2008 оны 08 сарын 16 Mauritani-гийн Noukchout нийслэл

Монголд байхдаа гадаадад болж буй онцгой уйл явдалын талаар мэдээллийг гол тєлєв гадны хэвлэл мэдээллийн хэрэгслvvдээс авдаг байлаа. Монгол хэлээр биш тул бvх мэдээллийг бvрэн ойлгохгvй, мэдээллийг хvргэж байгаа бас тухайн улсийн дотоод бодлог уг мэдээлэлд багтсан байдаг тул тэр бvр зєв дvн шинжилгээ хийх боломж тааруу байлаа.

Миний дэлхийг тойрч буй шалтгаануудийн нэг нь дэлхийн улс орнуудын амьдрал аж ахуй, соёлын талаар Монгол хэлээр, монгол сэтгэлгээнд тохирсон мэдээлэл хvргэхэд оршиж байгаа тул, аялийн сvvлийн хэд хэдэн орнуудад хvмvvсийн тэр бvр очидоггvй газрыг vзэж єєрийн тэмдгэлдээ бичхийг хичээж байгаа билээ.

Mauritania улс сvvлийн 10аад хоногийн турш дэлхийн хэвлэл мэдээллийн сувгаас салахгvй байгаа билээ, 10 хоногийн ємнє болсон цэргийн эргэлтийн дараа олон улсийн анхаарал энэ цэгт тєвлєрсєн юм.

Ингээд халуун цэг гэж болох газраас миний сурвалжлагийг уншнуу.

Mauritania улс н газар нутаг томтойч Монголтой тєстэй хvн ам нь 3 хан сая, амар тайван улс гэж тооцогддог юм. Гэхдээ амьдрал миний ємнє уншиж байснаас єєр гэдгийг эндээс ойлголоо.

Саяхны болсон тєрийн эргэлт нь 18 ний єдєр 08 цагт Мауританиа улсийн ерєнхийлєгч тєрийн удирдлагтайгаа уулзалт хийх vедээ дээд албаны гэнэралийг ажилаас н чєлєєлєх шийдвэр гаргаж , цаг орчмын дараа ажилаасаа чєлєєєлєгдсєн Гэнэрал нь єєрийн цэргийн хvчээр тєрийн эргэлт хийж ерєнхийлєгчийг баривчлаад саатуулжээ.

Єнєєдрийг болтол ерєнхийлєгчтэй юу болснийг хэнч мэдэхгvй байгаа юм байна.

Mauritan улс нь эдийн засаг султай, байгалийн баялаггvй улс тул олон улсын анхаарлын тєвєєс холуур байгаа юм.

АНУ, европын холбоо болон олон улсын байгуулгууд уг хууль бус тєрийн эргэлтийг эсэргvйцэж хєрєнгє оруулалт, тєслvvд, санхvvгийн тусламжаа зогсоож байгааг мэдэгдээд байгаа юм. Гадаадын хєрєнгє дээр тулгаварлсан эдийн засагтай ийм жижиг улсад эдийн засгийн хямрал мєдгvй эхэлж магад гэж би бодож байна. Африкийн холбоо Mauritani гийн хууль бус шинэ удирдлагийг vл хvлээн зєвшєєрч Африкийн Холбооноос хvртэл хєєсєн.

Энд ирсэн єдрєєс эхлэн зам дээр байгаа цэрэг цагдаагын шалгалтаас байдал тийм ч тайван биш гэдгийг мэдэрч байна. Ялангуя шєнєєр явж байгаа Жээпний дээр бvрэн зэвсэглсэн 8 цэрэг, урдаа зоосон пулимёттой эргvvл харсан хэн ч айхаар байлаа.

Маш гайхал татам зуйл нь ард тvмний ардчилсан сонгуулиар сонгогдсон ерєнхийлєгчийг цэргийн хvчээр саатуулж, тєрийн эргэлт хийгээд байхад хvмvvс чимээгvй байгаа явдал юм.

-Та нар яагаад ийм тайван байгаа юм ? та нарын сонгосон засаг төрийг хүн хүчээр булаагаад авсан байншт ?
гэж нутгийн залуугаас асуутал.

– Мауритани улс хэд хэдэн овгуудаас бүрдсэн юм. Төрийг араб Мауританууд удирддаг, хар аристай Мауританчууд боолууд гэж тооцдог. Саяний төрийн эргэлтийг Араб буюу цагаан арист хүмүүс хийсэн юм нь Сүүлийн ерөнхийлөгч 98 оны Мауритани Сэнэгалийн зөрчлийн үед бий болсон хар арист дайны дөрвөгсдийг Сэнэгалаас буцаж ирхийг зөвшөөрч эхэлсэн юм. Харин тухайн үед хар аристай хүмүүсийн эзэмшиж байсан хөрөнгйиг цагаан арист арабууд эзэмшсэн тул тэд буцаж ирхэд хөрөнгийн зөрчил гарах тул энэ төрийн эргэлт гарсан гэсэн тайлбар хэлж байлаа.

Миний аялж байсан маш олон орнуудад дайны дараа дөрвөгсөн буцаж ирхэд хөрөнгийг өөр хүн эзэмшсэн байх явдлууд байнга байсан юм. Миний бичиж байгаа зүйлийг та нар дэлхийн аль ч хэвлэл мэдээллээс олж уншихгүй тийм далд зүйл гэдгийг бас ойлгоорой.Мауритани улсад хар аристай иргэд хоорондоо овгын зөрчилтэй байдаг тул энэ хууль бус үйлдлийн эсрэг босччадахгүй байгаа юм гэсэн тайлбарч сонсож байлаа.

Хаа сайгүй мэдээлэгчид байгаа тул эсэргүйцэл хийнэ гэж төлөвлөх юм бол шөнө дундуур баривчлана. -Өмнөх төрийн эргэлтийн үеэр маш олон хүн алга болсон, хаана байгаа талаар одоог болтол хэн ч мэдэхгүй. Гэж бас хэлж байлаа.

Африкт Монголтой адил зүйл н хэн ч байсан төрийг авж явж чадна гэж боддог т байгаа юм. Зүгээр цэргийн Гэнэрал хүн улсийг авx ч явах ямар их хариуцлаг хэрэгтэйг ойлгож байгаа болвуу ? Монголд 90ээд оноос хойш төрөл бүрийн хүмүүс төрийн өндөрлөгт гарж улсыг удирдах сургуульд сурж байгаа юмшиг дадлаг хийлээ. Зарим нь зүгээр мөнгөтэй бол Их хурлийн гишүүн эсвэл засгын газрийн аль нэг албыг хаших нь нэр төрийн хэрэг гэж боддог явдал ч бий.

Үүний үндсэн дээр Монгол улс дэлхийн хамгийн ядуу 10 улсын дотор багтсан байгаа шүүдээ. Хизгааргүй их газар нутагтай, 3 дагч ертөнц гэж хэлхээргүй том түүх соёлтой, Глобал бодлог явуулж байсан байгалийн баялаг ихтэй улс ягаад ингэтлээ ядуу байгааг хүн бүр надаас асуудаг юм. Наймаачин, Луйварчин, Хахуулич, Хулгайч гээд төрийг бүрдүүлж байгаа хүмүүсийн мэргэжлийг тоочвол нээх олон болохгүй, дээр дурдсан мэргэжлийн гол зорилго нь өөрийгөө хангах, бусад яасан ч яхав. Төр улсыг удирдана гэдэг Нийгмийн хамгаалал, Боловсрол соёл, Эрүүл мэнд аюлгүй байдал гэсэн салбрууд уул уурхайгаас дутхааргүй анхаарлийн төвд байх ёстойг мартаж 70 жил бидний аав ээж ахмадууд бутээсэн хөрөнгийг хэдхэн хүн хувааж идсэн билээ. Олон жилийн турш тогтвортой бэлдсэн боловсон хүчин улсдаа байхийн аргагүй болж гадагшаа гарсан. Ард түмнээс хулгайлсан хөрөнгөөрөө бусдийн өмнө гайхуулдаг нь хамгийн гайхалтай. Түүнийгээ – чадаж байгаа юманд арга байхгүй гэж тайлбарлана. Ард түмэн өдөр тутмийнхаа хоол, талхний мөнгөө бодож байгаа тул тэдгээр мөнгөтэй хүмүүсийн гар харж амьдрана. Өөрийнхөө сонгох эрхээ хүртэл хэдхэн төгрөгөөр худалдана. Би ийм зүйлтэй эвлрээд байдаг тул Дэлхийн хамгийн ядуу улсуудийн төвшинд алмьдарч байна гэдгийн бусад ядуу орнуудад аялж байхдаа ойлголоо.

Хоёр хоногийн өмнө нэгэн тоглолт үзлээ гадаа гартал цэргүүд залмын хоёр талаар зогссон цаана нэг хэсэгт маш олон хүнийг газар хэвтүүлээд цэргийхэн нэг нэгээр нь татаж авчираад тал талаас бороохойдож байлаа. Эргэн тойронд маш олон хүн цугалсан байсан бөгөөд хэн ч ю ч хэлсэнгүй. Африкийн ихэнх орон ард түмэн ядуу тул боловсролгүй, тиймээс гэмт хэрэг хийх нь амьдрах ганц арга.

Тэдгээр хүмүүсийг хамгаалах биш удирдхийн тулд маш хүчтэй, олон тооны цэрэг цагдаагын хүчийг цалинжуулж ажилуулдаг. Тэр их хүчний хүмүүсийг хяналтаас бас гаргахгүй гэж хаяналтийн байгуулгийг ажилуулна. Өндөр цалингүй хүчний байгуулгийхан төрийн өмнөөс зам гудамжинд эргүүл хийх явцдаа иргэдийг дарамтлан төлбөр нэхнэ. Өчигдөр хүртэл ямар ч бичиг баримтний зөрчилгүй байхад мөнгө нэхэж байх жишээтэй. Намайг ч ариа оролдсонгүй харин нутгийхний шалтгаангүй саатуулах эрхтэй шүүдээ. Ийм явдал удаан ургэлжлхэд ард түмэн хүчний байгуулгаасаа айдаг болно. Саяхны болсон төрийн эргэлтээр ард түмний сонгосон ерөнхийлөгчийг унагаад төрийг гартаа авж байхад цөөхөн хүн эсэргүйцэл илээрхийлж гадаа зогсснийх нь төлөө хийн буугаар буудаж баривчилсан байлаа.

Энэ улсад ЖАГУАР гэж цэргийхний хэргэлдэг тамлах арга байдаг юм байн энэ нь хүнийг 4 мөчөөс нь хүлээд цөлд баг зэргийн устайгаар 2-3 хоног дуужилдэг гэсэн.Үүний дараа ямар ч эрх чөлөөний төлөө тэмцэг ч туулай болдог гэсэн. Ийм учраас энд ямар ч эсэргүйцлийн үйл ажилгаа явагдахгүй байгаа юм байна. Хэдийгээр би Мауританиа улсын тухай бичиж байгаа юм шиг боловч Монголд болсон үйл явдалтай маш төстэй санагдлаа. Өчигдөр интэрнэтээс 7 сарийн 1 ний тухай мэдээлэл олхоор хайж байгаад YOU TUBE дээрээс Монголийн цагдаа нар бослог болсон өдөр саатуулсан хүмүүсээ тойруулж байгаад хамаагүй балбаж байгаа бичлэгийг хэн нэг нь гар уцаараа бичээд байрлуулсан байлаа. Дайны үед олзлогдсон дайснаа хүнлэг ёсоор хандах ёстой гэсэн олон улсийн конвэнц байсаар байртал зүгээр бослогийн үед саатуулсан хүмүүсийг ийнхүү хуулиа эрх мэдлээ зөрчиж зодож байсанд үнхээр дургүй хүрлээ. Голд нь байсан хүмүүс нь ихэвчлэн насанд хүрээгүй хүүхдүүд харагдсан тул уг бичлэгийг олон улсийн хүний эрхийн байгуулгад өгж Монгол улс цагдаа цэргийн дэглэмтэй улс болгохгүй байх тал дээр хүмүүс ажилаасаа. Өмнө бас цагдаа нар эрүүлжүүлэх, цагдаагын газраа саатуулсан хүнээс хууль бус байдлаар байцаалт авж, гавалж байгаад зоддог тухай сонсож байсан бөгөөд сүүлийн том тохиолдол нь цагдаа нар эрүүлжүүлхэд хүн зодож алсан явдал байлаа. Үүний төлөө засгийн газарын хууль зүйн яамны ажилчид, цагдаагын газрын дарга нар ямар ч хариуцлаг хүлээлгүй, тухайн хэдэн цагдаад л арга хэмжээ авсан байсан. Гэтэл тэдгээр цагдаа нар төрийн цагдаагийн хувцастай төрийн өмнөөс гэж хэлж байгаад хүнийг зодож байгаа талаар хэн ч хариуцлах хүлээхгүй байгаа нь гайхалтай. Цагдаа төрийн хувцас өмсөж хуулийн дагуу ажлуулах ёстой байдаг ч Монголын Төр, Хүчний удирдлаг албан хаагчидаа гаргуунд нь тависан нь энэ зэргийн зүйлүүдээс мэдрэгдэж байна.

Мауритани улсад байсан хэд хоногт байдал хавигүй тайван байгаа юм шиг болов ч бүх юм гэнт задарч магадгуй гэсэн сэтгэгдэл төрөөд байна. Миний санхүүгийн бололцоо тийм сайнгүй тул интэрнэтэд тухтай суугаад тэмдэглэлээ бичих боломж гарахгүй байна. Ихэвчлэн яаруу бичсэн тул найруулгийн болон үсгийн алдаа их байгааг уучлаарай.

Үргэлжлэлтэй