдсэн тул онцгой байдал зарласан байгаа гэж байв. Ийм улс руу ганцаараа явах хувь тавилан яах ч аргагүй оногдлоо доо.

Онцгой байдалтай олон улсуудыг дайрч өнгөрөөд, арай гэж цэрэг залуус дээрээ ирж тайвширч аваад, эргээд онцгой бүс рүү орох ямар байдгийг мэдэх хүн цөөн болов уу.

Хил дээр биднийг буухад Гвиней улсын хилийн цэрэг, жандарм гээд төрөл бүрийн хувцас өмссөн хүмүүс тосож авлаа.

Цэрэг ёсоор бие биетэйгээ ёслоод манай энхийг сахиулагчид намайг эхний суурин хүртэл хүргэж өгөх боломж байгааг асуулаа. Тэд төв рүүгээ залгаж лавлаад, гадны зэвсэгт хүчнийг нэвтрүүлэх боломжгүй гэсэн хариу өгсөн тул манайхан хилийн цэгээс цааш явах нэгэн мотоциклтой залууд мөнгийг нь өгөөд, намайг хүргүүлэхээр боллоо.

Ингээд ганцаараа бэдрэн явах аюултай цаг үе тулж ирлээ.

20080629-IMG_9410

Хэд хэдэн зураг дарахад Гвинейн албан хаагчид эхэндээ дургүйцсэн ч сүүлдээ цуг зургаа авахуулав.

Баатар захирагч намайг нэг хацар дээр үнэсэж:

-За миний дүү болгоомжтой, сайн яваарай! гэж цэргийн хүний ёсоор товч тодорхой үүрэг өгч, ёсоллоо.

20080629-IMG_9411

Хамгийн сүүлд Өмнөд Африкийн манай циркчид сайн яваарай гэж намайг үнэсэж үдэж байсан нь санаанд орно.

Миний нүдэнд өөрийн эрхгүй нулимс хурж эхлэв.

-Болохгүй шүү! Сул талаа харуулах юм бол манайхан санаа зовж эхэлнэ гэж бодон нулимсаа барьж, хилийн цэргийн мотоцикл дээр яаран суугаад ганцаардлын үл мэдэх зам руу эргэж харалгүй гарлаа.

19800101-IMG_9413

Монгол Улсын батлан хамгаалах салбарын нүүр царай болсон, Монголын ард түмний аюулгүйн баталгаа, Монгол Улсын Зэвсэгт хүчний залуус миний хэцүү аяллын нэгээхэн хэсэгт гэр бүл, найз нөхөд минь болж, дахин хэзээ ч мартагдахааргүй дурсамж үлдээсний учир та бүхэндээ ажил албаны өндөр амжилт хүсэж, гэр бүл, аж амьдралд тань сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөгөөд дахин баярлалаа гэж хэлье.

Африк тивд ганцаар монгол эр хүний хатуужил, тэсвэр тэвчээр, эр зоригийн хязгаарыг нотолж явахад, надад алс хол эх орноос минь санаа тавьж байсан Батлан хамгаалахын яамны сайдын зөвлөх Ш.Ганхуяг, Гадаад харилцааны газрын удирдагч Д.Ганбаатар ах нартаа ч талархлаа илэрхийлэх нь зүйтэй.

Сьерра Леоны энхийг сахиулагчидтайгаа уулзаж, өртөөлөөд амраад авахыг бүхэл бүтэн 2 жил гаруйн мөрөөдөж байсан маань сая дууссаныг мэдлээ.

Гвиней улсын хилийн цэрэг өөрийнхөө унаагаар намайг цагаачлалын албан дээр хүргэж өгөх үед Африкийн хүнд суртал дахиад эхэлж байна даа гэсэн бодол төрөв.

Жижигхэн байранд ганцаараа суух байцаагч гаднын хүнийг хараад “бөөн баяр” боллоо. Африкийн олон оронд хүчний байгууллагын ажилтан л бол хүмүүсийн бичиг баримтыг шалгаж, элдэв зүйл асууж, мөнгө шаналгаад сурсан байдаг юм.

Миний Монгол Улсын паспортыг авч нээснээ:

-Чи аль улсын иргэн бэ? гэж сонин зүйл асуух үед миний бүх оюун санаа Сьерра Леоны энхийг сахиулагчидтайгаа л байлаа.

Надад дахиад ийм сайхан үе хэзээ олдох бол гэсэн бодол?

Хилийн байцаагч хаа хамаагүй зүйл асууж, улам бүр хүндрэл учруулан, нэмж элдэв бичиг баримт бөглөхийг шаардав. Тэр хүнтэй уулзаж байх хооронд намайг хүргэж ирсэн мотоциклтой цэрэг гар утсаа барьж орж ирээд:

-Чамтай ярья гэж байна гэв. Утсыг нь автал багийн захирагч:

-Амай, Бүх юм зүгээр биз? Юм хумаа мартав аа? Замдаа болгоомжтой яваарай гэж захилаа.

Наашаа ирэх замд миний бие муу байсан тул Баатар гуай байдлыг дахин шалгаж байгаа нь энэ аж. Цэргийн нягт нямбай, анхаарал халамжтай байдлыг үнэхээр сурмаар санагдана.

-Бүх юм зүгээр. Холын замдаа гарахад бэлэн байна гээд утсаа тавиад, байцаагчаас паспортоо авав.

Миний шинэ танил мотоциклтойгоо гадаа хүлээж байлаа.

Суурин руу орох үед нэлээн танхай байдалтай цагдаа:

-Хөөе нааш ир гэж дуудав. Хүн бүр дарга, хүн бүр атаман. Ийм дарамттай нийгэмд амьдрах ямар хэцүү вэ.

Паспортоо үзүүлтэл, хийх юмаа олж ядсан байдлаар нэг бүрчлэн үзэж гарлаа. Маш олон оронд энэ байдал давтагдаж байсан болохоор энэ бүхний эцэст юу хүсээд байгааг нь сайн мэдэж байв.

Гараа сарвайж, паспортоо авъя гэхэд тэрээр хуруугаа хавирч, мөнгө гэсэн дохио үзүүлэв. Би огт ойлгоогүй мэт царайлж паспортоо аваад суурин луу орлоо.

Мотоциклоос буух үед жолооч надаас мөнгө нэхлээ. Манай залуус түүнтэй үнэ тохирч, буцаж очиход нь төлнө гэж ярьсныг мэдэж байсан тул татгалзав.

Нийтийн зохион байгуулалттай тээвэр гэж байхгүй тосгонд нөгөө л Африк такси буюу хуучны пэжо машинд арвуулаа чихэлдэхээр болов.

19800101-IMG_9416

Тэнгэрээс бууж жирийн амьдралдаа орохоос доо.

Өөр яах ч билээ дээ.

Эр хүн туг ч барина, тугал ч хариулна гэдэг байх аа.

Явсан хүнээс үг сонс 2

Published by amai

AMAIzing world...

Join the Conversation

17 Comments

  1. Гайхалтай сайхан мэдрэмж төрж байна. Чи өгүүлээгүй бол Эх орноо төлөөлж буй энхийг санхиулагч нарын талаар ийм мэдээлэл бидэнд ирэх байсан болов уу, Чиний хувьд ч гэсэн бахархаж явдгаа хэлэх юун. гэвч үг дуу цөөтэй мань мэт шиг хүмүүс үргэлж нэг талархалын ба магтаалын үгээ бичлэг болгонд бичээд байх нь утгагүй болохоор уншаад дотроо бахархаад явдаг хүмүүс олон байдаг бизээ.

  2. Чиний нулмис энэ үед гарахад нээх сул талдаа орохгүй шүү дээ. Энэ их ганцаардалыг даван туулж буцаад найрсаг хүмүүсийн хүрээлэлээсээ гарна гэхээр ямар байх нь ойлгомжтой. Би заримдаа гэртээ ганцаараа байхдаа хүнтэй юм ярихгүй бол үхэх гээд байдий шдээ.

  3. Amai chamd eruul enhiig hise. Munh MONGOLIIN ENHIIG SAHIULAGCH NART EH ORON CHINI ARD TUMEN CHINI TA NARAARAA BAHARHDAG SHUU GEJK HELMEER BNA.

  4. Neeren BAYARLALAA! AMAID CH, MONGOL ULSIIN ZEVSEGT HUCHNIIHEND, MONGOL ULS MANDAN BADRAG! BOLGOOMJTOI YAVTSGAAGAARAI, AMAI , BAS MANAI TSERGUUD!

  5. Gantsaardahiin zovlon gedeg hetsuu..tegehdee chinii huvid MONGOL gesen neriig delhii dahind sainaar gargadag olon saihan zaluusiin neg bolohoor zorigtoi tuushtai yavaarai..mongol erchuud doloon goltoi ..zovhi ni oodoo …hiimortoi sh dee .chi tednii neg ni shuu….ondoroos ondor AMJILT husie

  6. Хүн хүнээрээ дутаж амьдрах хорвоо… Элэг нэгтнүүд минь явсан газар болгонд чинь тааралдаж туслаж байх болтугай

  7. сэара лэонэ луу монголоос виз авах хэрэгтэи юу? Би АНУ д сурцх баигаа

    Эндээс тэнд оцхиход юамар нэгэн мэдэх цаардлагатаи зуил баига юу?

    Монголиин энхииг сахиулагц дээр оциход тэнд баирлаж болох уу?

  8. Unshaad setgel hudlood hamt yawsan ym shig sanagdah ym daa, chamd bas bichih aguu ih awyas baigaagui bol ene saihan niitleluudiig chn humuus iim undor setgegdelteigeer huleej awahgui ch baisan baij boloh. Za tegeed aylaad baij dee Amai mini!!!

  9. uneheer zorigtoi ymaa jinhene er hun tsaashaa aylaad bj dee good luck

  10. ah mini bolgoomjtoi bgaarai za tgd odoo ali ulsad yavj bgm dee. ulam ih goy goy medeelel oruulaarai.

  11. Амжилт. Эхний 3 боть уншаад дууссан дараагийн ботийг хүлээж байна. Бас дараа дараагийн хийх гэж буй ажлынхаа талаар мэдээлэл өгч байгаарай.

  12. ном хэлбэрээр унших нь илүү сонирхолтой байнаа, таны энэ тэмдэглэлийг уншаад өөрийн эрхгүй уйлж байсан. Та бол үнэхээр агуу хүн. хэн хүнд заяагаагүй ховор заяатай, зориг зүрхтэй залуу юмаа. дараагийн боть нь хэзээ гарах вэ? хүлээж байгаа шүү Амай ахаа.

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *