IMG_8210

2008 оны 5 сарын 28

Монгол Бадарчин 1-р аян. 40 дахь төр.

Бүгд Найрамдах Либери улсын Логуату хилийн гарам

Иргэний дайнтай Кот Девуа улсын аюултай бүсийг айдас түгшүүртэй ч хохиролгүй давж, пулемёт бууны хошуу өөдөөс онилсон 40 дахь улс Либерийн хил дээр хүрлээ.

Тус улсын хилийн цэргийн албаныхан НҮБ-ийн энхийг сахиулагчдын хамт намайг тосч, бичиг баримт шалгаад, цүнх нэгжих болов.

-Миний паспорт дээр “Албаны” гэж бичсэн байгааг харж байна уу? гэж ногоон паспортоо үзүүлээд англиар хэлсэн ч нэмэр болсонгүй.

Дайны дараах онцгой байдалтай үеийн улсад албаны хүмүүс ингэх нь зөв.

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

IMG_8592

2008 оны 6 сарын 10

Монгол Бадарчин 1-р аян. 55 дахь төр.

Сьерра Леон Улсын нийслэл Фрийтаун хот.

Мами Ёоки нисдэг тэрэгний буудал.

Баруун хойд Африкийн Либери улсад алба хашиж байгаа энхийг сахиулагч Энхцог, Чинзориг хоёр офицерийн тусламжтайгаар Монрови хотоос НҮБ-ын нисдэг тэргээр дараагийн улс Сьерра Леон явахаар цүнхээ баглаж, манай хоёроор нисэх буудал хүргүүлэв.

IMG_8587

Монголын Энхийг сахиулагчидтай уулзаж байж НҮБ-ын албан ёсны сэтгүүлчийн үнэмлэх авлаа. Түүний тусламжтайгаар НҮБ-ын үйл ажиллагааг сурвалжлах эрх, НҮБ-ын нисдэг тэргээр нисэх боломж, НҮБ үйл ажиллагаа явуулж буй газар аюулгүй байдлаа сахиулах боломж надад нээгдэж байгаа юм.

Надад чин сэтгэлээсээ тусалсан манай хоёрт баярлалаа.

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

IMG_4129
2008 оны 11 сарын 17
Монгол Бадарчин 1-р аян. 49 дахь төр.
Испанийн Вант улсын нийслэл Мадрид хот.

Африк тивийг эргийн дагуу тойрсоор, Баруун урд Европын Испанийн газар нутагт ирээд 12 хонолоо.
Европын Холбооны Улсуудын Шингэний визийг хоёр сар хагасын өмнө, Баруун хойд Африкийн Мавритани улсад байхдаа авсан. Тэр цагаас хойш Испанийн Канарын арлууд болон Мароккогийн вант улсыг туулж, Испани улсад ирсэн болохоор, хүчинтэй хугацаа нь 11 хоногийн дараа дуусна.
Өглөө эрт, Мадрид хотын төвд амьдардаг гадаад найзынхаасаа хотын газрын зургийг нь авч гараад, Испани улсын Гадаад иргэд хариуцсан газар “Имигрейшн” очиж, виз дуусахаас өмнө сунгуулахаар шийдлээ.

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

DSCN9619
2008 оны 1 сарын 24
Монгол Бадарчин 1-р аян. 11 дахь төр.
Бүгд Найрамдах Хеленик улс буюу Грекийн Тессалоник хот.

Гэрээсээ гараад гурван сар хагас зогсолтгүй даяанчилж явсаар арав гаруй сая хүн амтай, ардчилсан хөрөнгөтний засаглалтай, эртний соёлт Грек улсын зүүн хойд бүс, Тесалоник гэх хотод ирээд байлаа.
Хотын төвийн нөхцөл байдал, тус хотын иргэдийн амжиргаа, жуулчдын тоо, хоолны үнэ гээд Дэлхий судлалаа үргэлжлүүлэн явсаар нэг мэдсэн чинь хотын гудмаас гараад Адриатын тэнгэсийн эрэг дээр ирсэн байв.
Их Хаадын цэргүүд Адриатын тэнгист морьдоо усласан гэдэг. Ус нь давстай шорвог юм. Байнга аян замд, хүнд ачаатай хөлөрч явсан болохоор давсны хэрэгцээг нь нөхөж байсан юм болов уу?

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

60940660_10156300498088202_1995683474941411328_o
2019 оны 11 сар
Ардчилсан хөрөнгөтний Монгол Улс. Улаанбаатар нийслэл.

Дэлхий ертөнцөөр аялж явсан зүүдэн дунд гар утасны сэрүүлэг өглөөний долоон цаг болсныг мэдэгдэв.
Сэрлээ…
Хэрвээ би ажилтай байсан бол таслаад, хайртай хүнээ тэвэрч, үргэлжлүүлэн унтах л байлаа.
Даан ч тийм СОНГОЛТ надад алга.
Дараагийн 36 цаг амьд явах боломж авахын тулд дулаан хөнжлөө орхин босохоос өөр арга байхгүй.
-Би хаана байна аа? гэж өглөө бүр өөрөөсөө асуудгаа болиод хоёр жил гаруй болов.
Өдөр бүр шахуу өөр тив, өөр улс, өөр хот, өөр өөр газрын хүмүүсийн дунд сэрдэг байсан, арван нэгэн жилийн даяанчийн амьдрал эрүүл мэндийн шалтгаанаас болж зогсжээ.

(Миний “Ирээдүйн зөгнөл номын энэ тэмдэгллийг уншихдаа доор хөгжмийг сонсоорой)


Хотын төвд, аав ээжийнхээ гэрийн том өрөөнд сэрээд, нүүр гараа угааж, цайгаа уугаад, -Яаж эмнэлэг явна аа… гэж халшран, үүдний сандал дээр хэсэг чимээгүй суулаа.
Аппаратанд ордог болсноос хойш дандаа ингэнэ. Гэхдээ санаа нь зовно гээд гэрийнхэндээ мэдэгдүүлэхгүй.
Дөчин минутанд Нэгдүгээр эмнэлэгт хүрдэг болохоор нэг их яарсангүй. Гэхдээ эртхэн гарахгүй бол бөглөрөөнд гацна, бас зогсоол олдохгүй эмнэлгийг хэд тойрно.
Хэрвээ ойрхон хөдөө буй Монгол гэртээ байсан бол өглөө зургаан цагаас сэрүүлгээ тааруулж босоод, зургаа дөч гэхэд гэрээсээ гарна. Тэгэхгүй бол Дэлхийн хамгийн төвөгтэй замын бөглөрөөтэй хотын төвд байрладаг аппаратандаа 8:30-д холбогдож амжихгүй.
Одоогийн байдлаар хоёр жил хагас үхэлтэй тэмцэж буй миний хувьд амьд явж, аав ээж, эмээ, хайртай хүнтэйгээ хамт байх хамгийн боломжит хувилбар бол энэ.
Диализийн аппарат.

55523405_10156177099848202_1819912797346070528_o
Нэхмэлийн зүү шиг өргөн хоёр зүүг гарын судас руу залгаж, дөрвөн цаг хөдөлгөөнгүй хэвтэж байж илүүдэл шингэн, хорт бодисоо цуснаасаа шүүлгэдэг төхөөрөмж.
Дараагийн хэдэн цаг гайгүй явах боломжтой ч 36 цагийн дараа дахиад л аппаратанд ирж, шүүлгэнэ.
Диализийн аппаратанд тогтмол орж байгаа ч гэсэн хордлого, шүрмэс таталт, даралтын өөрчлөлт, судасны хүндүүр, цус шүүлгэсний дараах хүндрэлийг байнга мэдэрч, аппаратнаас аппаратны хооронд амьд яваагаа бодон өдөр бүр бухимдана.
Аав ээж, эмээ, ах дүү нартаа тусалж чадахгүй, төвөг л болж байгаагаас сэтгэл санаа унаж, ингэж өвчин дунд амьдрахаас залхаж, хаяа холын замд гарахыг хүснэ.
Гэхдээ хайртай хүмүүс, надад итгэдэг дагагчид, Эх орон минь байгаа учир бууж өгч болохгүй
Аппаратанд явахгүй бол зургаан хоногийн дотор цус бүхэлдээ бохирдож, шингэнээ гаргаагүйгээс болж хамаг бие хавантана, тэгээд удалгүй маш их тарчилж, өвдөж байж үхнэ.
Бөөр дархлааны бодис ялгаруулдаг. Минийх ажиллагаагүй болсон тул өндөр үнэтэй тариа, элдэв эмээр бага ч болов өөрийгөө хамгаалахыг хичээнэ.
Хүмүүс жирийн ханиадыг өвөл болгон тусдаг, тэгээд эдгэдэг, харин бидэн шиг дархлаагүй хүмүүсийн хувьд ханиад үхлийн аюултай.
Манай диализийн тасгийн нэг өвчтөн ханиад хүрснээс болж хэрхэн тарчилж, амиа алдсаныг бид бүгд нүдээрээ харсан болохоор айна.
Би бас ноднин ханиад хүрээд, унтаж чадахгүй гурван сар ханиалгаж өнгөрөөсөн. Гурван удаа түргэнээр эмнэлэгт хүргэгдэж, эмч сувилагч нарын тусламжтай арай хийж амьд гарсан.
Нэг дэх, гурав дахь, тав дахь өдрүүдийн өглөөний найман цаг гэхэд би Нэгдүгээр эмнэлгийн баруун урд хэсэгт байрладаг Диализын аппаратын тасагт, хувцасаа солиод, цусаа шүүлгэхэд бэлэн хүлээж байх үүрэгтэй.
Бөөрний дутагдалтай хүмүүст амьдрал бэлэглэх гэж Монгол Улсын Төр, Засаг, Эрүүл мэндийн салбар нойр хоолгүй зүтгэж, их хэмжээний зардал гаргаж байгаа болохоор тэдний сэтгэл, хөдөлмөрийг хөсөрдүүлж огт болохгүй.
Олон жилийн турш хүнд цүнх үүрээд, халуунаас хүйтэн рүү, өндрөөс нам руу, ойроос хол руу, нойр хоолгүй шахуу зүтгэж байхдаа олон төрлийн өвчинд нэрвэгдэж, эдгэсэн ч Өмнөд Африкт туссан малери гэх хумхай өвчин миний бөөрүүдийг гэмтээжээ.
Жирийн хүнд хэтэрсэн их ачааллаас үүдэн, 2017 оны хавар нутагтаа ирээд удаагүй байхад, хоёр бөөр маань ажиллагаагүй болж, бөөрний дутагдал гэдэг оноштой өвдөв.
Амьдралын утга учрыг олох гэж дайн дажин, аюул нүүрлэсэн нутгуудыг туулж, хүссэн улс руугаа яаж ийгээд очдог байсан дайчин Монгол залуу нэг л мэдэхэд гэр, эмнэлэг хоёрын хооронд амьдралаа чуу чаа залгуулдаг, өрөвдөлтэй нэгэн болжээ.
Дэлхийн долоон тэрбум хүмүүн дотор хамгийн их юм үзэж, нүд тайлсан цөөн хүний нэг болсон Монгол залуу мэдлэг чадвараа улс орондоо зориулж чадахгүй, эмнэлгийн гадаа зогсоол олох гэдэг асуудалд л хамаг санаагаа зовооно.
Хийсэн ажлаараа улс даяар танигдсан болохоор эмнэлгийн үйлчилгээнийхэн надад сул зогсоол олж өгөв.
Диализийн тасгийн үүдний өрөөний шкафнаасаа хувцсаа гаргаж солиод, дараагийн дөрвөн цагийг хөдөлгөөнгүй хэвтэж, амь авахаар хүлээв. Эмнэлгийн ажилчид өрөөгөө ариутгаж, диализийн аппаратаа асаагаад өвчтөнгүүдийг дуудлаа. Нэг ээлжинд арваад хүн холбогддог болохоор бүгд бие биен рүүгээ харж -Яана аа гэсэн байдалтай тасаг руу ээлжлэн орцгоов.
Өөд өөдөөс харуулан зассан ор бүрийн дэргэд, жин, өндрөөс хамаарч өөр өөр шүүлтүүрийг залгасан, өндөр үнэтэй цагаан өнгийн диализийн аппарат биднийг угтана.
Амь хайрлаж байгаа шинжлэх ухааны дэвшилтэт технологи гэж би аппаратанд талархдаг ч, дотроо үнэхээр халширчихсан байлаа.
Өвчтөн бүр аппаратанд орохын өмнө жингээ үзэж, хэдэн кг байгааг сувилагчдаа хэлнэ. Бүртгэлийн цаасан дээр өмнөх удаа аппаратнаас гарах үед жин хэд байсан, дундаж жин хэд байгааг харьцуулаад, хэдэн литр шингэн цуснаас авахыг тооцоолно.
Бөөр ажиллахгүй байгаа болохоор өдөрт идэж уух зүйлийн хэмжээ хязгаартай байдаг. Зун их халууцдаг болохоор 24 цагт ууж болох 1.5 литр шингэнээ дандаа хэтрүүлнэ. Маргааш нь хамаг бие хавантаж, нүд бүлцийнэ.
Хоол ч гэсэн хэмжээтэй. Бас мэдээж олон цээртэй.
Хамгийн ихдээ 6 литр шингэнийг цуснаасаа шүүлгэж байсан удаатай. Орой нь маш таагүй болдгийг мэдэрсэн тул тэр цагаас хойш хоолны дэглэм, шингэний хэмжээгээ илүү сайн барихыг хичээдэг болсон.
Даавуугаа дэвсээд, уух шингэн, сонсох хөгжмөө бэлдээд орондоо орж, хамгийн хэцүү мөчийг хүлээж эхэллээ.
Анх диализд орж эхэлж байхдаа ийм том зүүгээр тогтмол хатгуулахыг мэдээгүй байсан. Харин одоо хоёр жил гаруй тогтмол хатгуулж байгаа болохоор хөндүүргүй газар гэж үгүй болжээ.
Зүүн гараа аппаратын талд гаргаж хэвтэхэд сувилагч ирж шууны судас болон булчингийн хэсгийн судсанд хоёр зүүгээ хийлээ.
Монгол эр хүн муу талаа үзүүлдэггүй болохоор юу ч болоогүй юм шиг царай гаргасан ч, дотроо -Энэ хоёр хатгалтыг өнгөрөөд, бүх юм зүгээр болно гэж өөрийгөө тайвшруулж байв. Зарим үед үнэхээр өвдөөд байвал мэдээ алдуулагч наалтыг гучин минутын өмнө зүү хатгах хэсэг дээр наана.
Аппаратанд ордог хүний хувьд зүү хатгуулах нь тохиолдож болох олон асуудлуудын дунд жижиг нь.
Диализийн аппаратанд тогтмол орж, дөрвөн цаг хэвтдэг болохоор эхний хагас жилд аяллаа бодож, дараагийн хагас жилд өнгөрсөн амьдралаа дурсаж, сүүлд ирээдүйгээ мөрөөдөөд дууссан, тэгээд юм бодохоос залхсан.
2005 оноос хойш зогсолтгүй бодол, бясалгал дунд байгаа болохоор дөрвөн цагийн хэвтэрийн дэглэм оюун санаанд маш их ачаалал өгнө. Тиймээс гүн бодолдоо автан хөдөлгөөнгүй хэвтэхээс халширч, жилийн өмнөөс нойроо зохицуулж эхэлсэн юм. Гэртээ, шөнийн гурван цаг хүртэл сэрүүн байж байгаад унтана. Өглөө дутуу нойртой сэрсэн болохоор эмнэлэгт ирээд үлдсэн нойроо аппаратанд нөхөж авна. Ингэхгүй бол элдэв бодлоос болж галзуурмаар санагдана.
Эмч сувилагчдаа харж хэвтэхдээ бодлоо:
- Хөөрхий эд нар маань биднийг амьд явуулах гэж цагаан сар, наадам, шинэ жилээр хүртэл албан дээрээ үүргээ гүйцэтгээд байж байна. Луйварчид төрд гарч, хамаг мөнгө туугаад байгаа болохоор эд нар шиг улсдаа амьдралаа үнэнчээр зориулсан шудрага хүмүүсийн хувийн амьдрал хөлөн дээрээ зогсож чадахгүй л байна.
Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд нэг өдөр алгасаад энд ирж, эмч сувилагчдаа харж хэвтдэг болохоор, хэн үсээ яаж засаж, хэн нүүрээ өөрөөр будаж, хэн өчигдөр баяр тэмдэглэсэн гэдгийг төвөггүй анзаардаг болжээ.
Хэдийгээр би багадаа өлгийдүүлж өссөн ч, аяллын үед хөнжлөө тийчилж, чөлөөтэй унтдаг болсон юм. Диализийн аппаратанд орж эхлээд удаагүй байх үед нойрондоо автаад суниаснаас болж том зүүнүүд судас таслах шахав. Тэр цагаас хойш маш соргог, бас хөдөлгөөнгүй унтдаг болсон. Судас тасарсан бол баруун гарт мэс засал хийж, зүүг холбох байв.
Чихэвчээ зүүгээд дуу сонсож байгаад нэг мэдэхэд унтав. Хальт сэрэхэд сувилагч нар хажууд зогсчихсон даралт, цусан дахь хүчилтөрөгчийг шалгаж байна. Аппаратанд орсон бүх хүмүүсийг байнга шалгахгүй бол зарим үед биед өөрчлөлтүүд гарч аймшигтай өвдөлт, хямралыг мэдэрдэг юм.
Би нэг удаа яарснаас болж цай уухгүй гэрээсээ гарч, аппаратандаа өлөн орж билээ. 11 цагийн үед өлсөөд бууз захиалж идсэн чинь хоосон ходоод гэнэт ачааллаж, бүх цусыг төвлөрүүлснээс болж даралт унаж, шүрмэс татав. Хашгирч чадахгүй, судас холбоотой болохоор хөдөлж ч болохгүй сонин байдалд нилээд хугацаанд байлаа. Сувилагч нар яаралтай аппаратнаас салгасан ч даралтаа нэмж, хэвийн болгох хүртлээ насан туршдаа санах аймаар мэдрэмжийг авав.
Одоо ч гэсэн даралт унахаас айсан хэвээр.
Хоёр жил зогсолтгүй үргэлжилсэн амьдралын хэмнэл миний оюун ухааныг сонин болгожээ. Хамгийн олон давтамжтай аппаратанд сэрэх тэр мөч миний амьдралын гол хэмнэл болсон мэт санагдаж байна.
Нэг сэрэхэд эмнэлгийн тасгийн орон дээр аппаратанд залгаатай байна. Дахиад сэрэхэд хөдөөний Монгол гэртээ. Дахиад сэрэхэд аав ээжийнд. Тэгээд дахиад сэрэхэд аппаратандаа.
Сувилагчид миний биеийн ерөнхий байдлыг үзсэний дараа хэсэг унтаж байтал, үүдний кафед ажилдаг дүү 4 ширхэг пирожки тасагт хүргэж ирлээ. 11-12 цагийн үеэс маш их өлсөж эхэлдэг болохоор заавал юм олж идэх хэрэгтэй. Тэгэхгүй бол дотор харлаж эвгүй болно.
Ганцаараа юм идэх ёсон манайханд байдаггүй тул нэгийг нь сувилагчдаа, хоёрыг нь өөрөө идэж, үлдсэн нэгийг нь хайртай хүндээ хадгаллаа.
Аппаратны сүүлийн 30 минут маш удаан үргэлжилнэ. Цаг харах бүрд дөнгөж тавхан минут л өнгөрсөн байна.
Цаг дуусах үед аппаратнууд ачааны машин ухрах үед дуугаргадаг анхаарлын дохиотой төстэй чимээ, аваарийн гэрлийн хамт асааж, тасгийн эмч сувилагч, инженерууд онцгой байдлын үе шиг хөдөлгөөнд оров.
Өвчтэнгүүд хурдан чөлөөлөгдөх гэж яаран, -Намайг эхлээд салгаарай гэж сувилагч нараасаа гуйна.
Салах гэдэг үг бидний хамгийн дуртай үг.
Анх аппаратанд орсон цагаас хойш жил гаруй их хүнд байсан санагдана. Гурав дугаар оролтын дараа гэртээ ирсэн чинь таталт өгөөд эмнэлэгт сэрсэн. Тэрнээс хойш аппаратанд дасах гэж их өвдөлттэй, үхэлтэй ойр өдрүүдийг өнгөрөөдөг байв.
Диализийн аппарат өмнө нь төлбөртэй байсан гэдэг. Өвчтөнгүүд амьд явахын тулд сар бүр 2-3 сая төгрөг аппаратанд зарцуулдаг болохыг анх өвдөх үедээ мэдээд, яаж энэ их төлбөрийг гаргана даа гэж айж байв. Намайг бөөрний дутагдалтай гэж оношлох үетэй таарч тэрхүү төлбөрийг эрүүл мэндийн даатгал хариуцдаг болсон нь үнэхээр сайн хэрэг болсон юм. Ажил хийж амьдралаа авч явах боломжгүй, амьд явахын төлөө тэмцэж буй Монгол хүмүүс, тэдний гэр бүлийнхэнд энэ шийдвэр ус мэт чухал байлаа.
Амь худалдаж авдаг үйл явдалтай, “In Time” гэдэг АНУ-ын уран сайхны кино байдаг даа, түүнд орсон юм шиг санагдана.

54201345_10156147101843202_5494749745664491520_n
Босч, жингээ дахин үзэж, бүртгэлд тэмдэглээд гарын үсгээ зурлаа.
Аппаратнаас гараад маш олон ажил төлөвлөсөн байсан тул үүдний сандал дээр хувцсаа өмсөөд хэсэг сууж, юунаас эхлэхээ бодож байтал диализд хамт ордог эгч нар надаас:
-Чамд донор болох хүн олон байгаа, энд ингэж ядарч байхаар бөөр суулгаад гарахгүй яасан юм бэ? гэж асуухад
-Эрүүл саруул байгаа хүний эрхтэнг авснаас болж тухайн хүн эрэмдэг болж, амь насаа алдвал яана? Би өөрөө өөрийнхөө лайг үүрнэ ээ гэж хариуллаа.
Эрхтнээ өгсөн хүн гурван жил ажиллахгүй гам барих хэрэгтэй гэж заасан байдаг ч бодит амьдрал дээр ажиллахгүй бол амьдрахгүй шүү дээ.
Зарим хүмүүс аппаратын шанлалыг даахгүй дотнын эрүүл хүмүүсээс донор эрхтэнг нь авдаг. Зарим нь гадаад явж, хахууль өгөн хууль бусаар донор эрхтэн авдаг.
Би гэр бүл дотны хүмүүсийнхээ амь нас эрүүл мэндэд аюултай зүйл хиймээргүй байсан тул, надад нэг бөөрөө санал болгосон ах дүү, хамаатан садны олон хүнд, бүгдэд нь талархаад, татгалзсан хариу өгсөн юм.
Гадаадад буй Монголчууд миний хагалгааны зардлыг хандиваар босгож, тэр улсдаа аваачиж донорын хагалгаанд оруулъя гэсэн санал хэд хэд ирсэн боловч би цуг аппаратанд орж байгаа хүмүүсээ орхиж явахгүй, хамт гарц олно гээд үлдсэн юм.
Азрага сүрэгээ орхидоггүй.
Донорын хагалгаанд орох болвол Монгол эмч нартаа найдаж, тэдэнд “дадлага” болсон нь дээр гэж үзэж байв.
-Хоёр удаа кадавр донор гарч чамайг дуудахад чи бас татгалзсан гэсэн, ямар учиртай юм бэ? гэж эгч нар асуухад:
-Судалж буй ажлаа дуусаагүй байна. Бас бусдад боломж олгож байгаа юм гэж хариулав.
Үнэн хэрэгтээ маш олон асуудлууд миний дотор эргэлдээд, зөв шийдвэр гаргах боломж олгохгүй байв.
Зарим хүмүүс донорын боломж гарвал өдөр шөнө, хол ойр гэхгүй эмнэлэг руу шууд давхиад ирэх байтал, би татгалзаад байсан нь зарим шалтгаантай юм.
Нэгд: Хүний бие махбодь нь амьд тул өөрөө өөрийгөө нөхөн төлжүүлэх чадвартай байх ёстой гэдэгт би итгэдэг. Тиймээс ажиллагаагүй болсон бөөрөө дотроос нь сэргээн босгох гэж төрөл бүрийн эм тан ууж, лам, бөө, шидтэн, эмч, домчдод үзүүлж, бас эрүүл байхын нууцыг судалж, мэс ажилгүй эдгэрэх аргыг аминдаа хайж байв.
Хоёрт: Аппаратанд ороод дөнгөж жил болж байхад дуудлага ирсэн болохоор надаас өмнө бөөрний дутагдалд орсон хүмүүст боломж олгоно гээд эхний хоёр дуудлагад татгалзсан юм.
Гуравт: УИХ дээр гацсан байсан Донорын хуулийн чухал заалтуудыг хэлэлцүүлж батлуулах зорилгоор, 2008 оны 1 сарын 1-нд аппаратанд орохоо больж, сошл сувгаар эсэргүйцлээ зарласнаар 2018 оны 1 сарын 10-нд тэр хууль шуурхай батлагдаж, надтай адил диализд явж байгаа олон хүний хувьд шинэ боломж нээгдсэн юм.
Хүнд өвчтэй бусдынхаа төлөө амь насаараа дэнчин тавьж хийсэн эсэргүйцэл маань эмч нарыг их түгшээсэн болохоор уучлалт хүсье.
Дөрөвт: Олны танил хүний хувьд, диализд явж байх хугацаандаа сошл орчныг ашиглан бөөрний дутагдал болон донорын талаар танин мэдэхүйн ажил явуулж, кадавр донорын ач тусыг таниулахыг хичээв.
Тав: Арван долоон жилийн өмнө уушигны хагалгаанд орж байсан. Тиймээс мэс заслын дараах үеийн өвдөлт, ганцаардал гэж ямар хэцүү байдгийг мэддэг болохоор хань ижил, хайрлан халамжлах хүнтэй болсон үедээ л хагалгаанд орно гэж бодсон байлаа.
Зургаад: Дэлхийн 86 улсыг 11 жилийн хугацаанд судлах, ном хэвлэж олон нийтэд хүргэхийн тулд их хэмжээний мөнгө зээлж, өрнөөс өрний хооронд амьдарч байгаа болохоор хагалгаанд шаардлагатай олон сая төгрөгийг босгоно гэдэг энэ үед надад болон гэр бүлийнхэнд маань хэцүү даваа байлаа.
Өвчнийг эдгээх арга хайж байхдаа, хүмүүсийн өвчин зовлонгоор ашиг олж, хууран мэхлэлт хийдэг олон хүн байдаг болохыг өөрийн биеээр олж мэдлээ. Манай хууль, эрүүл мэндийн байгууллагууд үүнд анхааралаа хандуулах шаардлагатай юм байна лээ шүү!
Диализийн тасгаас гарч, зогсоол дээр байрлуулсан машиндаа суугаад хайртай бүсгүйгээ хүлээлээ. Хамт ганц хоёр газраар явна гэж төлөвлөсний дагуу эхлээд Юнион Билдинг орж, Урлах Эрдэм дээд сургуулийн захирал Тунгаа эгчтэй Монгол гутал экспортлох талаар уулзахаар шийдэв. Тус байрны лифтэнд Тунгаа эгчтэй таарч, яг одоо уулзах боломжгүйг нь мэдлээ.
Дээд давхарт орших “Соён Гэгээрүүлэгч” ТВ-ийн захиарал Хишигсүрэнтэй уулзахаар ортол, өмнөхөн гараад явсан гэдэг хариу сонслоо.
Энэ байранд нэгэнт ирсэн болохоор шүдээ үзүүлэхээр тогтмол үйлчлүүлдэг эмнэлгээр орж эмчээ асуутал, ажил дээрээ байхгүй, хүүгээ гадаадад эмчлүүлэх 250 000 ногооны хандив цуглуулж байгаа гэлээ. Сүүлийн хоёр жил хагасын хугацаанд ажил хийх чадваргүй, бас сар бүр эмчилгээнд таван зуугаад мянгыг тогтмол зарцуулдаг болохоор хэн нэгэнд тусламж үзүүлэх боломж үнэндээ үгүй байв. Гэхдээ өвөртөө байсан Монгол Бадарчин номын хоёр ботийг эмчдээ болон өвчтэй хүүд нь зориулж үлдээгээд гарлаа.
Засгийн газрын арын Төрийн банкны салбар орж, группд орсны тэтгэврээ авах гэтэл Тэтгэврийн дэвтэр байхгүй гээд мөнгө өгсөнгүй.
Монголын түүхэнд хамгийн хол бөгөөд хэцүү замыг туулж, Монгол эр хүний тэсвэр тэвчээрийн хязгаарыг нотолж, Дэлхий судлалын анхны Монгол судруудыг бүтээж түгээсэн гээд төрийн болон төрийн бус байгууллагуудын арван хэдэн дээд шагнал авсан. Харамсалтай нь тэр олон тэмдгүүд хувийн амьдралаа өөд татахад ямар ч туслалцаа үзүүлж чадахгүй нь өрөвдөлтэй байлаа.
Эрүүл мэнд хохирсон гээд сар бүр 270 000 төгрөгийн тэтгэвэрийг ЭМД-ын сангаас олгодог ч энэ нь сар бүрийн эмчилгээний зардлын хагас л болдог юм.
Улаанбаатар Эрдэм дээд сургууль дээр “Амайгийн дугуйлан” гэдэг төслийг эхлүүлж, залуустай тогтмол уулзалт зохион байгуулж, үзсэн харснаа түгээх хүсэлтэй байгаа бөгөөд Алимаа захиралтай уулзах гэж очтол ажил дээрээ байсангүй.
Холгүй орших аав ээжийндээ очиж хэсэг амарч байгаад эргэж Улаанбаатар Дээд сургууль орж, захиралтай уулзаж чадаагүй тул цайны газарт нь орж, ээжийн дотнын найз Цээгий эгчийн гарын хоолноос идлээ.
Өдөржин ажил амжуулах гэж явсан ч юу ч бүтээгүй болохоор:
-Сонин юм, ажил ингэж бүтэхгүй байгаа нь нэг л учиртай байх ёстой. Ямар нэг том юм болохын өмнө ингэдэг юм гэж хайртдаа учирлан хэллээ.
Хоёр сарын өмнөөс энэ бүтэлгүйтэл эхэлсэн. Дөнгөж аваад удаагүй байсан өндөр үнэтэй, орчин үеийн гар утсаа алдсаны дараа хуучин утсаа барихгүй, хоёр сар харилцаа холбооноос салж, нэг бодлын сошл-гүй амарч байв.
Аппараттай өдөр маш их ядардаг болохоор хөдөөх гэртээ харилгүй, аав ээжийн том өрөөнд зассан орон дээрээ амраад хэвтэж байтал ээж маань хаалга тогшин орж ирээд, нэг л түгшүүртэй байрын харснаа:
-Миний хүү! Эмнэлгээс ярьж байна, донор гарсан гэнэ ээ. Яах вэ? гэж асуулаа.
Бид гурав дуугуй болж, хагалгаанд орох эсэхийг шийдэх хүн нь би байсан тул манай хоёр над руу харж хэсэг зогслоо.
Би юу гэж хэлэхээ мэдэхүй байв.
Ээжийн нүднээс нулимс цийлэгнэж,
-Миний хүү өөрөө шийддээ гэж хэлээд өрөө рүүгээ оров. Унтлагын өрөөний хажуугаар өнгөрхөд уйлж байгаа харагдана.
Энэ өдрийг маш удаан хүлээж байсан боловч цаг нь болохоор шийдвэр гаргах ийм хэцүү байх болно гэж төсөөлөөгүй ч, нүдний захаар нь нулимс хурсан хайраа хараад:
-Хагалгаанд орчихъёо гэж зориг шулуудан хэллээ.
Өмнө хоёр ч удаа эмнэлгээс залгаж донорын хагалгаанд орохыг санал болгож байхад татгалзсан болохоор, энэ удаа манайхан нэг их шахсангүй.
Ойрхон хөдөө байсан аав руу ээж залгаад, -Эмнэлгээс ярилаа, хүү нь хагалгаанд орж магад байна, яаралтай ир гэж байгаа нь хажуугийн өрөөнөөс сонсогдов.
-Ээж! Юу ч гэсэн очоод үзье. Хагалгаанд орохгүй ч байж болно. Олон хүнээс шинжилгээ авч шилнэ шүү дээ. Та санаа битгий зов. Энэ нэг их хэцүү хагалгаа биш гэж ээжийгээ тайвшруулж, санаа зовохгүй байгаа дүр үзүүлэхийг хичээв.
Намайг төрсөн цагаас хойш дөч гаруй жил хайрлаж, халамжилсан ээж маань миний дотор айдас байгааг анзаарсан л байх.
Ная гарсан эмээд хагалгааны тухай хэлэхгүй байхаар шийдэж, бүх юм амжилттай болсны дараа залгахаар боллоо.
Эмнэлэгт хэвтэж байгаа хүн өөрийн аяга, халбага сэрээ, ор хөнжлийн даавуутай байх ёстой тул жижиг цүнхэнд бүх юмаа бэлдээд, өвлийн хувцасаа өмсөөд гарлаа.
Жавхаа ах нисч ирсэн юм шиг аль хэдийнээ гадаа машинтайгаа хүлээж байна.
Би хайрынхаа гараас чанга атгаж, нүд рүү нь харж байгаад:
-Бүх юм зүгээр! Гялс хагалгаанд орж гарч ирээд бүх мөрөөдлийг чинь биелүүлнэ ээ. Санаа зоволтгүй шүү гэж хэлэв.
Хэдийгээр цаг оройтож, албан газрууд хаагдсан байсан ч яаралтай дуудлага болохоор жижүүрээс гуйж, хорооны эмнэлгийн үүдийг нь онгойлгуулж, эрүүл мэндийн дэвтрээ аваад, арван цагийн үед эмнэлгийн хүлээн авах дээр орлоо.
-“Эрхтэн шилжүүлэхээс залгалаа. Энд ир гэсэн байна” гэж жижүүр эмчид хэлэхэд, үнэмлэх, нэр ус, регистрийн дугаарыг тэмдэглэж аваад, хажуу өрөө рүү шинжилгээ өгөхөөр ор гэлээ. Зүүн гарт фистүл гэх диализд зориулан бэлдсэн судас байгаа болохоор түүнийг хамаагүй хатгаж болохгүй. Баруун гарын судсыг зориулалтын боолтоор хааж байгаа, жижиг шил рүү цус юүлж аваад, хөвөн тавьж, линтээр наав.
Дадлагын оюутан охин намайг дагуулан Эхо, Рентгены эмчид үзүүлээд, таван давхрын бөөрний тасгийн хүлээлгэнд орхиод явав.
Хувиарын дагуу үзлэгийн өрөөнд орж, Од эмчид даралт, уушиг, халуунаа үзүүлж, сэтгэл санааны байдлаа харууллаа. 86 улсын хил гааль даваад сурсан, олон дайныг туулсан хүн өөрийн сэтгэл хөөрлөө харуулахгүй, тайван харагдах аргыг хэнээс ч илүү мэдэх билээ.
Шинжилгээ үзлэгүүдээ дуусгаад зүүн жигүүрийн эрхтэн шилжүүлэн суулгах төвийн хоёр давхарт гарахад донорт орох найдлага тээсэн хүмүүс хамаатан садныхаа хамт аль хэдийнээ ирсэн хүлээж байлаа.
Бүгд намайг таних болохоор, доошоо бууж, төв байртай холбодог хонгилын сандал дээр шинжилгээний хариу хүлээж үүр цайтал суулаа. Аав хөдөөнөөс ниссэн мэт ирж, аав, ээжийн дүү нар сэтгэл санаа засахаар цугласан байв.
Хоёр давхарт нөхцөл байдлыг ажихаар үлдсэн нагац ах Сайхнаа амьсгаадан бууж ирээд:
-Золоо, чи хагалгаанд орохоор болсон байна шүү! гэж сайхан юм шиг боловч “түгшүүртэй” мэдээ авчирлаа.
Би дотны хүмүүсийнхээ санааг зовоохгүй гэж маш тайвнаар:
-Энэ нэг их хэцүү хагалгаа биш ээ. Хагалгаанд орсны дараа Эрхүү хот руу хамт аялана шүү гэж хэллээ.
Эмчийн өрөөнд ороход цусны бүлэг болон олон үзүүлэлтээрээ таарсан 8 хүн гэр бүл, дотны хүмүүсийнхээ хамт шинжилгээний хариу сонсох гээд чихэлдэн хүлээж байв.
Буйдан дээр өөр нэг залуугийн хамт сууж, ерөнхий эмчийн хэлж буй зүйлсийг анхааралтай сонсов.
Өнөөдөр ирж амжсан хүмүүсийн хоёр нь хагалгаанд орох болжээ. Эхний хүний бие донор эрхтэнтэй сайн зохиж байгаа ч, цус нь тогтохгүй, бүлэгнэхгүй байгааг шинжилгээнээс харжээ. Нөгөө хүн нь хатиг гараад байгаа болохоор болохгүй гэнэ. Энэ мэтчилэн хагалгаанд орох боломжгүй таван хүний шинжилгээний хариуг мэдэгдээд, үлдсэн хоёр хүний нэр дунд миний нэр сонсогдлоо.
Уул нь би өнөөдөр хагалгаанд орно гэж огт бодоогүй юм. Баахан ажил төлөвлөчихсөн, хөөцөлдөөд эхлүүлсэн байсан тул шинжилгээний хариу сонсоод, яахаа мэдэхгүй байв.
Мэдээж, тогтмол диализ аппаратанд явахгүй болно гэдэг сайхан хэрэг мөн боловч, гаднын биетийг дотроо тээнэ гэдэг бодол толгойноос огт гарахгүй байв.
-За, үлдсэн хоёр хагалгаанд орох уу? гэж их эмч асуухад би аав ээж рүүгээ харан бодлоо.
Би кадавр донорын ач тусыг Монголчуудад таниулахын тулд өөрөө эмчлэгдэж, эрүүл саруул болж бугаа ард олондоо харуулах ёстой гээд зөвшөөрсөн хариу өглөө.
Цоолоо гэдэг нэртэй, нэг үеийн залуугийн хамт хагалгаанд орох болж, усны өрөөнд сахлын хутгаар мэс засал хийх газрын орчмыг хуслаа.
Эрхтэн шилжүүлэх төвийн үүдний сандал дээр хагалгааны хувцсаа өмсөх үед манай хүн гэв гэнэт:
-Би айгаад байна гээд уйлж эхлэв.
-Чи хүчтэй биздээ? Чи айхгүй бол би айхгүй. Бүх юм Тэнгэрийн ивээлээр гэж хэл! Гээд тэврэх үед
-Тэнгэрийн ивээлээр гэж давтан хэллээ.
Зүүн жигүүрийн Эрхтэн шилжүүлэх төвөөс, төв байрны мэс заслын тасаг хүртэл алхахад, нэг л бодол миний санааг зовоож байв.
Хагалгааны үүдэнд аав ээждээ үнсүүлж, хайрыгаа үнсээд:
-Та нар санаа битгий зовоорой гээд дотогш орлоо.
Сувилагч нар намайг тод гэрэл ассан орон дээр хэвтүүлж, хоёр гарыг дэлгэж, түшүүртэй салахааргүй холбоод, аманд агааржуулагч залгаж, бусад бэлтгэлээ хийсний дараа:
-Тоолоорой гэлээ.
-Нэг, хоёр, гурав, дөрөв, тав, зургаа, долоо, найм… гэж тоолж байх үед санааг минь зовоож буй бодол огт салахгүй байв.
Манай хүн хийх юмаа олж ядах үедээ миний нүүр эсвэл хумсыг будна гэж зүтгэнэ. Би хоолноосоо салахыг хүсэхгүй тул хэд хоногийн өмнө хөлний хумсаа олон төрлийн өнгөөр будуулсан ч, арилгаж амжаагүй байсан юм.
Хүмүүс хагалгаанд орохдоо их айдаг гэсэн. Зарим хүмүүс наркозонд тэр чигээрээ унтчих вий гэж эмээнэ.
Надад үнэндээ тийм айдас байсангүй.
Харин намайг наркозонд орсны дараа манай эмч нар хөнжлийг минь сөхөөд, олон өнгөөр будсан хөлний хумснуудыг хараад юу гэж бодох болоо? гэсэн ичих сэтгэл хагалгаанд орох айдсыг үгүй хийсэн байлаа…

IMG_0279 (Large)

2008 оны 7 сарын 20

Монгол Бадарчин 1-р аян. 44 дахь төр.

Бүгд Найрамдах Мали улс. Бандиагара хавцалд

Хөө хөө хөө хөө !

Аугаа Африк тивийн

Үзэсгэлэнт Догоны нутаг

Сайн байна уу?

Би Бат овогт Жамбалсүрэнгийн хүү Золбаяр байна

Өнө эртний Хүн угсааны Их Эзэн Хааны Монгол Үндэстний удам танд бараалхаж байна

Таны гоо үзэсгэлэнг үнэхээр биширч байна.

Намайг хүлээн авсанд баярлалааааааа!

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

Under the protection of United Nations peacekeepers part 1.
Entering the restricted zone.
Ivory Coast on the way to Man City.
The local microbus was driving through the dark jungle of west Africa on a paved road and stopped at a junction . The Ivory Coast rebels were sitting and had fires at the corners of the junction.  A man in fatigues gets on the bus and shouts” everybody get your money ready”. When the Rebels were talking to the driver ,a local young man who was sitting next to me in the back of the bus told me in poor English “ok,from here the rebel-held territories, if you go to the west you’ll reach the Liberian border, if you continue on this bus to the north you  will reach the rebel-held Man City, he said with warning.
“Rebels?” I said.
He was probably worried at how this light skinned Asian would survive in the rebel-held territories. if I continue on my road I will reach Man City in the middle of the night where there’s no police military or law ,where violence money and guns rule. If I leave the bus and stay here at the junction I will be with the local armed Rebels alone surrounded by The Wild jungle. If I reach the  City now I will face a lot of problems not only the rebels but drug addicts , alcoholics and  thieves, and I’m unsure if I’ll be able to find a place to sleep. I decided get off the bus and stay at this 3 road junction. While the Rebels were dealing with the driver I got out the back door . The red light of the transport that Brought me Here slowly disappeared into the Dark. With a bag that looks like it’s full of valuables I’m standing surrounded by Rebels under the stars alone. I feel how the armed Rebels are looking at me and speaking something about the strange outsider  Guy.
“what do I do now?”I think.
A day before…..
2008 26th of may.
The longest nomadic badarchin journey not only in Mongol Undesten history (800yrs)but Hun history (2200yrs) continued.
After 2 year road to see things and open the eyes I reached the 39th country and 23rd in Africa ,Abidjan the capital of Ivory Coast.
The new capital of the Ivory Coast is located on the south shore of NW African continent.
When I see the capital I feel it’s cultural and material richness compared to the other cities of Africa.
many of the other African countries are strongly influenced by it’s music.
From the local bus station I decide to go to Yamoussoukro City even though it’s away from my road to Liberia because I wanted to see the Christian
cathedral that was built for 800 million dollars that was located in the middle of the African continent.
I heard of a huge construction in the middle of the Jungle, similar to the Vatican Basilica, is there.
For me its very important to document and take a picture to show to the Mongols.
Because of a civil war the country is divided into two, in the North the Rebels who oppose the government have declared War.
I bargained and found the cheapest bus in the chaos of the terminal. because I’ve traveled in many countries and the bags are often unsafe I submerged my bag deep in the baggage compartment. other people put their bags on after mine which gave me a sense of security. Many people were surprised at the backpacker going north. II remember the same situation in Israel when I was going towards the north to the war zone.
I see the  economic  influence of China on the African continent, mining development and road construction. Africans think it’s better to deal with China than their previous colonial rulers. When I see them important things they can take make themselves  I think of my own country’s development
This country was in Civil War and signed peace Treaty, but the wound is open. I see the situation is not good by the people stress and anger.
When I arrive at Yamoussoukro City and left the bus I see the Dome of the cathedral Rises above the African jungle. Around me I see a poor town in disarray.
when I ask the locals how to get to the cathedral they stopped a taxi and spoke in French with the driver about the price and said “get in “.
the person I thought was helping me i saw take money from the driver.
because I am an experienced traveler I asked the driver the real price and found out I was overcharged.
They thought I didn’t understand French I said” I’m not taking the taxi” and got out of the cab.
How do I put my heavy bag on and walk towards the church on foot and surveyed the area.
In this part of Africa when locals call you they put their hand palm facing down and motion with the fingers as if calling a dog and whistle. For us mongols that is offensive. Especially when you’re far away you’re going the other direction. Most of the time I ignore but when I do come they don’t say anything important.
I plan to reach the church and take a picture making documentation for my book”One Day On Earth” to share with mongols and after take the bus and continue the road, if not I will have to find a place to stay here for the night. I left the center of town and walked towards the church. The Roman architecture looks very strange in the African jungle. I feel like it’s a Hollywood movie where I found a European city Civilization in the middle of the Jungle. I thought after walking a while I saw a United Nations peacekeeping missions military base. On the perimeter I see lookout Towers with blue helmeted machine gun armed soldiers on Every Corner. when I walked next to the barbed wire fence 2 soldiers with south Asian faces asked in poor English” how are you doing”.
I say “I am fine”
They ask “where are you from”
“Mongolia” I respond
“Really come inside the fence”
I say “can I”
they respond” no worries come in”
The gate opens and UN armed peacekeeper receives me. Two uniformed officers that were sitting on the couch next to the building stood up greeted and introduce themselves.
“My name is Mohiuddin” he said first, the second said “my name is lieutenant Colonel Moinuddin”.
We are in charge of the Bangladesh peacekeeping Battalion in this province.
“On this base are high ranking UN officers stationed here”
I’ve seen many UN peacekeeping bases in the countries I have passed but I’ve never been inside.
UN peacekeeping bases in war torn countries are fortified and very difficult to gain access to. Almost impossible.
Keep in mind when you visit countries in  war or   local conflicts to  know where there’s a central United Nations office or find out the location of the Russian US  or Chinese embassies on the map. Know your Direction by the sun east and west or by The Stars to find these locations in case of danger.
Don’t forget that we are noodlechin people (nomads).
Machine guns on Every Corner military equipment covered by camouflage and the stair of the soldiers without rest ready to Fire at any  moment.
Base in the middle of the Civil War.
“In 2007 we were in Mongolia on military training “
Said the Lieutenant Colonel.
Now I understand why they were so warm with me.
While we were talking they called the other soldiers and ordered them to feed me and give me food for the road.
“I really liked Mongolia . Nature was beautiful, in other countries I’ve visited it was the nicest one if I had a chance I would go again. We did military training at Tavan Bogd. Your guys were well prepared and trained I have many pictures. They’re always running and together and in pairs. I didn’t understand  why”.
while we were having a conversation they said
” it is time for us to pray “
and went to the prayer room.
My guess was right when I saw first the Bangladesh flag with the Red Sun and green background that it was an Islamic country .
most of the countries where Islam is the official religion the flags are green or have a crescent moon.
After the two officers left other officers came and had lots of questions when they found out I was a mongol going around the world and this was my 14th country they were surprised.
The two high-ranking officers after praying Returned with gift , a United Nations peacekeeping shirt with the UN logo BANBAT , BANGLADESH BATTALION FOUR. They also brought bread biscuits and fruit.
“Eat this on the road “they said.
On my Badarchin journey it’s very rare to have good food.
at that time I didn’t know that the UN shirt would help me to survive in rebel held territory.
Lieutenant colonel said
“can you have dinner with us?”
“I don’t know I came  to see the Christian cathedral after i will continue the road or maybe we’ll find a place to put my tent around here.”
Because this is the UN mission base it’s not allowed for outsiders to stay but you can put your tent outside next to the fence under the watch of the Soldiers” he said.
“Thank you” I replied
“You can watch TV in our meeting room or use internet if you need.
Can you give a speech to our high ranking officers about the countries that you visited? I want to share something new with our guys.”
I said yeah of course
Because the main goal of the Badarchin journey is to share what I see .I asked them to prepare what I need for the speech.
In the room with the projector and internet I opened my www.amai.mn website and shared interesting stories.
Because there were another two officers who served in Mongolia I showed Mongolian nature Ulaanbaatar city and other interesting pictures.
In the meeting room foreign peacekeepers heard 30 minute lecture of my journey.
At the end of the lecture I said
“life doesn’t stand on money or material people have to have a pure soul and everything goes well.”
They could imagine how this lonely journey could be hard dangerous especially in war-torn countries like this.
other offices shared their dreams that they would like to go around the world but they didn’t have a chance yet.
While you’re having conversation the food was ready they invited me to the seat of honor with respect.
For me who has been eating on the street the south Asian food that was prepared in the clean kitchen was unforgettable.
I wish we mongols will never lose the culture of hospitality to host the stranger and give him good impression of our nomad civilization.
I hope that all people who visit beautiful Mongolia will remember the hospitality and pass this experience to there future generations .
Observing the Bangladesh soldiers I see the highest respect they have for the upper ranks ,immediately follow orders. the soldiers who are serving me food make me feel like an honored guest.
In the next country are Mongolian peacekeepers I wonder how they will host host me.
After the meal we continued our discussion about my journey. There were many topics we discussed Mongolian culture Chingis Khan etc.
After Hours pass it was late and I thought I need to have rest. I didn’t know that the high level officers discussed hosting me in their guest quarters. I was thinking about putting my tent outside on the perimeter when one of the soldiers led me to a nice room guest room. even though the UN rules forbids allowing guests to stay within the perimeter human hospitality showed that it had no Limits.  Soldiers prepared food fruits and water on the table and showed me where the shower was and told me if I needed something to call them.
This is a UN military installation in the civil war area Cote d’Ivoire.
translation will be continued…
http://www.amai.mn/archives/1561
Амай “Тайвшир” хэвлэл

20080527-IMG_8165

27th of May 2008

Mongol Badarchin project, mission-1.

39 th state Ivory Coast. On the way to Man City.


The local microbus was driving through the dark jungle of west Africa on a paved road and stopped at a junction . The Ivory Coast rebels were sitting and had fires at the corners of the junction.  A man in fatigues gets on the bus and shouts” everybody get your money ready”. When the Rebels were talking to the driver ,a local young man who was sitting next to me in the back of the bus told me in poor English “ok,from here the rebel-held territories, if you go to the west you’ll reach the Liberian border, if you continue on this bus to the north you  will reach the rebel-held Man City, he said with warning.

“Rebels?” I said.

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

ams vokzal

2005 оны 12 сарын 27

Монгол Бадарчин 1-р аян. 6 дахь төр.

Нидерландын Вант Улсын нийслэл Амстердам хот.

Аян замаа эхлүүлээд сар хагас боллоо.

Судалгааны зургаа дахь хийгэм, Нидерландын Вант Улсын нийслэл Амстердамын онгоцны буудалд буугаад, энэ улсын талаар юу мэддэг тухайгаа бодов.

Нидерланд нь нам газар гэсэн утгатай ажээ. Нийт нутгийн тавин хувь нь далайн түвшнөөс нэг метрээс хэтрэхгүй, тал болоод тэгж нэрлэсэн гэнэ. Голланд гэж өмнөд нутгийг нь нэрлэдэг юм  байна. Манайхаар Баруун аймаг гэдэг шиг.

Газар нутгийн нийт хэмжээ нь 41.543 км2 буюу манай Баян Өлгий аймагтай ойролцоо ч, арван таван сая иргэнтэй Европын хамгийн шигүү хүн амтай улс юм байна.

Манайд километр квадратад 1.5 хүн ноогддог бол энд 400.

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

DSCN1087

1986 оны намар…

БНМАУ-ын нийслэл Улаанбаатар хот.

-Золоо миний хүү хувцсаа өмсөөрэй, бүгдээрээ явж паспортын зургаа даруулъя гэж ээж хэллээ.

Энэ өгүүлбэрээр миний амьдралын нэгээхэн хэсэг болсон олон улс судлал эхэлсэн гэж хэлж болно.

Аав маань ЗХУ-ын Эрхүүгийн Улсын их сургуулийн Монгол оюутан хариуцсан деканаар ажиллах томилолт авсан болохоор манай гэр бүлийн нүүх бэлтгэл ажлын эхний хэсэг нь паспортын зураг даруулах байлаа. Аав бусад ажлаа амжуулж байх хооронд ээж ах, балчир дүү бид гурвыг дагуулаад холгүй орших Урт цагааны зурагчинд хандав. Зургийн аппараттай хүн ховор болохоор зураг даруулна гэдэг маш сонирхолтой чухал үйл явдал байв. Гадаад паспортын гэр бүлийн зураг дээр ахын нэг нүд нь хөхөрсөн байсан нь тухайн цаг үеийн нийтлэг үзэгдэл байв.

Чонын бэлтрэг өөрийгөө мэдрээд, хүчээ сорьж байх хэрэгтэй гээд аав нэг их тоогоогүй. Харин ээж, эрчүүд биднийг ойлгохгүй болохоор хөхөрсөн нүдтэй паспортад орсон гээд зэмлэж байлаа.Чулуугаар байлдаж тоглодог хүүхдэд ганц нэг хөхрөх юу ч биш.

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

DSCN8922

2006 оны 1 сарын 20

Монгол Бадарчин 1-р аян. 9 дахь төр.

Бүгд Найрамдах Итали улсын Венец хотод.

Бүгд найрамдах Итали улсын зүүн хойд эргийн Венец хотод ирээд нэг хонолоо. Залуу аялагчдад зориулсан Хостел гэх хямд өртөгтэй дараагийн нэгэн буудлын өрөөндөө, хоёр давхар орон дээр сэрээд, Итали улсад ирээд үзэж буй хоёр дахь хотын талаар юу мэддэг тухайгаа бодож хэвтлээ.

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

Heroin 1

1999 оны хавар…

Жижүүрийн эмч: -Энэ хүү өвдөөд хэд хонож байна?

Сувилагч эмэгтэй: -Өвдөлтөөсөө болоод гурав дахь шөнө унтсангүй.

Жижүүрийн эмч: -Өвчнийг нь намдаахгүй бол болохгүй байхаа!

Сувилагч эмэгтэй: -За эмчээ.

Ийм яриа 12 цагийн үед сэхээний тасгийн гадна сонсогдлоо.

Эмч нар миний тухай ярьж байгааг би ойлгож байв.

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

Maastricht tuv

2005 оны 12 сарын 12

Монгол Бадарчин 1-р аян. 6 дахь төр.

Нидерландын вант улсын Маастрихт хот

Баруун Европын Нидерланд улсын өмнөд бүсийн Мастрихт хотод Ирун-ийд түр өртөөлж, цааш явах замаа төлөвлөж байв. “Дижей” Ирун бид хоёр анх Монголд танилцаж байсан. Парти үдэшлэгүүд зохиож, электро хөгжмийг Монголд дэлгэрүүлэх ажилд хамтран зүтгэсэн.

Манай түүхэнд орох  хол замын эхний хэсэгт маш их ядарсан болохоор дотнын орчиндоо бага зэрэг амарч авах нь чухал байв. Байнга өөрчлөгдөх юм бүхний дараа мэдээллийн хордлогод ордог болохыг одоо мэдэж авлаа. Аз болж багаасаа тусгай цэцэрлэг, тусгай сургууль, тусгай их сургуульд бэлтгэгдсэн болохоор гайгүй өнгөрч байна.

Гэхдээ л өдөр бүр солигдож байгаа улс орон, хот суурин, хүмүүс, хоол хүнс. ЦАГ АГААР, УС нь миний дасан зохицох, цээжлэх, ойлгох чадварыг багасгажээ.

Мэдрэхүй харин араатных шиг соргог боллоо.

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

post Категори: 17 Египт /Egypt/, Аян замын тэмдэглэл post Сэтгэгдэл (0) post2018/11/13 | 2,809 Үзсэн

2006 оны 3 сарын 8

Монгол бадарчин 1-р аян. 17 дахь төр.

АБНЕУ-ын Гиза дүүрэг.

Mongol Badarchin Egypt (56)

Далан зургаан сая хүн амтай, буурай капиталист эдийн засагтай Африк тивийн Зүүн Хойд бүсийн Египет улсын нийслэл Кайр хотод ирэхэд арабын болон европын соёл иргэншил холилдсон, өвөрмөц ертөнц, өөр цаг үед байгаа юм шиг сэтгэгдэл төрж байна.

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

Грегорийн тооллын 2014 оны 6 сарын 28

Бүгд Найрамдах засаглалт, Ардчилсан капиталист Монгол Улсын Завхан аймгийн Сант Маргаз сум.

Mongolia, Zavkhan aimag, Sant Margaz sum (1)

Нүдээ нээхэд, Монгол гэрийн тооны хээ угалз өглөөг чимлээ.

Ямар гоё юм бэ…

Эх орондоо байна.

Аюулгүй байна….

Эргэн тойрноо анзаартал хөдөөний айл бололтой.

-Би хаана байна вэ?

Дэлгэрэнгүйгээр унших »

www.amai.mn

-Монголд ямар тогтолцоо тохирох вэ?гэсэн асуултыг бид сүүлийн үед их хэлэлцэж, талцах боллоо.

Зарим хүмүүс шинэ үндсэн хууль ч зохиогоод өргөн бариад байна.
Democracy буюу ардчилсан засаглалыг бид хүлээн аваад 97 дахь жил өнгөрлөө.
Эхлээд Ардчилсан Социализм буюу нийтийн эрх ашгийг хувийн эрх ашгийн дээгүүр тавьдаг “ардын засаглал”-ыг 1921-1990 оны хооронд, Дэлхийн дайн болон хүйтэн дайны нөхцөлд, Торгууд угсааны Улаан баатрын (”Ленин” гэдэг нь нууц нэр) байгуулсан ЗХУ-ын тусламжтай хэрэгжүүлж, дараа нь ардчилсан капитализм буюу хувийн ашиг бүхнээс дээр гэх мөнгөнд захирагддаг ардын засаглалыг АНУ-ын тусламжтай үзлээ.
Манайд хэрэглэж байгаа Ардчилсан капиталист тогтолцооны Ерөнхийлөгчийн эсвэл парламентын гэдэг хоёр төрийн бүтцийн алийг нь сонгох тухай хүмүүс болон “политик”-ууд (”Улс төрч” гэж буруу орчуулсан, үийн үндэс нь “полиси” буюу бодлого) маргаж байгаа харагдана.
Аль аль нь тохирохгүй.
Дүүрэг, аймгийн засаг даргаа сонгоход тохиромжтой сонгуулийн хэлбэртэй, парламентын засаглалын гайг бид бүгд 28 жил мэдэрсэн. Нэгдсэн том бодлого явуулах чадваргүй, сонгуулийнхаа тойргоо л боддог гишүүдтэй, ардчилсан капиталист буюу мөнгөөр бүхнийг худалдаж авч болдог тогтолцоонд шуналт хулгайч нар тамга атгаад амьдрах амаргүй байлаа.
Ардчилсан капиталист тогтолцооны Ерөнхийлөгчийн засаглалд нийт ард түмэн нь тэргүүнээ сонгодог гэж итгэнэ. Энэ бол том үлгэр гэдгийг төрийн болон нийгмийн ажил огт хийж үзээгүй, хөрөнгө мөнгөтэй Трампыг ерөнхийлөгчөөр сонгосон АНУ-ын жишээ харуулж байна. Мэдлэг боловсролгүй, худалч хулгайч хүмүүс заль мэхээр төрийн тамга атгаж, улс орныг дампууруулж байгаа жишээ ч Дэлхийд олон байна.
Ардчилсан капитализм гэх тогтолцоонд казиногийн эзэн буюу банкууд л хождог. Чадалтай мөнгөтэй нь ялж, бусад нь боолчлогддог нь энэ тогтолцооны онцлог. 100 гаад жилийн өмнө Европт хүчтэй дэлгэрч, улмаар социализмд ялагдсан түүхтэй.

Өнөө цагт Европын хамгийн сайхан амьдралтай улсууд нь социалист байна.
Ардчилсан капиталист тогтолцоотой гэх өндөр хөгжилтэй улсуудын ихэнх нь социалист хандлагатай болсон.

Харин ардчилсан капиталист тогтолцоотой гэх буурай хөгжилтэй орнуудад нь феодалын нийгэм дэлгэрсэн.
Ард түмэн гэдэг үг Хаадын тогтолцооны үед бий болсон. Ардаа түмэн (10 000) хүнтэй гэсэн утгатай.
Ард байгаа хүмүүс биш урд гарсан, шалгарсан, шилдэг мэргэжлийн хүмүүс төрд гарч байж бид хөгжинө.
Шалгарсан шилдэг хүн л улс орноо дагуулж, хөгжилд сайхан амьдралд хүргэх учиртай.
Бидэнд маш их сурталчилсан ч, манайд огт тохирдоггүй Democracy буюу Ардчилсан гэх капиталист засаглалыг зогсоох нь хамгийн эхний алхам байх ёстой.
Айл гэр бүлд хүн бүр дураараа үгээ хэлж, хүссэнээ хийнэ гэж байж болохгүй шүү дээ.
Дураараа дургисан нийгэм ямар болдгийг сүүлийн 28 жилийн түүхээс харж болно.
Монгол Үндэстэн гэдэг өнө эртний ахан дүүсийн нэг айл гэрт гаднын тогтолцоо таарсагүй.

Ялангуяа олон үндэстэн гаралтан нэгдсэн, олон ургалч үзэл дэлгэрсэн холбооны улсын тогтолцоо биднийг хуваах, талцуулах аюултай юм байна шүү!
Уламжлалт, олон жарныг туулсан туршлагаа харахад бидэнд Хаант засаглал л хамгийн сайн тохирч байсан.
Тохирох ч болно.
Монгол Хаан гэдэг чинь гаднын ван шиг төрсөн цагаасаа болдог цол биш.

Их хуралдайгаас шалгарч сонгогдож хамгийн гол нь ӨРГӨМЖЛӨГДДӨГ төрийн тэргүүн.

Өргөмжлөгддөг Төрийн тэрнүүн болохоор захын нэг хүн -Би чамайг сонгосон юм чинь чи миний боол гэж доромжилдоггүй.
Хуучин цагт Их хуралдайд сууж буй хүмүүс нь өөр өөрийн аймгаас шалгарч сонгогдсон шилдэг түшмэд байсан.
Өнөө цагт овог аймгаараа хуралдаад овгийн ахлагч, их хуралдайны төлөөлөгчөө сонгох боломжгүй ч Улс орноо авч явж буй тусгай мэргэжлийн албуудын шилдэг хүмүүсийг дотоодынх нь сонгуулиар тодруулаад, Их хуралдайг бүрдүүлж, тэд дундаасаа шалгарсан манлайлагчаа хязгаарлагдмал эрхт Хаанд өргөмжилж болно.

Жишээлбэл: Манайд хамгийн хэрэгтэй нь одоо цагт Соёлын яам байгаа. Соёлын салбарын “сор” болсон хүмүүс Засгийн газрын хурлын танхимд хуралдаад, дотроосоо шилдэг 9 хүнээ сонгох хэрэгтэй. Тэд манай соёлын бодлогыг боловсруулах мэргэжлийн баг болно. Тэр 9 хүн дотроо хуралдаад нэгийгээ Соёлын сайдад өргөмжилье.
Яг үүнтэй адил Боловсролын салбар, эрүүл мэндийн салбар, хууль зүйн гээд дөчин мянга ба түүнээс дээш хүмүүст хэрэгтэй, гэр бүлийг нь тэжээдэг салбарууд өөр өөрийн бодлого боловсруулах бүлэгллээ шилдэг хүмүүсээрээ бүрдүүлнэ.

Чаддаг хүмүүс нь ажлаа хариуцаад явбал одоогийн бидний асуудлууд нэг өдөр, нэг хурлын дараа үгүй болно.

Мэргэжлийн хүмүүс нь салбараа хариуцах тул.

Өнөөдрийнх шиг намын хүн гэхээр төрийн нарийн мэргэжлийн албыг хувьдаа авдаг ойлголт үгүй болно.
Дотоодын сонгуулийн гол давуу тал нь мэргэжил дотроо, бие биенээ мэддэг хүмүүс шийдвэр гаргана.
Аль ч мэргэжлийн салбарт багш шавь, найдвартай ажилчин, шилдгүүд гэдэг бүлэг байдаг болохоор амархан.
Хаа хамаагүй хүн царцаа нүүдэл хийж, хэн ч мэдэхгүй хүнийг сонгохгүй.

Гадна дотнын мөнгө нөлөөлөхгүй.

Гудамжнаас хар хайрцагны бодлого боловсруулдаг албанд үсэрч орохгүй.

Улс орондоо юу ч хийгээгүй хүн төрийн тамга атгахгүй.
Бид Дэлхийн түүхийг бүтээж явсан, явах хүмүүс шүү дээ.

Бид хэн бэ гэдгээ мартаж болохгүй.
Хүмүүн нь араатны төрлийн сүргийн амьтан. Сүрэг нь дагуулагч буюу манлайлагчтай байх хэрэгтэй. Тэр нь мөнгөөр биш ажил хэрэг, амьдрал амжилтаараа шалгарч, сонгогдох ЁСТОЙ.

Тэр тогтолцоо нь Хаант засаг.


Сайн байна уу?
Бат овогт Жамбалсүрэнгийн Золбаяр (Амай) миний бие 812 жилийн түүхт Монгол Үндэстний төдийгүй олон мянган жилийн түүхт Нүүдэлчдийн угсаанд хамгийн хол нутагт мөрөө гаргаж, тусгаар улсынхаа далбайг мандууллаа.
Өнөө цагийн 7 тэрбум хүмүүн төрөлхтний дунд хамгийн их юм үзэж нүд тайлсан цөөн хүний нэг болж чадсандаа баяртай байна.
11 жил Дэлхийн 86 улс оронд бадарчилж, хөгжлийн нууцыг хайж явахдаа амьдралын утга учр, гадаад улс орны сонин хачин бүхнийг судалж Амай “Явсан хүнээс Үг Сонс” цуврал уулзалтууддаа Монголчууддаа хүргэж байгаа билээ.
Одоогийн байдлаар төрийн болон төрийн бус 500 гайруй албан байгууллага, хамт олонд үзсэн харсан, ойлгосноо хүргэсэн байна.
Та намайг урьж, өөрийн албан байгуулга, хамт олондоо зориулж уулзалт, ярилцлага зохион байгуулмаар бол энэ хаягаар холбогдоно уу.
Уулзалтууд үнэгүй бөгөөд оролцогчид “Монгол Бадарчин” цуврал номын нэг ботийг худалдан авч, бидний олон жилийн маш өндөр өртөгтэй нийгмийн ажлыг дэмжхийг хүсдэг юм.